Gʻor

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Gʻorlarning bir turi — lava quvuri. Hawaii, 2006.
Gʻor.

Gʻor odam sigʻadigan darajada keng tabiiy teshikdir. Gʻorlar yer qobigʻida (yerostida yoki togʻlarda) yemirilish natijasida hosil boʻladi. Sunʼiy gʻor grot deyiladi.

Gʻor — Yer poʻstining yuqori qatlam larida vujudga kelgan boʻshliqlar. Gʻ.ning vujudga kelishi uchun muayyan sharoit boʻlishi lozim. Suvda oson eriydigan togʻ jinslari (ohaktosh, dolomit, gips) va tuzlarning erishi va yuvnlib ketishi yoki suffo-ziya va abraziya oqibatida vujulga keladi. Shuningdek, tektonik yoriqlar oqibatida, muzliklarning erishi va b. harakatlar natijasida ham hosil boʻladi. Gʻ. kattaligi va chuqurligiga koʻra xilma-xil. Gʻ. gorizontal va vertikal holatda boʻlishi, uzunligi ha.m bir necha m dan yuzlab km ga yetishi mumkin. Baʼzan koʻp qavatli Gʻ.lar ham uchraydi. Eng yirik Gʻ. karst gʻorlaridir. Gʻ. murakkab yoʻlaklar va zallardan iborat boʻlib. bir yoki bir nechta ogʻzi boʻlishi mumkin. Ohak-tosh orasida paydo boʻlgan karst Gʻ.da stalaktit va stalagmitlar, ustunlar. tosh pardalar boʻladi. Gʻ. tubida daryo va koʻllar uchraydi. Gʻ.ning faunasi oʻziga xos. Dunyodagi eng yirik Gʻ. — Mamont gʻori, shuningdek, Fransiyadagi Pyer-Sen-Marten va Berje, AQShdagi Karlsbad yurlari, Postoyns-ka-Yama va b. Tosh davrida va undan oldin ham ibtidoiy odamlar Gʻ.la yashagan, ular uchun turar joy boʻlib xizmat qilgan, mas. Teshiktosh yuri. Oʻzbekiston togʻlarida ohaktoshning mavjudligi Gʻ. hosil boʻlishiga kulaylik yara-tadi: Amir Temur. Olamtosh gʻorlari ham katta Gʻ. hisoblanadi. Gʻ.da oʻsha muhitga moslashgan turli hayvoilar (gor faunasi) yashaydi. Gʻ.ni gʻorshunoslar (speleologiya fani mutaxassislari) oʻrganadi.


Gʻorlarni speleologiya fani oʻrganadi.