Fonvizin Denis Ivanovich

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Fonvizin Denis Ivanovich [1744.3(14).4 yoki 1745, Moskva 1792.1(12). 12, Peterburg) - rus yozuvchisi maʼrifatparvar. Rus ijtimoiy komediyasining yaratuvchisi. Moskva universiteti qoshidagi gimnaziyada oʻqigan (1755—62). Peterburg Tashqi ishlar kollegiyasida tarjimon (1762), N. I. Panin rahbarligidagi Tashqi ishlar kollegiyasida kotib (1769). F. erkin fikrlovchi yosh ofitserlar toʻgaragi bilan yaqinlashgan. Umumtaʼlim uchun kurashgan, maʼrifatparvar podshoh tarafdori boʻlgan. "Xizmatkorimga maktubim" (1763 — 69) hajviy asari hamda "Brigadir" satirik komediyasi (1770 yil sahnalashtirilgan)da dvoryanlar axloqi, ularning fransuzparastligi hajv qilingan. 1777— 78 yillar Fransiyaga sayohat qilgan. Shu sayohat taassurotlari asosida yozilga "Birinchi sayohat xotiralari" (N. Paninga xatlar, 1800) asari rus nasrining shakllanishida muhim rol oʻynagan. F. "Zaruriy davlat qonunlari haqida mulohazalar" (1780) asarida chor Rossiyasi davlat tartiblarini tanqid qilgan. "Nodon" ("Nedorosl", 1783) komediyasi rus realistik teatri, komediyasi taraqqiyotiga kuchli taʼsir etgan. 1784 yil "Graf Nikita Ivanovich Panin hayoti" asarini imzosiz, fransuz tilida nashr ettirgan. "Kallisfen" qissasi (1786, imzosiz) ham bor. 1789 yil yoza boshlagan avtobiografik qissasi tugallanmay qolgan. Ayrim asarlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan.