Aleatorika

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Aleatorika (lot. alea – tasodifiylik) – 20-asr ikkinchi yarmida Yev-ropa kompozitorlik ijodida dodeka-foniyaning qat’iy qonun-qoidalariga qarshi yuzaga kelgan oqim. Uning zamirida tasodifiylik (mas, muayyan notalarni ishlatish bo‘yicha "qur’a"ga tayanish, soqqachalar tashlash va boshqalar)dan ijodiy foydalanish yotadi. A. asarlarida kom-pozitorlar ba’zan ijrochilarning mahorat imkoniyatlariga ham unumli ta-yanishadi. Shu bois hozirgi kungacha mexanik (qatiy) A., badihaviy A. va nazoratli A. turlari odat tusiga kirgan. Bularning birinchi va ikkinchisi P. Bulez (Fransiya) va K. Shtokxauzen (Germaniya) to-monidan 1950-yillarning 2-yarmida, uchinchisi esa 60-yillar boshida V. Lyutos-lavskiy (Polsha)larning izlanishlari natijasida joriy etilgan.O‘zbekiston kompozitorlari (N. Zokirov, T. Qurbonov, F. Yanov-Yanovskiy va boshqalar) ijodida ham A. alomatlari uchraydi.

Adabiyotlar[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil