Molekular fizika

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Molekular fizika atomlar orasidagi bogʻlar va molekulalarning fizik xossalarini oʻrganuvchi fan boʻlimidir. Molekular fizikaga oid tajribalar asosan spektroskopiya yordamida kuzatiladi. Ushbu soha atom fizikasi, kimyo, fizik kimyo va kimyoviy fizikaga yaqindan aloqadordir.


Molekulyar fizika — fizikaning modsa tuzilishini va uning xossalarini shu moddaning zarra (molekula, atom, ion) lardan tashkil topganligi, bu zarralarning hamma vakt betartib harakat holida boʻlishi va ular orasida oʻzaro taʼsir kuchlari mavjudligi asosida oʻrganadigan sohasi. Har qanday modda bir turdagi juda koʻp sonli zarralardan tashkil topganligi uchun M.f. masalalarini hal etishda statistik va termodinamik usullardan foydalaniladi. M.f. ning dastlab shakllangan boʻlimi gazlar kinetik nazariyasitr- Bu boʻlimni rivojlantirishga J. K. Maksvell, L. Bolsman, J. U. Gibbs katta qissa qoʻshdilar. Statistik usulni fizika faniga birinchi boʻlib A. Bolsman 1868—77 y.larda kiritgan. 1877-1902 y.larda J. U. Gibbs uni rivojlantirib, klassik statistik fizika sohasini yaratilishiga zamin boʻldi.

Muayyan suyuklik ayrim qattiq jismlarni hoʻllashi, boshqasini esa hoʻllamasligi mumkin. Buning natijasida ingichka naychalarda suyuklik sat-hi balandligining oʻzgarish hodisasi, yaʼni kapillyarlik vujudga keladi. Molekulalarning oʻzaro taʼsir kuchlari asosida kapillyarlik hodisalari nazariyasini yaratishda fransuz olimlariA. Klero(1743), P.Laplas (1806), T. Yung (1805), K. F. Gauss (1830-31), J. U. Gibbs va b. salmokli qissa qoʻshgan.

20-a. boshlarida M. f. taraqqiyoti oʻzining yangi bosqichiga koʻtarildi. Fransuz fizigi J. Perren, A. Eynshteyn (1904), polshalik fizik M. Smoluxovskiy (1906), fransuz fiziklari P. Panjeven (1908), de-Broyl (1909) va b.ning broun harakati, A. Eynshteyn tomonidan yaratilgan broun harakati nazariyasi hamda Avogadro soninch aniqlash boʻyicha olib borilgan i.t. ishlari qator muqim xulosalar chiqarish bilan bir qatorda molekulalarning haqiqatda mavjud ekanligini isbotladi. Keyinchalik rentgen, elektron va neytron nurlari yordamida suyuk, va qattiq jismlarning tuzilishi oʻrganildi. Modda tuzilishi, uning bir fazadan ikkinchi fazaga oʻtishidagi oʻzgarishi hamda modda tuzilishining t-raga, bosimga, elektr, magnit maydonlarga va b. para-metrlarga bogʻliq ekanligi aniqlandi.

M.f.ning eng katta masalalaridan biri berilgan jismning mexanik va dialektik xususiyatlari shu jismning kimyoviy tarkibiga, uni tashkil etuvchi molekulalarning tuzilishiga va nihoyat, molekulalarning bir-biriga nisbatan qanday tartibda joylashganligiga bogʻliqligini oʻrganishdan iboratdir. Bu masalaning hal etilishi texnika va sanoatda zarur boʻlgan, koʻzlangan fizik xususiyatlarni oʻzida mujassamlashtirgan yangi metall qotishmalar, polimer materiallar, dielektriklar, qurilish materiallari va b. hosil qilishningyangi usullarini yaratishga imkon beradi. M.f.ning jadallik bilan rivojlanishi undan statistik fizika, fizik kinematika, qattiq jism fizikasi, suyuqliklar fizikasi, fizik kimyo, molekulyar biol. kabi mustaqil boʻlimlarining ajralib chiqishiga olib keldi. M.f.da erishilgan yutuqlar metallar fizikasi, polimerlar fizikasi, kristallografiya kabi sohalarning keng koʻlamda rivojlanishiga sabab boʻldi.[1]

Manbalar[tahrir]

  1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil