Oltingugurt

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Oltingugurt
Oltingugurt / Sulphur (S)
Atom raqami 16
Koʻrinishi och-sariq, moʻrt, qattiq modda, tozasi hidsiz
Atom xossasi
Atom massasi
(molyar massasi)
32,066 m. a. b. (g/mol)
Atom radiusi 127 pm
Ionlashish energiyasi
(birinchi elektron)
999,0 (10,35) kJ/mol (eV)
Elektron konfiguratsiyasi [Ne] 3s2 3p4
Kimyoviy xossalari
Kovalentlik radiusi 102 pm
Ion radiusi 30 (+6e) 184 (-2e) pm
Elektrmanfiylik
(Poling boʻyicha)
2,58
Elektrod potensiali 0
Oksidlanish darajasi 6, 4, 2, -2
Termodinamik xossalari
Zichlik 2,070 g/sm³
Solishtirma issiqlik sigʻimi 0,732

Oltingugurt (Sulfur), S - Mendeleyev davriy sistemasining VI guruhiga mansub kimyoviy element. Tartib rakami 16, at.m. 32,064. Tabiiy O. 4 ta barkaror izotop 32S, 33S, 34S, 36S dan iborat. Sunʼiy radioaktiv izotoplari 3IS, 35S, 37S ham olingan. Yer poʻstining massa jihatdan 5410~2% ini tashkil qiladi. Dengiz suvida 0,08—0,09% O. bor. Tabiatda erkin (tugʻma O.) va birikmalar holida uchraydi. O.ning eng muhim tabiiy birikmalari metall sulfidlari, mas, FeS2 — temir kolchedan (pirit), ZnS — aldama pyx, PbS — qoʻrgʻoshin yaltirogʻi yoki glenit, Cu2S — mis yaltirogʻi va h.k. O. sulfatlar holida (angidrit CaSO4 gips CaSO4-2H2O, ogʻir shpat BaSO4, glau-ber tuzi va q.k.) ham uchraydi. Bundan tashqari, O. kumir, slanets, neft, tabiiy gazlar, hayvon va oʻsimlik orga-nizmlarida organik va anorganik birikmalar xrlida mavjud. Mas, oqsilda 0,8—2,4% O. bor. Tugʻma O. Meksika, AQSH, Italiya, Yaponiya, MDH mamla-katlarida bir necha allotropik koʻri-nishlarda uchraydi. Ulardan muhimlari romb va monoklin singoniyali O.dir. Romb panjarali O. sariqtusli, zichligi 2,07 g/sm3 (20°da), suyuklanish t-rasi 112,8°, qaynash t-rasi 445°. Sak-kiz burchakli halqasimon Sg tarkibli molekulalardan tuzilgan. Monoklin O. prizma shaklidagi tiniq kristallardan iborat, zichligi 1,96 g/sm3, suyuklanish t-rasi 118,9°. O. qizdirilsa, 112,8° da erib, sariq tusli harakatchan suyuqlikka aylanadi. 160°da qoʻngʻir tusga kirib, qovushoq boʻlib qoladi. O. metalloidlar jumlasiga kiradi. U inert gazlar, azot, yod, platina, oltina&n tashqari deyarli barcha elementlar bilan birikadi. Kis-lorodda 250°da, qavoda 360° da alangalanadi. O. birikmalarda —2, +4 va +6 valentli. Ishqoriy metallar, mis, kumush va simob bilan xona t-rasida, qizdirilganda faqat metallar bilan emas, balki metallmaslar bilan ham re-aksiyaga kirishadi. Mas, ftor bilan SF6, kislorod bilan SO2 hosil qiladi. Uning vodorodli birikmasi — vodorod sulfid H2S 350°da O. ustidan vodorod oʻtka-zib, shuningdek, SO2 ni qaytarib, H2S ni oksidlab hosil qilinadi. O.ning juda koʻp birikmalari maʼlum. O. konlardan (tugʻma O. holida) qazib olinadi. Shoʻrtang gaz kompleksida shu usulda guvalasimon (komovaya) O. olinadi. O.ning 50%ga yaqini sulfat kislota, 25% ga yaqini sulfat sellyuloza, qolgan qismi rezina sanoatiga, sunʼiy tola, portlovchi moddalar i.ch.ga, organik sintez va tibbiyot ehtiyojlariga sarflanadi.

Sobirjon Aminov.[1]

Specific Heat (@20°C J/g mol)--> J/(K·mol)

Issiqlik oʻtkazuvchanlik 0,27 Vt/(m·K)
Erish harorati 386 K
Erish issiqligi 1,23 kJ/mol
Qaynash harorati 717,824 K
Qaynash issiqligi 10,5 kJ/mol
Molar hajm 15,5 sm³/mol
Kristall panjarasi
Panjara tuzilishi ortorombik
Panjara davri 10,470 Å
Panjara/atom nisbati n/a
Debye harorati n/a K

Oltingugurt - unsurlar davriy jadvalining 16 unsuri, metallmas.

Unsurlarning davriy jadvali
H He
Li Be B C N O F Ne
Na Mg Al Si P S Cl Ar
K Ca Sc Ti V Cr Mn Fe Co Ni Cu Zn Ga Ge As Se Br Kr
Rb Sr Y Zr Nb Mo Tc Ru Rh Pd Ag Cd In Sn Sb Te I Xe
Cs Ba * Hf Ta W Re Os Ir Pt Au Hg Tl Pb Bi Po At Rn
Fr Ra ** Rf Db Sg Bh Hs Mt Ds Rg Uub Uut Uuq Uup Uuh Uus Uuo
* La Ce Pr Nd Pm Sm Eu Gd Tb Dy Ho Er Tm Yb Lu
** Ac Th Pa U Np Pu Am Cm Bk Cf Es Fm Md No Lr


Manbalar[tahrir]

  1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil