Xronika

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Xronika (yun. chronika — yilnoma) — 1) adabiy janr. Voqealarning tarixan izchil bayonini uz ichiga oladi. X.da vaqt tarixiy jarayonning subʼyekti tarzida aks etadi. X. syujeti vaqtning uzgarishi taʼsirida uyushtiriladi, asar voqealari va personajlar takdiri vaqtga bogʻliq holda oʻzgaradi. X. syujetini real tarixiy vaqtdan boshlangan voqealar surʼati, davomiyligi, tartibi va ritmi tashkil etadi. X. dastlab miflar va epik syujetlarning tarixiy asosini belgilovchi unsurlar shaklida namoyon boʻlgan. Qad. Injil kitoblarida va island sagalarida X.dan foydalanilgan. Oʻrta asrlarda X. mustaqil tarixiy janr— yilnomalarda koʻp uchraydi. Uygʻonish davridan boshlab X. materiallaridan badiiy maqsadlarda foydalaniladi. Shekspir dramalarida X. unsurlari ishlatilgan. Keyinroq xronikal bayon usullarini qoʻllash estetik maʼno kasb etdi. 20-asrda epik usul taraqqiyoti bilan bogʻliq holda va adabiyotning hujjatlilikka intilishi tufayli X. keng avj oldi (mas, S.Ayniyning "Qullar" romani va boshqalar); 2) vaqtli matbuotda, radio, televideniye, kinoda siyosiy, xujalik, madaniy va boshqa hayotga oid kundalik voqealarni axborot tarzida yorituvchi material.