Xitoy mifologiyasi

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Xitoy mifologiyasi - bu Xitoy xalqi va madaniyati tomonidan to'plangan afsonaviy afsonalar, e'tiqodlar va tarixiy tushunchalar to'plami. Oksfordning Osiyo mifologiyasi lug'ati Xitoy mifologiyasini quyidagicha ta'riflaydi:

" Xitoy mifologiyasi tarix, afsona va afsonaning aralashmasidir "

Xitoy mifologiyasi turli sinflar, geografik mintaqalar, tarixiy davrlar, shu jumladan bugungi kun va turli etnik guruhlarning an'analarida uchraydi. Xitoy ko'plab mifologik an'analarning, shuningdek, Tibet mifologiyasi, turkiy mifologiyasi, koreys mifologiyasi va boshqalarning manbai hisoblanadi.[1] Biroq, Xitoy mifologiyasini o'rganish xitoy tilidagi tafsilotlarga e'tibor berishga undaydi.

Xitoy madaniyati va xitoy mifologiyasida afsonaning o‘rni[tahrir | manbasini tahrirlash]

Quduqning ruhi

Xitoy mifologiyasining dastlabki zamonaviy tadqiqotlarida paydo bo'lgan umumiy fikr, Xitoy madaniyati boshqa madaniyatlardan farqli o'laroq, juda past va samarasiz mifologiyaga ega edi. Buning eng katta isboti qadimgi xitoy yozuvlarida uchraydigan xitoy miflariga parcha-parcha havolalar edi.[2][3] Bu bitiklarda mifning yaxlitligi haqida gapirish qiyinligi bilan bir qatorda yirik afsonaviy mavzular ham sezilmaydi.[3] Bundan tashqari, qadimgi Xitoy adabiyoti hikoya va epik ohangdan voz kechadi (ya'ni, epik hikoyalar juda zaif). Garchi keyingi davrlarda olib borilgan turli tadqiqotlar kosmologiya, din va falsafa asarlarda mifologiyadan ko‘ra ko‘proq joy egallaganligi va muhimroq ekanligi haqidagi xulosaga kelgan bo‘lsa-da, hatto dinning madaniyat mifologiyasisiz vujudga kelishi mumkin bo‘lsa ham, bu xitoy diniy tafakkurida mifologiya yo'q, ya'ni xitoy mifologiyasi mavjud emas yoki zaif degani emas.[2] Xususan, so‘nggi paytlarda ko‘plab mutaxassislar xitoy mifologiyasi mavjud emas yoki Xitoy madaniyatida afsonaviy unsurlar yo‘q degan fikrni tanqid qilib, bu haqiqatga to‘g‘ri kelmasligini tushuntirib berishdi.[3][4][5] Xitoy adabiyoti va tili mutaxassisi Eni Birrelning taʼkidlashicha, xitoy mifologiyasi yoʻqligi haqidagi keng tarqalgan eʼtiqodning asosiy sababi “anʼanaviy xitoylik konfutsiy imperatorlik mafkurasi” mashhur diniy iboralarga unchalik ahamiyat bermaganligi va afsonalar va bu noto'g'ri qarash ma'rifat davrida evropaliklarda keng tarqalgan edi.[5][6] Bundan tashqari, Birrellning ta'kidlashicha, Xitoy mifologiyasining asl manbalarda parchalanishi muammo emas, aksincha, mifologlar va boshqa mutaxassislar uchun ijobiy bo'lishi mumkin.

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. . ISBN 9781576078068. 
  2. 2,0 2,1 Norman J. Girardot. „Çin mifinin problemi“ (Andoza:Dil-en). encyclopedia.com (2005). 2019-yil 7-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 7 noyabr 2019.
  3. 3,0 3,1 3,2 . 
  4. . 
  5. 5,0 5,1 . 
  6. .