Jovenel Moïse

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Jovenel Moïse
Kelly Craft poses a photo with Haitian President Moise (cropped).jpg
Moïse 2019-yilda
Gaiti prezidenti
Mansabda
2017-yil 7-fevral — 2021-yil 7-iyul
Hukumat boshligʻi Enex Jean-Charles
Jack Guy Lafontant
Jean-Henry Céant
Jean-Michel Lapin
Joseph Jouthe
Claude Joseph
Shaxsiy maʼlumotlari
Tavalludi 1958-yil 26-iyun
Trou du Nord
Vafoti 2021-yil 7-iyul
Port-au-Prince
Oʻlim sababi qotillik (otib oʻldirilgan)
Fuqaroligi Gaiti
Turmush oʻrtogʻi Martine Moïse (1996-yildan beri)
Kasbi biznesmen


Jovenel Moïse (gaiti kreol Jovenel Moïse — talaffuzi: Jovenel Moiz); Gaitilik biznesmen va siyosatchi. 2017-yil 7-fevraldan 2021-yil 7-iyulgacha Gaiti prezidenti.

Tarjimai holi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Jovenel Moïse Gaitining Shimoli-Sharqiy departamentidagi Trou du Nord shahrida tugʻilgan. Otasi savdogar va fermer, onasi tikuvchi boʻlgan. 1974-yil Port-o-Prens shahriga koʻchib oʻtishganidan keyin, Jovenel oʻsha yerda taʼlim olgan[1].

1996-yil maktab davridan beri qiz oʻrtogʻi boʻlgan Martine Marie Étienne Josephga uylangan. Ularning uchta farzandi bor. Uylangan yili poytaxtdan Port-de-Pe shahriga koʻchib oʻtgan va u yerda oʻzining birinchi, JOMAR Auto Parts kompaniyasiga asos solgan. Shimoli-Gʻarbiy departamentda banan plantatsiyasiga ega boʻlib, qishloq xoʻjaligi ishlari bilan ham shugʻullangan. 2001-yil Gaitining Shimoli-Sharqiy va Shimoli-Gʻarbiy departamentlarida gidroelektrostansiya va suv tarmoqlarini qurgan[1].

2004-yil Shimoli-Gʻarbiy departamentning Savdo va Sanoat Palatasi (CCINO) aʼzosi boʻlgan. Keyinroq shu palata raisi, undan keyin esa Gaiti Savdo va Sanoat Palatasi (CCIH) bosh kotibi boʻlgan. 2008-yil Shimoli-Gʻarbiy departamentning 10 ta munitsipalitetiga quyosh va shamol energiyasini yetkazib bergan Compagnie Haïtienne d’Energie S.A. (COMPHENER S. A.) energetik kompaniyasiga asos solgan. 2012-yil Gaitida birinchi qishloq-xoʻjalik mollari erkin savdo hududi tashkil etilishiga asos boʻlgan Agritrans kompaniyasiga asos solgan.

Suiqasd[tahrir | manbasini tahrirlash]

2018-yil 17-oktabrda Jean-Jacques Dessalines vafotining 212 yilligi tadbirida Jovenel Moïse nomaʼlum shaxslar tomonidan oʻqqa tutiladi. Moïsening oʻziga jiddiy shikast yetmaydi, uning uch nafar qoʻriqchisi jarohatlanadi[2][3].

Oʻldirilishi[tahrir | manbasini tahrirlash]

2021-yil 7-iyul kuni Palerinadagi Gaiti prezidenti qarorgohiga hujum amalga oshirildi. Jovenel Moïse „kolt“ rusumli pistoletdan otib oʻldirildi, ayrim manbalarga koʻra, unga avtomatdan ham oʻq uzilgan[3] [4][5]. Xotini Martine Moïse hujum vaqtida olgan jarohatlari oqibatida shifoxonaga yotqizilgan[3][6][7]. Prezidentning oʻldirilishi oqibatida mamlakatda ikki haftalik motam va harbiy holat eʼlon qilindi. Moïseni oʻldirganlikda ayblanib bir necha kishi qoʻlga olindi, mamlakat bosh vazirining soʻzlariga koʻra, jinoyatchilardan ayrimlari ingliz va ispan tillarida gaplashishgan[8].

Venesuela milliy assambleyasi spikeri Xorxe Rodrigesga koʻra, Gaiti prezidentini oʻldirishda aloqador boʻlgan «CTU Security» qoʻriqlash firmasi yana bir davlat rahbariga qilingan suiqasdda ishtirok etgan. Ushbu qoʻriqlash firmasiga Antonio Itrigato boshchilik qiladi. 2018-yilda Venesuela prezidenti Nikolas Maduroga ham suiqasd amalga oshirgan. Mamlakat milliy assambleyasi spikerining ta’kidlashicha, bu haqda yetarli hujjatlar mavjud[9]. Ammo marhumning rafiqasi Martine Moïse yollanma qotillar qotillikni moliyalashtira olmasdi, qotillikni mamlakatdagi oligarxlar uyushtirgan, deb hisoblaydi. Bunday deb oʻylashiga qotillik yuz bergan kuni qarorgohni qoʻriqlagan 50 chogʻli qoʻriqchilardan birortasi hatto jarohat ham olmagani sabab ekanini aytadi[10].

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. 1,0 1,1 „Jovenel Moïse : un entrepreneur né — Quotidien Le National“ (deadlink). 18-Oktabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-Dekabr 2016-yil.
  2. „Убит президент Гаити Жовенель Моиз“(rus.). Meduza. Qaraldi: 7-Iyul 2021-yil.
  3. 3,0 3,1 3,2 „Гаити президенти ўз қароргоҳида отиб ўлдирилди“. Bugun.uz. Qaraldi: 2021 йил 7 июль. [sayt ishlamaydi]
  4. „Le président Jovenel Moïse assassiné chez lui par un commando armé“. Le Nouvelliste. 7-iyul 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-iyul 2021-yil.
  5. „Haïti : le président Jovenel Moïse assassiné par un commando“. Libération. 7-iyul 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-iyul 2021-yil.
  6. „Haïti : le président Jovenel Moïse assassiné“. France 24 (7-iyul 2021-yil). 7-iyul 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-iyul 2021-yil.
  7. „Haitian President Jovenel Moise assassinated overnight at private residence“, France24 (7-iyul 2021-yil).
  8. „Гаити президентини ўлдиришда гумонланаётганлар қўлга олинди“. Bugun.uz. Qaraldi: 2021 йил 8 июль. [sayt ishlamaydi]
  9. „Гаити президентини ўлдирганлар яна бир давлат раҳбарига қарши суиқасдга алоқадорлиги айтилди“. Bugun.uz. Qaraldi: 2021 йил 14 июль.
  10. „Гаити президентининг рафиқаси турмуш ўртоғини ким ўлдирганини айтди“. Bugun.uz. Qaraldi: 2021 йил 31 июль.