Xalqaro xotin-qizlar kuni

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Xalqaro xotin-qizlar kuni (dastlab Xalqaro ishchi xotin qizlar kuni deb atalgan) har yili 8-martda nishonlanadi.[1] Turli mintaqalarda nishonlash asosi umumiy ayollarga hurmat-ehtirom, tushunish va muhabbatdan boshlab, ayollarning iqtisodiy, siyosiy va ijtimoiy yutuqlarini nishonlashgacha turli xildadir. Aslida sotsialistlarning siyosiy harakati sifatida yuzaga kelgan boʻlsa ham bu bayram koʻp mamlakatlar madaniyatiga singib ketgan. Bu mamlakatlar asosan Sharqiy Yevropa, Rossiya va sobiq Sovet mamlakatlaridir.

Baʼzi hududlarda bayram oʻzining siyosiy maʼnosini yoʻqotdi va shunchaki erkaklar uchun ayollarga boʻlgan mehrlarini izhorlash uchun fursatga aylandi. Xalqaro xotin-qizlar kuni AQShdagi Onalar kuni va Muqaddas Valentin kunining aralashganiga oʻxshaydi. Lekin boshqa hududlarda BMT aytib oʻtgan boshidagi siyosiy va inson huquqlari mavzulari hali ham kuchli. Bu mamlakatlarda ayollarning siyosiy va ijtimoiy kurashlari tilga olinadi va umid bilan oʻrganiladi.

Tarixi[tahrir]

Ayollar uchun maxsus bir kunni tanlash haqida ilk bor 1909-yilda so‘z yuritilgan. Bu tashabbusni AQSH sosialistik partiyasi ilgari surgan. Biroq 1910-yilda Daniya poytaxti Kopengagenda bo‘lib o‘tgan sosialist ayollar konferensiyasida germaniyalik Klara Setkin ayollar uchun biror kunni belgilash tashabbusi bilan chiqadi va bu qo‘llab-quvvatlanadi. Ammo ma’lum bir sana tanlanmaydi.

Ayollar kunini belgilash birinchi marta 1911-yilning 19-martiga to‘g‘ri keladi. Shu kuni Avstriya, Daniya, Germaniya va Shveysariyada millionlab ayollar namoyishga chiqadi. O‘sha yillarda ayollar kuni ishchilar va faollarining harakatlariga bog‘liq bo‘lgan. 1914-yil 8-mart sanasida Berlinda ayollar saylov huquqi uchun namoyishga yig‘ildi. Mazkur namoyish ushbu sanada yuz bergan ilk haqiqiy miting edi.

70 yillarning boshlarida Gʻarbdagi ayollar ushbu sanadan o‘z haq-huquqlarini talab qilishda foydalanishga qaror qildi. Ular ijtimoiy-siyosiy tenglikni talab qilib namoyishlar uyushtirishni boshladilar. 1977-yilda BMT boshqa xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlikda 8-martni Xalqaro xotin-qizlar kuni (International women’s day) deb e’lon qildi[2].

Nishonlanishi[tahrir]

Xalqaro xotin-qizlar kuni quyidagi mamlakatlarda rasmiy bayramdir: Afgʻoniston,[3] Angola, Armeniya,[4] Ozarbayjon,[5] Belarus,[6] Burkina Faso,[7] Kambodja,[8] Xitoy (ayollar uchun xolos),[9] Kuba,[10] Gruziya,[11] Gvineya,[3] Eritreya,[3] Qozogʻiston,[12] Qirgʻiziston,[13] Laos,[14] Makedoniya (ayollar uchun xolos), Madagaskar (ayollar uchun xolos),[15] Moldova,[16] Mongolia,[17] Montenegro, [manba kerak] Nepal (ayollar uchun xolos),[3] Rossiya,[3] Tojikiston,[3] Turkmaniston,[3] Uganda,[3] Ukraina,[3] Oʻzbekiston,[18] Vietnam,[19] va Zambia.[20]

Baʼzi mamlakatlarda bu kun rasmiy bayram emas, lekin shunday boʻlsa ham keng nishonlanadi. Bu mamlakatlarga Kamerun,[21] Xorvatiya,[22] Ruminiya,[23] Bosniya va Gersegovina,[24] Serbiya,[manba kerak] Bolgariya[manba kerak] va Chili[25] kiradi.

Manbalar[tahrir]

  1. UN WomenWatch: International Women's Day - History. UN.org. 2013-02-21.
  2. Халқаро хотин-қизлар куни. Ушбу кун ҳақида нималарни биламиз?. Bugun.uz. 2021йил 9 март.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 IRIN Asia | AFGHANISTAN: Marking International Women's Day | Afghanistan | Gender Issues. Irinnews.org (2005-03-08). 2012-03-08.
  4. Armenian Holidays - ARMENIA Information. Armeniainfo.am (1995-07-05). 2012-03-08.
  5. arxiv nusxasi, archived from the original on 2008-09-12, https://web.archive.org/web/20080912033137/http://www.azerbaijan.msntour.az/index.php?categoryID=7, qaraldi: 2013-03-01 
  6. (Ruscha) Presidentʼs decree on public holidays in Belarus — 1998
  7. [1][sayt ishlamaydi]
  8. 2007 Cambodia Public Holiday - Cambodia e-Visa Blog. Cambodiaevisa.com (2007-08-04). Asl nusxadan arxivlandi (2012-04-25). 2012-03-08.
  9. http://sg2.mofcom.gov.cn/aarticle/aboutchina/publicholiday/200801/20080105327831.html
  10. Ministerio de Relaciones Exteriores de Cuba. Cubaminrex.cu (2011-03-08). Asl nusxadan arxivlandi (2012-03-16). 2012-03-08.
  11. დღესასწაულები. Embassy.mfa.gov.ge. Asl nusxadan arxivlandi (2012-03-06). 2012-03-08.
  12. Official holidays in the Republic of Kazakhstan. E.gov.kz. 2012-03-08.
  13. Kyrgyz and American Holidays (In Russian). U.S. Embassy Bishkek. Asl nusxadan arxivlandi (2012-05-09). 7 March 2012.
  14. arxiv nusxasi, archived from the original on 2008-08-29, https://web.archive.org/web/20080829170031/http://www.laoyp.com/laopdr/events/, qaraldi: 2013-03-01 
  15. Madagascar 2009 Public Holidays. Qppstudio.net. Asl nusxadan arxivlandi (2012-04-19). 2012-03-08.
  16. Andoza:Ro icon Article 111 (1c) of the work codex of Moldova, PDF, page 53 Arxivlandi 2011-06-12 at the UK Government Web Archive „Article 111. Non-working holidays. (1) in Moldova, non-working holidays, maintaining the average salary, are: (…) c) March 8 — International Womenʼs Day; (…)“.
  17. Mongolia Web News. Mongolia-web.com. Asl nusxadan arxivlandi (2015-04-02). 2012-03-08.
  18. National Holidays (In Russian). Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Uzbekistan. Asl nusxadan arxivlandi (13 July 2012). 7 March 2012.
  19. Hanoi streets jammed on Int’l Day for Women | Vietnam News & Information Portal. En.www.info.vn (2011-03-09). Asl nusxadan arxivlandi (2011-03-12). 2012-03-08.
  20. Zambia 2009 Public Holidays. Qppstudio.net. 2012-03-08.
  21. QPPstudio.net. QPPstudio.net. 2012-03-08.
  22. Andoza:Hr icon Zakon o blagdanima, spomendanima i neradnim danima u Republici Hrvatskoj
  23. Ziua Internațională a Femeii. De 8 martie Google posteaza un desen pentru acest eveniment. Agentia.org (2010-11-24). Asl nusxadan arxivlandi (2011-03-11). 2012-03-08.
  24. Žene su heroji ovog društva (in Bosnian). Oslobodjenje (8 March 2012). 8 March 2012.
  25. Días Nacionales en Chile (in Spanish). Farah.cl. 2012-03-08.

Havolalar[tahrir]