Kontent qismiga oʻtish

Yaeyama orollari

Vikipediya, erkin ensiklopediya

Yaeyama orollari (yaponcha: 八重山列島 Yaeyama-rettō, shuningdek 八重山諸島 Yaeyama-shotō; yaeyama tilida: Yaima; yonaguni tilida: Daama; okinava tilida: Yeema; shimoliy ryukyu tilida: やへま Yapema) – Yaponiyaning Okinava prefekturasining janubi-gʻarbida joylashgan orollar arxipelagi boʻlib, umumiy maydoni 591,46 km² (228,36 kv. milni) tashkil etadi[1].

Orollar Ryukyu orollari arxipelagining bir qismi boʻlib, Miyako orollaridan janubi-gʻarbda joylashgan[2]. Yaeyama orollari Yaponiya materik orollaridan eng olis hudud hisoblanadi va mamlakatning eng janubiy (Hateruma) hamda eng gʻarbiy (Yonaguni) orollarini oʻz ichiga oladi[3]. Ishigaki shahri Yaeyama orollarining siyosiy, madaniy va iqtisodiy markazi hisoblanadi[4].

1700-yillarga oid xaritalarda Yaeyama orollari turlicha nomlarda qayd etilgan: „Majico Sima Group“[5][6], „Nambu-soto Islands“[7], „Nambu Soto“[8] va „Taipin Islands“[9].

Nomi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Yaeyama nomi soʻzma-soʻz „koʻp qatlamli togʻlar“ degan maʼnoni anglatadi va Yaeyama tilidagi mahalliy nom Yaima bilan bogʻliq boʻlib, u ehtimol qayta tiklangan proto-ryukyu tilidagi *jajama (A ohang sinfida *yayama tarzida talaffuz qilingan) shaklidan kelib chiqqan[10].

Tabiiy tarixi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Yaeyama orollarida koʻplab subtropik va tropik oʻsimlik turlari hamda mangrov oʻrmonlari mavjud[11]. Orollarda shakarqamish va ananas yetishtiriladi[2][12].

Orollar atrofidagi marjon qoyalari delfinlar, dengiz toshbaqalari hamda katta baliqlar – masalan, manta skatlari va kit akulalari uchun mukammal yashash muhitidir. Odamlar tomonidan yoʻq qilinishidan oldin bu hududda kitlar va dugonglar ham keng tarqalgan boʻlgan; hatto Yaeyama bir vaqtlar Ryukyu orollari ichida dugonglarning eng katta populyatsiyasiga ega edi.

Orollar BirdLife International tomonidan muhim qushlar hududi (IBA) sifatida eʼtirof etilgan, chunki bu yerda black wood pigeon va Ryukyu green pigeon, qishlaydigan ruddy turnstone, koʻchib yuruvchi grey-tailed tattler hamda uya qurib koʻpayuvchi bridled tern, roseate tern va black-naped tern koloniyalari uchraydi[13].

Satakentia liukiuensis, yaʼni Yaeyama palmasi, Satakentia jinsiga mansub yagona tur boʻlib, u faqat Yaeyama orollaridagi ikki orol – Ishigaki va Iriomoteda uchraydi[14].

Geografiyasi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Orollar vulqonli Ryukyu orollarining janubiy qismini tashkil etadi. Yaeyama tumani maʼmuriy boʻlinishi Yaeyama orollarining barchasini qamrab oladi, biroq Ishigaki va nizo ostidagi Senkaku orollari bundan mustasno.

Aholi yashaydigan orollar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  • Yaeyama orollari joylashuvi (Okinawa prefekturasi)
    Yaeyama orollari joylashuvi (Okinawa prefekturasi)
  • Yaeyama orollaridagi Iriomote va Ishigaki orollarining sunʼiy yoʻldoshdan olingan tasviri
    Yaeyama orollaridagi Iriomote va Ishigaki orollarining sunʼiy yoʻldoshdan olingan tasviri

Madaniyati

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Yonaguni tili – Yonaguni orolining mahalliy tili. Yaeyama tili esa qolgan orollarning mahalliy tili hisoblanadi. Hozirgi kunda aholining aksariyati uchun ona til – yapon tili.

Yaeyama orollari anʼanaviy Okinava matolari ishlab chiqariladigan maskan sifatida tanilgan.

Manbalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ 1,0 1,1 „ja:第1 指定離島・島しょ・人口“ (ja). 離島関係資料（平成24年１月） 2, 8. 沖縄県企画部地域・離島課 (yanvar 2012). 5-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 13-dekabr 2012. Manba: https://web.archive.org/web/20160523005345/http://www.pref.okinawa.jp/site/kikaku/chiikirito/ritoshinko/ritoukankeisiryou.html
  2. ↑ 2,0 2,1 "Yaeyama Islands". Encyclopedia of Japan. Tokyo: Shogakukan. 2012. OCLC 56431036. http://rekishi.jkn21.com/. <!--->
  3. ↑ "八重山諸島" (ja). Nihon Rekishi Chimei Taikei. Tokyo: Shogakukan. 2012. OCLC 173191044. http://rekishi.jkn21.com/. <!--->
  4. ↑ "Ishigaki". Encyclopedia of Japan. Tokyo: Shogakukan. 2012. OCLC 56431036. http://rekishi.jkn21.com/. <!--->
  5. ↑ Stanford, Edward. Stanford's Library Map Of Asia., New, London: Stanford's Geographical Establishment., 1895 — 26–27-bet. Qaraldi: 2023-yil 2-avgust. 
  6. ↑ Geographicus „1873 Roche-Poncié Nautical Chart Map of Taiwan / Formosa“. Geographicus: rare antique maps. Geographicus. Qaraldi: 2023-yil 2-avgust.
  7. ↑ Stanford, Edward. Stanford's Library Map Of Asia., New, London: Stanford's Geographical Establishment., 1895 — 26–27-bet. Qaraldi: 2023-yil 2-avgust. 
  8. ↑ Stanford, Edward. Stanford's London atlas of universal geography exhibiting the physical and political divisions of the various countries of the world., Third Edition, revised and enlarged., London: Edward Standford, Geographer to Her Majesty, 1904 — 57-bet. Qaraldi: 2023-yil 2-avgust. 
  9. ↑ Postlehwayt, Malachy (1707–1767); Boulton, S.; Bolton, Emanuel; Seale, Richard William. The Universal Dictionary Of Trade and Commerce Composite Map (of Asia), Second Part of Asia., Fourth Edition, note: published in 1774, date on map reads 1755 in Roman Numerals, London: W.Strahan, J. & F.Rivington, 1755 — I-VIII-bet. Qaraldi: 2023-yil 2-avgust. 
  10. ↑ National Institute for Japanese Language and Linguistics. „語彙詳細 – 日本の危機言語 (Detailed vocabulary – Endangered Languages of Japan)“ (Japanese). Qaraldi: 2024-yil 14-iyun.
  11. ↑ „自然環境の保全に関する指針 八重山編（陸域）“ [Guidelines for conservation of the natural environment] (ja). Okinawa Prefectural Government. Qaraldi: 2019-yil 15-yanvar.
  12. ↑ "八重山諸島" (ja). Dijitaru Daijisen. Tokyo: Shogakukan. 2012. OCLC 56431036. http://rekishi.jkn21.com/. <!--->
  13. ↑ „Yaeyama islands“. BirdLife Data Zone. BirdLife International (2021). Qaraldi: 2021-yil 6-fevral.
  14. ↑ Dransfield, John; Uhl, Natalie W.; Asmussen, Conny B.; Baker, William J.; Harley, Madeline M.. Genera Palmarum: The Evolution and Classification of Palms. Royal Botanic Gardens, Kew, 2008. ISBN 978-1-84246-182-2. 

Havolalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
 Vikiomborda Yaeyama orollari
haqida turkum mavjud 


"https://uz.wikipedia.org/w/index.php?title=Yaeyama_orollari&oldid=5715950" dan olindi