Yantarniy
 | Ushbu sahifani Yantarniy (Kaliningrad viloyati) bilan birlashtirish taklif etiladi. (munozara) |
Yantarniy (ruscha: Пальмникен (1947), pruscha: Palweniken (1398) va Palmenikken (1491), olmoncha: Palmnicken ) – Rossiya Federatsiyasining Kaliningrad viloyatida joylashgan shahar tipidagi aholi punkti. Yantarniy shahar okrugining maʼmuriy markazi hisoblanib, Gdansk ko'rfazining qirgʻogʻida joylashgan. Aholisi 6,645 kishidan iborat (2021). Qishloqda qahrabo ishlab chiqaradigan va qayta ishlaydigan qahrabo zavodi mavjud. Rossiyadagi eng gʻarbiy qishloqlardan biri.
Tarixi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Palmniken – Krakstepellen
[tahrir | manbasini tahrirlash]Palmniken (nem. Palmnicken) aholi punkti 1654-yilda vujudga kelgan. Qishloq xoʻjaligining asosini qoʻlda amalga oshirilgan amber qazib olish tashkil etadi. Bundan tashqari, aholi dehqonchilik, baliqchilik va savdo bilan shugʻullangan. Kraxtepellen (olmoncha: Palmnicken ) aholi punkti avval Palmniken shimolida joylashgan alohida qishloq boʻlib, keyinchalik u bilan birlashgan. Palmniken-Krakstäpellen XIX asrning oxirida „Stanzin und Becker“ kompaniyasi tomonidan amalga oshirila boshlangan amberni sanoat qazib olishning boshlanishi Palmniken – Krakstepellen rivojlanishi uchun kuchli turtki boʻlgan. Oʻsha yillarda Fishxauzendan qishloqqa temir yoʻl quriladi. 1945-yili 31-yanvar – 1 fevral, Boltiq dengizi sohilidagi Anna konidan unchalik uzoq boʻlmagan joyda (aniq joylashuvi nomaʼlum) 2 mingdan 3 minggacha odam otib tashlangan. Bular Sharqiy Prussiyadagi kontslager asirlarining birlashgan kolonnasi tomonidan uzoq piyoda yurgandan keyin omon qolganlar edi. Hammasi boʻlib, ustunda 6000 ga yaqin odam bor edi; 3000 dan ortiq odam charchoqdan yoki yoʻlda qatl qilish natijasida vafot etadi[1].
Fojia qurbonlari xotirasiga bagʻishlangan birinchi tadbir 1995-yilda Yantarniyda Kaliningrad yahudiy jamoasi tomonidan oʻtkazilgan[2]. Ushbu voqea xotirasiga 2000-yilda ibroniy, rus va ingliz tillarida yozilgan yodgorlik tosh oʻrnatilib, unga „Bu yerda bitta shaxsiy taqdir yoʻq, barcha taqdirlar birlashtiriladi“[2][3]. 2011-yilda haykaltarosh Frenk Meysler haykali oʻrnatilgan[4][3][5][6]. Shuningdek, har yili 27-yanvar kuni Yantarniyda fojiaga bagʻishlangan motam tadbirlari boʻlib oʻtadi. Ular 2013-yildan 1945-yildagi marshrutning bir qismi boʻylab „hayot marshi“ deb nomlanib, Kruglovo qishlogʻidan Yantarniygacha yurish bilan oʻtkaziladi[5][7][8][6].
Yantarniy
[tahrir | manbasini tahrirlash]Ikkinchi jahon urushidan keyin Palmniken SSSRga oʻtkazildi va Yantarniy deb oʻzgartirilgan. Toʻxtatilgan amberni qazib olish 1947-yilda qayta tiklanadi[9].
Iqtisodiyoti
[tahrir | manbasini tahrirlash]Yantarniy iqtisodiyoti ikkita asosiy yoʻnalishdan iborat: amber va turizm. Amber sanoati shahar uchun anʼanaviy hisoblanadi. Eng yirik korxonasi „Kaliningrad amber zavodi“ OAJ hisoblanadi. Zavoddan tashqari, qahraboni qayta ishlash bilan turli xususiy kompaniyalar shugʻullanadi. Bu yerda dunyodagi eng yirik amber koni joylashgan boʻlib, u oʻzining tasdiqlangan zahiralarining 90% ini oʻz ichiga oladi[10]. Turizm industriyasi 2005-yilda A. L. Blinov rahbarlik qilganidan soʻng faol rivojlana boshladi.[32] Turizmni rivojlantirish xizmat koʻrsatish sohasini rivojlantirishni taqozo etib, u kichik biznes sub’ektlarining saʼy-harakatlari bilan kengaya boshladi. Natijada, hozirgi vaqtda shahar byudjetining 30 foizini kichik biznes tashkil etadi[11] Развитие туризма потребовало развитие сферы услуг, которая стала расширяться за счёт усилий малого бизнеса. В результате, на данный момент бюджет города на 30 % формирует малый бизнес[11]. 2019-yil 8-avgustda Rossiya hukumatining buyrugʻiga binoan Yantarniy mamlakatdagi monoshaharlar qatoriga kiritildi[12][13].
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ „Показания главного обвиняемого — Page 4“ (deadlink). 2013-yil 11-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 26-sentyabr.
- 1 2 Эстер Гинзбург. „Трагедия на янтарном берегу — свидетельства очевидцев“ (ru). Еврейский Мир (2018-yil 17-yanvar). Qaraldi: 2020-yil 2-oktyabr.
- 1 2 „В поселке Янтарном открыт памятник еврейским жертвам фашистских концлагерей“ (ru). klops.ru (2011-yil 30-yanvar). Qaraldi: 2020-yil 30-sentyabr.
- ↑ „«Месть за подвиг Маринеско». История о расстреле евреев под Пальмникеном в январе 1945 года // Газета «Дворник» (Калининград), 31.01.2007“ (deadlink). 2009-yil 8-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2009-yil 21-yanvar.
- 1 2 Владислав Ржевский. „По дороге, ставшей последней для тысяч узников“. www.trud.ru (2013-yil 1-fevral). Qaraldi: 2020-yil 30-sentyabr.
- 1 2 Владислав Ржевский. „Последний акт Холокоста: в Янтарном почтили память жертв «Марша смерти»“. Сайт «Комсомольской правды» (2020-yil 27-yanvar). Qaraldi: 2020-yil 30-sentyabr.
- ↑ „В Янтарном прошло траурное мероприятие в память о жертвах Марша смерти 1945 года“. old.gov39.ru (2019-yil 27-yanvar). Qaraldi: 2020-yil 30-sentyabr.[sayt ishlamaydi]
- ↑ „«Марш жизни» прошёл в Янтарном“. Калининград 24 (2019-yil 27-yanvar). 2019-yil 15-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 30-sentyabr.
- ↑ „Калининградский янтарный комбинат“ (ru). ГБУК «Калининградский областной музей янтаря». 2016-yil 30-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 29-iyul.
- ↑ Сребродольский Б. И. 1988.
- 1 2 Малая родина Блинова и Беккера // Эксперт, № 36. 2009. С.73
- ↑ „Распоряжение Правительства Российской Федерации от 08.08.2019 № 1762-р“. Официальный интернет-портал правовой информации. Qaraldi: 2019-yil 22-avgust.[sayt ishlamaydi]
- ↑ „В перечень моногородов добавлены 7 новых территорий“. Некоммерческая организация «Фонд развития моногородов» (2019-yil 19-avgust). 2019-yil 22-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 26-sentyabr.