Kontent qismiga oʻtish

Zamioculcas

Vikipediya, erkin ensiklopediya
Zamioculcas
Ilmiy tasniflashUshbu tasnifni tahrirlash
Olam: O‘simliklar
Tip: Tomirli o‘simliklar
Sinf: Bir urugʻpallali oʻsimliklar
Turkum: Alismatales
Oila: Araceae
Kenja oila: Zamioculcadoideae
Urugʻ: Zamioculcas
Schott
Turlari: Z. zamiifolia
Binar nomi
Zamioculcas zamiifolia
((Lodd.) Engl.[1])

Zamioculcas — Araceae oilasiga mansub gulli oʻsimliklar urugʻi. Unga faqat bitta tur — Zamioculcas zamiifolia kiradi[2]. Bu koʻp yillik tropik oʻt oʻsimlik boʻlib, Sharqiy Afrikada, jumladan Keniya, Kvazulu-Natal, Malavi, Mozambik, Tanzaniya va Zimbabveda yovvoyi holda oʻsadi[2]. Uning xalq orasidagi nomlari orasida „Zanzibar marvaridi“, „Zuzu oʻsimligi“, „zumrad palma“, „ZZ oʻsimligi“[3], „kuchala palma“ va „abadiyat oʻsimligi“ kabi nomlari bor[4]. Odatda, jozibador yaltiroq barglari va parvarishining osonligi tufayli xonaki gul sifatida oʻstiriladi. Zamioculcas zamiifolia USDA tasnifidagi 9 va 10-zonalarda qishga chidamlidir[5].

Tavsifi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Vegetativ xususiyatlari

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Bu quruqlikda oʻsadigan, sersuv, sekin oʻsuvchi, zaharli, doimiy yashil, ildizpoyali, koʻp yillik oʻt boʻlib, uning tik oʻsuvchi, patsimon murakkab, 40–60 sm uzunlikdagi barglarida 6–8 juftdan bargcha boʻladi[6]. Barg bandi yoʻgʻon boʻladi. Uning yirik, piyozsimon, sershira, kartoshkasimon ildizpoyasi mavjud[7].

Generativ xususiyatlari

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Gullari 5–7 sm uzunlikdagi kichik, och sariqdan jigarranggacha yoki bronza ranggacha boʻlgan soʻtada hosil boʻladi va sargʻish-yashil rangli toʻpgul oʻrami bilan oʻralgan boʻladi. Butun toʻpguli shoxlar asoslari orasida qisman yashiringan boʻladi. Gullash davri yoz oʻrtalaridan kuz boshlarigacha davom etadi.

Xromosomalar soni

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Xromosomalar soni 2n = 34 ga teng[8][9].

Taksonomiyasi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

U ilk marta 1829-yilda Konrad Loddiges tomonidan Caladium zamiifolium G.Lodd. sifatida tavsiflangan[10]. 1905-yilda Adolf Engler tomonidan Zamioculcas Schott monotipik turkumiga Zamioculcas zamiifolia (G.Lodd.) Engl. nomi bilan kiritilgan[11].

Etimologiyasi
[tahrir | manbasini tahrirlash]

Zamioculcas turkumi oʻz nomini barglarining Zamia turiga oʻxshashligi va Araceae oilasiga mansub Colocasia turkumi bilan yaqinligidan olgan. Colocasia nomi esa culcas yoki colcas soʻzidan kelib chiqqan (qadimgi Yaqin Sharq nomidan)[12], arabcha qolqas esa taroga nisbatan qoʻllanadi[13].

Zamiifolia tur nomi „Zamia barglariga oʻxshash“ degan maʼnoni anglatib, Zamia botanik nomi va lotincha folium, yaʼni „barg“ soʻzidan hosil boʻlgan.

Tarqalishi va yashash muhiti

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Toʻpguli

Uning vatani Keniya, Janubiy Afrika (Kvazulu-Natal), Malavi, Mozambik, Tanzaniya va Zimbabvedir[14].

Tabiatni muhofaza qilish holati

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Janubiy Afrikada uning milliy muhofaza maqomi „Xavf ostida emas“ deb belgilangan[15].

Yetishtirish

[tahrir | manbasini tahrirlash]

U xona oʻsimligi sifatida oʻstiriladi. Gollandiya pitomniklari taxminan 1996-yildan boshlab oʻsimlikni keng miqyosda tijoriy koʻpaytirishni yoʻlga qoʻygan[16].

Kultivarlari

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  • Zamioculcas zamiifolia HANSOTI13, savdoda „Zenzi“ nomi bilan mashhur[17].
  • Zamioculcas zamiifolia Dowon, savdoda „Raven“ nomi bilan mashhur boʻlib, Costa Farms tomonidan litsenziyalangan[18][19][20].
  • Zamioculcas zamiifolia Super Nova[21]
  • Zamioculcas zamiifolia Chameleon[22]

Harorat

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Koʻk guldondagi Raven ZZ zamiokulkasi.
Raven ZZ Zamioculcas zamiifolia 'Dowonʼ
Kulrang guldondagi Zamioculcas zamiifolia 'Chameleonʼ.
Zamioculcas zamiifolia 'Chameleonʼ

Harorat 15 °C dan pastga tushmasa, ochiq havoda ham oʻsa oladi; ammo eng yaxshi oʻsish 18 dan 26 °C gacha boʻlgan haroratda kuzatiladi, yuqori harorat esa barglar hosil boʻlishini koʻpaytiradi. Moʻtadil mintaqalarda xona oʻsimligi sifatida oʻstiriladi. Haddan tashqari koʻp sugʻorish ildizmevaning chirishiga olib kelib, oʻsimlikni nobud qilishi mumkin. Yorqin, ammo toʻgʻridan-toʻgʻri tushmaydigan yorugʻlik eng maʼqulidir. Qisman quyosh nuriga chidamli[23].

Koʻpaytirish
[tahrir | manbasini tahrirlash]

Zamioculcas zamiifolia barg qalamchalaridan koʻpaytiriladi. Buning uchun uzib olingan barglarning pastki qismi nam, gʻovak tuproqqa suqiladi va tuvakning usti polietilen xalta bilan oʻraladi. Vaqt oʻtishi bilan barglar chirishi mumkin, ammo xalta ichida suvli, piyozchaga oʻxshash tuganaklar hosil boʻlishi kerak. Yangi oʻsimliklar oʻstirish uchun ana shu tuganaklarni tuvakka ekish mumkin. Bu jarayon bir yildan koʻproq vaqt talab qilishi mumkin. Shuningdek, oʻsimlikni ildizpoyasini boʻlish orqali ham koʻpaytirish mumkin.

Manbalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ „Zamioculcas“. Germplasm Resources Information Network (GRIN). Agricultural Research Service (ARS), United States Department of Agriculture (USDA). Qaraldi: 2008-03-24.
  2. 1 2 „Zamioculcas Schott | Plants of the World Online | Kew Science“ (en). Plants of the World Online. Qaraldi: 2023-yil 22-oktyabr.
  3. ↑ „ZZ Plant“. University of Connecticut. Qaraldi: 2026-yil 7-aprel.
  4. ↑ Administrator „Zamioculcas - EMERALD PALM“. www.royalgreen.nl. 2018-yil 12-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 18-may.
  5. ↑ „Zamioculcas zamiifolia - Plant Finder“. www.missouribotanicalgarden.org. Qaraldi: 2023-yil 22-oktyabr.
  6. ↑ Zamioculcas zamiifolia. (n.d.). Royal Horticultural Society. Retrieved January 4, 2026, from https://www.rhs.org.uk/plants/19185/wd/details
  7. ↑ Queensland Government. (n.d.). Zanzibar gem. Queensland Poisons Information Centre. Retrieved January 4, 2026, from https://www.poisonsinfo.health.qld.gov.au/plants-and-mushrooms/zanzibar-gem-zamioculcas-zamiifolia
  8. ↑ Marchant, C. J. (1973). Chromosome variation in Araceae: V. Acoreae to Lasieae. Kew Bulletin, 199-210.
  9. ↑ Vanzie-Canton, S. D., & Leonhardt, K. W. (2007, June). In vivo polyploidization of Zamioculcas zamiifolia. (Wayback Machine saytida 2026-09-10 sanasida arxivlangan) In VI International Symposium on New Floricultural Crops 813 (pp. 531-538).
  10. ↑ Caladium zamiifolium G.Lodd. (n.d.). International Plant Names Index. Retrieved January 4, 2026, from https://www.ipni.org/n/86441-1
  11. ↑ Zamioculcas zamiifolia (G.Lodd.) Engl. (n.d.). Plants of the World Online. Retrieved January 4, 2026, from https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:89402-1
  12. ↑ „Colocasia“. Flora of North America. Qaraldi: 2018-yil 4-avgust.
  13. ↑ „Zamioculcas zamiifolia (Aroid Palm, Emerald Palm, Eternity Plant, Zanzibar Gem, Zuzu Plant, ZZ Plant) | North Carolina Extension Gardener Plant Toolbox“. plants.ces.ncsu.edu. Qaraldi: 2023-yil 23-oktyabr.
  14. ↑ South African National Biodiversity Institute (SANBI). (n.d.). Zamioculcas zamiifolia (Lodd.) Engl. SANBI Red List of South African Plants. Retrieved January 4, 2026, from https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3625-1
  15. ↑ South African National Biodiversity Institute (SANBI). (n.d.). Zamioculcas zamiifolia (Lodd.) Engl. SANBI Red List of South African Plants. Retrieved January 4, 2026, from https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3625-1
  16. ↑ Catherine, Horwood. Potted History: The Story of Plants in the Home. Frances Lincoln Ltd, 2007 — 173-bet. ISBN 978-0-7112-2800-9. 
  17. ↑ „Zamioculcas zamiifolia Zenzi ('Hansoti 13'PBR)“. www.rhs.org.uk. Qaraldi: 2022-yil 21-dekabr.
  18. ↑ „Zamioculcas plant named 'Dowon'“. www.patents.google.com. Qaraldi: 2022-yil 21-dekabr.
  19. ↑ „Raven® ZZ Plant“. www.costafarms.com. Qaraldi: 2022-yil 21-dekabr.
  20. ↑ „Zamioculcas zamiifolia 'Dowon'“. www.plants.ces.ncsu.edu. 2023-yil 11-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 21-dekabr.
  21. ↑ „Zamioculcas zamiifolia 'Super Nova' | /RHS Gardening“ (en-gb). www.rhs.org.uk. Qaraldi: 2021-yil 26-avgust.
  22. ↑ Andoza:Cite patent
  23. ↑ Chen, Jianjun; Henny, Richard (September 2003). "ZZ: A Unique Tropical Ornamental Foliage Plant". HortTechnology 13 (3): 458–462. doi:10.21273/horttech.13.3.0458. http://horttech.ashspublications.org/content/13/3/458.full.pdf+html. Qaraldi: 14 March 2016.Zamioculcas]]

Havolalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
"https://uz.wikipedia.org/w/index.php?title=Zamioculcas&oldid=6299604" dan olindi