Differensial

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Differensial (lot. differentia - farq, tafovut) — 1) texnikada — bir valdan har xil tezlikda aylanadigan ikki valga yoki ikki valdan bir valga harakat uzatadigan, tishli gʻildiraklari boʻlgan mexanizm. Avtomobillar yoki boshqa transport mashinalari burilayotganda yetakchi gʻildiraklari har xil tezlikda aylanadi, chunki ulardan biri koʻproq, ikkinchisi kamroq yoʻl bosadi. D. ana shunga imkon beradi. Mas, avtomobillardagi D. yordamida dvigatel validan vodilo op-kali satellitlarga (satellitlar oʻz oʻqi atrofida va mexanizm oʻqiga nisbatan aylanadi), satellitlardan mustaqil markaziy gʻildiraklardan har qaysisiga harakat uzatiladi. Metall kesish stanoklaridagi D. yordamida kinematik zanjirlar rostlab turiladi. D. variatorlar, reduktorlar, muftalar va b. qurilmalarda ham boʻladi; 2) matematikada — funksiya orttirmasining argument orttirmasiga nisbatan bosh chiziqli qismi. D. tushunchasini fanga G. V. Leybnits kiritgan. D. xossalari matematik analizttg yirik boʻlimlaridan biri boʻlgan differensial hisobda oʻrganiladi. U geometriya, mexanika, fizika masalalarini yechishda asosiy vositalardan biri hisoblanadi. D. tushunchasi variatsion hisob, differensial geometriya va funksional analizam umumlashtiriladi.

Adabiyot[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil