Masherbrum
| Masherbrum | |
|---|---|
 Masherbrum, 2004-yil iyul | |
| Boshqa nomi | K1 |
| Joylashuvi | Gilgit-Baltiston, Pokiston |
| Koordinatalar | 35°38′24″N 76°18′21″E / 35.64000°N 76.30583°E |
| Choʻqqisi | Ultra-prominent peak |
| Balandligi |
7821[1] U balandligi bo‘yicha 22-o‘rinda turadi. |
| Ilk koʻtarilishi | 1960-yilda George Bell va Willi Unsoeld tomonidan |
| Eng qulay yoʻl | muzlik, qor va muz orqali |
Masherbrum (inglizcha: Masherbrum, K1; urducha: ما شربرم) - Pokistonning Gilgit-Baltiston mintaqasidagi Ghanche tumanida joylashgan tog‘. Balandligi 7 821 metr (25 659 fut) bo‘lib, u dunyodagi 22‑chi eng baland tog‘ va Pokistondagi 9‑chi eng baland tog‘ hisoblanadi. Karakoram tog‘ tizmasida birinchi xaritalashtirilgan cho‘qqi sifatida ajralib turadi va shuning uchun unga “K1” raqami berilgan[2].
Etimologiyasi
[tahrir | manbasini tahrirlash]“Masherbrum” nomining etimologiyasi bahsli masala bo‘lib, uning aniq kelib chiqishi hanuzgacha ochiq qolmoqda va qo‘shimcha tadqiqotlarni talab qiladi. Balti tilida “brum” so‘zi “tog‘” degan ma’noni bildirishi ma’lum, biroq “masher” qismining kelib chiqishi unchalik ravshan emas[3]. Ba’zi taxminlarga ko‘ra, u “mashadar” so‘zidan kelib chiqqan bo‘lishi mumkin; bu so‘z miltiqning eski turi — fitilli qurol ma’nosini anglatadi. Bu esa Baltoro muzligidan qaralganda cho‘qqining o‘ziga xos egri yoki shakliga ishora qilishi mumkin. Fors tilida “masheh” so‘zi ham fitilli qurol, ham tetiq ma’nolarini bildiradi, “dar” esa “ega bo‘lgan” ma’nosidagi qo‘shimcha hisoblanadi. Boshqa bir qarashga ko‘ra, “masha” so‘zi “ayol” degan ma’noni anglatadi va shu bois Masherbrum “cho‘qqilar malikasi” deb talqin qilinadi.
Qo‘shni Hindistonda ushbu tog‘ cho‘qqisi “Mahasherbaram” nomi bilan tanilgan bo‘lib, bu nom sanskrit tilidagi “Oq yo‘lbars” ma’nosini bildiruvchi so‘zdan kelib chiqqan.
Geografiyasi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Masherbrum Qorakoram tizmasining kichik tarmog‘i hisoblangan Masherbrum tog‘laridagi eng baland cho‘qqidir. U yirik va nihoyatda haybatli cho‘qqi bo‘lib, Qorakoramning asosiy tizmasida joylashgan 8000 metrlik (26 000 fut) cho‘qqilar — ya’ni o‘n to‘rt mingliklar ichidan to‘rttasini tashkil etuvchi K2, Gasherbrum I, Broud-Pik va Gasherbrum II sababli ma’lum darajada soyada qoladi.
Masherbrum tog‘lari Baltoro muzligining janubida, Qorakoramning asosiy tizmasi esa Baltoro muzligining shimolida joylashgan. Aynan Baltoro yo‘li Qorakoramdagi 8000 metrlik cho‘qqilarga chiqishda eng ko‘p foydalaniladigan marshrut hisoblanadi. Shunga qaramay, Masherbrumga chiqishning “oddiy yo‘li” cho‘qqidan janubga oqib tushadigan Hushe vodiysi orqali o‘tadi[4].
Adabiyot
[tahrir | manbasini tahrirlash]- J. Neyt. Yuqori Osiyo: 7000 metrlik cho'qqilarning tasvirlangan tarixi. 1989 yil.
- American Alpine Journal, 1986, p. 276-277.
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ „High Asia I: The Karakoram, Himalaya and India Himalaya (north of Nepal)“. Peaklist.org. Qaraldi: 2014-yil 27-may.
- ↑ Curran, Jim. K2: The Story of the Savage Mountain. Mountaineers, 1995. ISBN 0898864550.
- ↑ Carter, H. Adams. Balti Place Names in the Karakoram, 1975 — 52–57-bet.
- ↑ „Masherbrum Base Camp (4500m), Karakoram, Pakistan“. Summit Post. Qaraldi: 2024-yil 26-aprel.