Muxtor Avezov

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Muxtor Umarxonovich Avezov (1897.28.9, Sharqiy Qozog‘iston (sobiq Semipalatinsk) viloyati Abay tumani – 1961.27.6, Moskva) – qozoq yozuvchisi, olim. Qozog‘iston Fanlar Akademiyasiakad. (1946), filol. fanlari doktori (1952), Kozog‘istonda xizmat ko‘rsatgan fan arbobi (1957). Semipalatinskdagi madrasada hamda o‘sha yerdagi 5 sinfli rus makta-bida o‘qigan, so‘ng o‘qituvchilar semi-nariya-sini tamomlagan (1917). Abay ovulida sahnalashtirilgan (1917) "Yenglik – Ke-bek" intermediyasi bilan qozoq dramatur-giyasiga asos soldi. To‘ng‘ich qozoq teatri (hozirgi Avezov nomida) – Qozog‘iston davlat akademik drama teatri ham 1926 yil 13 yanvarda shu pesani sahnalashtirib ochilgan. A.ning dramatik asarlari qozoq dramaturgiyasining rivojlani-shiga katta hissa bo‘lib qo‘shildi. A. 20-yillarda Toshkentda yashadi va O‘rta Osiyo davlat universiteti aspiranturasida o‘qidi (1928). Mashhur o‘zbek yozuvchisi Abdulla Qodiriy romanlaridan kuchli ilhomlandi. 1920–30 yillarda Toshkentdagi qozoq nashriyotida adabiy-badiiy, ijtimo-iy-siyosiy "Cho‘lpon" jurnali bilan bir necha adabiy to‘plam nashr etilgan. A. 1922–23 yillarda Toshkentdalik vaqtida "Kundoshlar" pesasi, hikoyalari, "Asov tulporlar haqida" (1922), "Qozoq qalamkashlariga ochiq xat" (1922) maqolalari shu jurnalda bosildi. A.ning "Abay", "Abay yo‘li" epopeyasi qozoq xalqi hayotiga bag‘ishlangan bo‘lib, u o‘z davrida yuksak bahoga sazovor bo‘ldi. Asarda qozoq xalqining 19-asrdagi og‘ir, ziddiyatlarga to‘la hayoti badiiy aks et-tirilgan. O‘sha davrdagi qozoq dashtini qamrab olgan nodonlik va johillik to‘siqlarini yenggan Abayning o‘z xalqi asl farzandi, mutafakkir, insonparvar shoir darajasiga ko‘tarila olishi asarda mohirlik bilan tasvirlangan. "Abay yo‘li"ni Zumrad (Orifjonova) 1950–60 yillarda o‘zbek tiliga tarjima qilgan. U boshqa xalqlar tillariga ham tarjima qilindi. Janubiy Qozog‘iston chorvadorlari hayotiga bag‘ishlangan "Ravnaq" romani vafotidan so‘ng bosilib chiqdi (1962). 20-yillarda qozoq cho‘llarida yuz bergan ocharchilik va boshqa dahshatli voqealar aks ettirilgan "Og‘ir sinov" romani ham vafotidan so‘ng nashr etildi. A. ijodiy, ilmiy ishlar bilan birga, 30 yildan ortiq (1928–61) Olmaota ped. instituti, Qozog‘iston va Moskva davlat universitetlarida pedagoglik faoliyatini qo‘shib olib bordi. A umrining ko‘p yillarini sho‘ro mafkurachilarining og‘ir tazyiqi va ta’qibi ostida o‘tkazishga majbur bo‘ldi.A. turkiy xalqlar adabiyoti tarixini teran tadqiq etuvchi ko‘plab maqolalar yaratdi. Uzoq yillar davomida turkiy xalqaar og‘zaki ijodi namunalarini, xususan xalq dostonlarini keng targ‘ib qildi. "Er Targ‘in", "Alpomish", "Manas" dostonlarini tadkiq etdi.

Adabiyotlar[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil