Barbarossa

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Barbarossa, Borborus — Usmonli turk imperiyasi harbiy-dengiz floti arboblari — aka-uka Bobo Uruj (1473 - 1518) va Xayruddin (1483 -1546)ga yevropaliklar tomonidan berilgan nom. B. so‘zi nemischa bo‘lib, "qizilsoqol" degan ma’noni anglatadi. Germaniya qiroli Fridrix I qizg‘ish soqolli bo‘lganidan shunday deb atalgan edi. Shunga ko‘ra, yevropaliklar qizg‘ish soqolli Bobo Uruj va Xayruddinni ham B. deb ataganlar (ayrim tilshunoslar B. so‘zi Bobo Uruj ismining noto‘g‘ri talaffuzi deb taxmin qilishadi). Bobo Uruj va Xayruddin Egey dengizidagi Mitilena o.da islomga kirgan kambag‘al grek-kulol oilasida dunyoga kelgan. Bobo Uruj taxminan 20 yoshlarida ukasi Xayruddin bilan birgalikda turk harbiy kemalaridan biriga xizmatga kiradi. Tez orada ikkalasi o‘ta jasur va iste’dodli ekanliklarini namoyon qilib, katta shuhrat qozonadilar va Jazoir hamda Tunis qirollari tomonidan Shim. Afrika mamlakatlarini ispanlar asoratidan xalos etish uchun yordamga chaqiriladilar. Bobo Uruj va Xayruddin quruqlik va dengizda ispanlar ustidan ketma-ket g‘alaba qozonib, Shim. Afrikada islomiy podshoxlar hukmronligini tiklashga muvaffaq bo‘ladilar. Bobo Uruj janglardan birida halok bo‘lgach, Turkiya sultoni uning ukasi Xayruddinni Jazoirga voliy etib tayinlaydi. Xayruddin 19 yil davomida Jazoirda voliylik qilib, O‘rta dengizda Yevropa davlatlari harbiy-dengiz floti hukmronligiga qarshi muvaffaqiyatli urushlar olib boradi. 1525 y. "Muqaddas Rim imperiyasi" imperatori Karl V (1500 — 58)dan mag‘lub bo‘lib, asir olingan Fransiya qiroli Fransisk I (1494 — 1547)ning sulton Sulaymon I Qonuniyga qilgan murojaatiga ko‘ra, Xayruddin o‘z floti bilan Nitssa (Fransiyada) shahriga borib, uni zabt etadi. So‘ng , Karl V flotini butunlay tor-mor qilib, Fransisk I ni asirlikdan qutqaradida, Fransiya taxtiga qayta o‘tqazadi. 1534 y. sulton Sulaymon I Qonuniy Xayruddinni Istanbulga chorlab, Usmonli turk imperiyasi harbiy-dengiz floti admirali (qo‘mondoni) etib tayinlaydi. U 10 yil shu lavozimda qolib, O‘rta dengizda Yevropa davlatlari floti ustidan ketma-ket zafar qozonadi, Grek arxipelagidagi orollarning aksariyatini, Italiyaning ayrim sohilbo‘yi yerlarini zabt etadi, Usmonli turk imperiyasi harbiy-dengiz flotining O‘rta dengizdagi ustunligini qayta tiklaydi. Xayruddin umrining oxiriga qadar ana shunday shonli va zafarli hayot kechirib, 1546 y. vafot etadi. U Turkiyadagi Beshiktosh shahrida maxsus maqbaraga dafn etilgan.

Adabiyotlar[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil