Mark Dvoretskiy

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Mark Dvoretskiy
Dvoretsky Mark.jpg
Toʻliq ismi Mark Izrailevich Dvoretskiy
Mamlakat Rossiya
Tugʻilgan sanasi (1947-12-09) 1947-yil 9-dekabr
Oʻlgan sanasi 2016-yil 26-sentabr
Unvoni Xalqaro usta
Faoliyati 1966—1997-yillar
Yuqori reytingi 2540

Mark Izrailevich Dvoretskiy (ruscha: Марк Изра́илевич Дворе́цкий, 1947-yil 9-dekabr — 2016-yil 26-sentabr) — rus shaxmat murabbiyi, yozuvchi va xalqaro usta.

Hayoti va faoliyati[tahrir | manbasini tahrirlash]

Dvoretskiy 1947-yilda Moskvada tugʻilgan. U shaxmatni 5-6 yoshida oʻrgangan. Biroq, u maktabda beshinchi sinfda oʻqib yurganidayoq shaxmatga jiddiy oʻrganib, turnirlarda qatnasha boshlagan. Bundan oldin unda boshqa qiziqish uygʻondi — bu matematika edi. Bir kuni uning matematika oʻqituvchisi almashtirildi va u yangi oʻqituvchini zerikarli deb topdi. Keyinchalik u matematikaga qiziqishini yoʻqotdi va shaxmatga oʻtdi. U Moskvadagi shaxmat toʻgaragiga oʻqishga kirganida 11-12 yoshda edi. U 1975-yilda xalqaro usta unvoniga sazovor boʻlgan va bir muncha vaqt u dunyodagi eng kuchli xalqaro usta sifatida eʼtirof etilgan. Bunga bir qator ajoyib natijalar sabab boʻldi. Jumladan, u 1973-yilda Moskva chempioni boʻldi, 1974-yilda kuchli Sovet chempionatida beshinchi oʻrinni egalladi[1] va 1975-yilda Wijk an Zee Masters turnirida yaqqol bir yarim ochko bilan gʻolib chiqdi. 1975-yilgi SSSR chempionatidagi yana bir ishonchli marra bilan bir qatorda, natijalar uning grossmeyster kuchiga ega ekanligidan dalolat beradi.

Biroq, shaxsiy sabablarga koʻra u faol oʻyinchi boʻlib qolmaslikni afzal koʻrdi va buning oʻrniga shaxmat boʻyicha murabbiy boʻlish istagiga ergashdi. U murabbiylikni Moskva universitetida oʻqiyotganda sinab koʻrgan va bundan judavzavqlangan edi. U tezda jiddiy, mehnatsevar sifatida 2200 reytingli (Elo) oʻyinchini grossmeysterga aylantirishi obroʻ qozondi. Huddi shunday, uning qoʻl ostidagi grossmeysterlar chempion boʻlishlari mumkinligi aytildi va uning shogirdlari roʻyxati tez orada koʻplab shaxmatchilarni oʻz ichiga oldi. Garri Kasparov, Viswanathan Anand, Veselin Topalov, Evgeniy Bareev, Joel Lautier va Loek van Velilar uning murabbiyligidan foyda koʻrgan shaxmatchilar edi. Aleksey Dreev, Nana Alexandria, Viorel Bologan, Ernesto Inarkiev, Aleksandr Motilyov uning boshqa ajoyib shogirdlari edi. Valeriy Chexov, Artur Yusupov, Sergey Dolmatov va Maxim Dlugy undan mashgʻulotlar olib, oʻsmirlar oʻrtasida jahon chempioni boʻlishdi[2].

Uning moskvalik Artur Yusupov bilan uzoq yillik hamkorligi ham eʼtiborga loyiqdir. Yusupov oʻzining shaxmatdagi muvaffaqiyatining katta qismini Dvoretskiyning mashgʻulot usullari bilan bogʻlaydi va oʻzining eng yuqori choʻqqisida dunyoda uchinchi oʻrinni egalladi (Kasparov va Karpovdan keyin) va kamida uch marta Jahon chempionatiga nomzodlar turnirining yarim finaliga chiqdi. Ular birgalikda kitoblar nashr etishdi va hatto 1990-yillarda shaxmat maktabini tashkil qilishdi, shundan bugungi kunning koʻplab grossmeysterlari yetishib chiqdi. Dvoretskiy va Yusupovning shogirdlari orasida Pyotr Svidler, Sergey Movsesyan, Aleksey Aleksandrov, Vasiliy Yemelin, Inna Gaponenko, Ilaxa Kadimova, Ela Pitem, Vadim Zviagintsev, Vladimir Baklan va Pyotr Kiryakov bor.

Dvoretskiy shaxmatga oid bir qator kitoblar yozgan. U 1991-yilda BCF yilning eng yaxshi kitobi mukofotiga sazovor boʻlgan "Shaxmat mashgʻulotlari sirlari" bilan boshlandi. "Shaxmat taktikasi sirlari", „Ochilish uchun tayyorgarlik“, "Turnir oʻyinchisining texnikasi", „Pozitsion oʻyin“, „Hujum“, „Hujum“ va „Himoya“ (oxirgi toʻrttasi Artur Yusupov bilan hammualliflik) boʻldi. Ular Shveytsariyaning Edition Olms nashriyoti tomonidan „Kelajak chempionlari maktabi“ seriyasi sifatida qayta nashr etilgan. Uning „Shaxmat mukammalligi maktabi“ kitoblari, „Oʻyin yakuniy tahlili“, „Taktik oʻyin“, „Strategik oʻyin“ va „Ochilish ishlanmalari“ kitoblari 2003-yilda Dvoretskiyning „Oʻyin yakuni boʻyicha qoʻllanmasi“ nashr etildi, bu yetakchi professional oʻyinchilar tomonidan yuqori baholanadi. U 2016-yil 26-sentabrda 68 yoshida vafot etdi[3].

Kitoblari[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • Mark Dvoretskiy. Secrets of Chess Training. B T Batsford Ltd, London, 1991. ISBN 0-7134-6287-6. 
  • Mark Dvoretskiy. Secrets of Chess Tactics. B T Batsford Ltd, London, 1992. 
  • Mark Dvoretskiy and Artur Yusupov. Training for the Tournament Player. B T Batsford Ltd, London, 1993. ISBN 0-7134-7238-3. 
  • Mark Dvoretskiy and Artur Yusupov. Opening Preparation. B T Batsford Ltd, London, 1994. ISBN 0-7134-7509-9. 
  • Mark Dvoretskiy and Artur Yusupov. Technique for the Tournament Player. B T Batsford Ltd, London, c. 1995. ISBN 0-7134-7722-9. 
  • Mark Dvoretskiy and Artur Yusupov. Positional Play. B T Batsford Ltd, London, 1996. ISBN 0-7134-7879-9. 
  • Mark Dvoretskiy and Artur Yusupov. Attack and Defence: how creative thought develops in a chessplayer. B T Batsford Ltd, London, 1998. ISBN 0-7134-8214-1. 

Qayta nashrlar va keyingi ishlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Mashhur oʻyinlari[tahrir | manbasini tahrirlash]

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. Cafferty, Bernard. The Soviet Championships. Cadogan Chess, 1998. ISBN 1-85744-201-6. 
  2. Hooper, David. The Oxford Companion To Chess. Oxford University, 1984. ISBN 0-19-217540-8. 
  3. „Ушел из жизни Марк Израилевич Дворецкий“. ruchess.ru.