Vikipediyadagi gender tafovut

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Pie chart for gender of Wikipedia editors: 90 % male, 9 % female, and 1 % transsexual or transgender
Vikipediya muharrirlari 2018-yilda Wikimedia Foundation soʻroviga koʻra, asosan erkaklar edi.

Vikipediyadagi gender tafovut - bu Vikipediyaning ko'ngilli muharrirlari orasida, ayniqsa ingliz tilidagi bo'limda erkaklarning miqdoriy ustunligi. Bu Vikipediyada ayollar haqida yoki ayollar uchun muhim mavzulardagi maqolalarning sezilarli darajada kamayishi omillaridan biridir.

Gender tafovuti doimiy ravishda Vikipediyaning eng tez-tez uchraydigan tanqidlari qatoriga kiradi. Vikipediyaning tizimli tarafkashligiga nisbatan umumiy tanqidning bir qismi sifatida shakllangan. Vikipediyani boshqaradigan Vikimedia jamg'armasi bu tanqidlarga qo'shiladi va Vikipediya muharrirlari orasida ayollarning vakilligini oshirish uchun doimiy harakatlarni amalga oshirdi. Ayol muharrirlarni rag'batlantirish va ayollar mavzularini yoritishni kengaytirish uchun maxsus "Wiki Marafonlar"[1][2] o'tkaziladi.

Tadqiqot natijalari va muammolari[tahrir | manbasini tahrirlash]

Images.png Tashqi mediafayllar

“[Vikipediya] muharrirlarining katta qismi oly ma'lumotli yigitlardir”, “2000 dollarlik noutbuk va keng polosali ulanishni sotib olishga yetarlicha badavlat erkak geekslar guruhi”[3] sifatida tasvirlangan demografik guruhni tashkil etishadi. Soʻrovlar shuni koʻrsatdiki, Vikipediya muharrirlarining 8,5% dan 16% gacha ayollar[4]. Binobarin, Vikipediya baʼzi olimlar va jurnalistlar tomonidan asosan erkaklar[5][6][7] boʻlgani va ayollar haqidagi yoki ayollar uchun muhim mavzulardagi maqolalar soni nomutanosib ravishda kamligi uchun tanqid qilingan. The New York Times ta'kidlashicha, ayollarning Vikipediyadagi ishtiroki darajasi boshqa "jamiyat yetakchilik forumlari"[5] bilan mos kelishi mumkin. 2009-yilda Wikimedia Foundation tadqiqoti shuni koʻrsatdiki, 500 dan ortiq tahrir qilgan muharrirlarning 6 foizi ayollar boʻlib, oʻrtacha erkak muharrirlar ikki barobar koʻp tahrir qilgan[8].

Inglizcha Vikipediya va loyihaning ko'rib chiqilgan boshqa besh tillarida ayollar haqidagi maqolalarning erkaklar haqidagi maqolalarga nisbati boshqa uchta ma'lumotlar bazasiga qaraganda yuqori edi. Biroq, hisoblash lingvistikasi tahlili shuni ko'rsatdiki, maqolalarda ayollar va erkaklar tasvirlanganligi bir xillik ko'rsatadi va ayollar haqidagi maqolalarda jins va oilaga tegishli so'zlar ko'proq ishlatiladi. Tadqiqotchilarning fikricha, bu Vikipediya muharrirlari erkaklarni “jinsiy nol” deb hisoblashining belgisidir (boshqacha qilib aytganda, “erkak”, agar boshqacha koʻrsatilmagan boʻlsa, norma sifatida erkak deb nazarda tutiladi)[9]. Vikipediyani tanqid qilishning yana bir yo'nalishi, xususan, Guardianning 2014-yilgi tahririyatida, ensiklopediya "nima haqiqatan ham muhim" degan ma'noni bermaydi. Misol uchun, ingliz Vikipediyasida, o'sha paytda, porno aktrisalar ro'yxati yozuvchilar ro'yxatidan ko'ra yaxshiroq tashkil etilgan edi.

2010-yilda Birlashgan Millatlar Tashkiloti Universiteti va UNU-MERIT birgalikda global Vikipediya tadqiqoti natijalarining umumiy ko'rinishini taqdim etdi[10]. 2011-yil 30-yanvarda Nyu-York Tayms gazetasining maqolasida Wikimedia Jamgʻarmasi bilan hamkorlik haqida soʻz bordi, bu esa Vikipediyaga hissa qoʻshuvchilarning 13% dan kamrogʻini ayollar tashkil etishini koʻrsatdi. Jamg'armaning o'sha paytdagi bosh ijrochi direktori Syu Gardnerning aytishicha, o'sib borayotgan xilma-xillik ensiklopediyani "iloji boricha yaxshi" qilish bilan bog'liq. Maqolada keltirilgan omillar orasida ayollarni tahrir qilishdan to'xtatgan bo'lishi mumkin bo'lgan omillar "haqiqatni yaxshi ko'radigan obsesif dunyo", "qattiq xakerlar olomoni", "juda qiyin, ziddiyatli odamlarga, hatto ayollarni yomon ko'ruvchilar" bilan aloqalar qilish va shu toifa odamlarga ham ochiq bo'lish[5] zarurati bilan izohlanadi[5]. 2013-yilda Xill va Shou soʻrov natijalarini tuzatuvchi baholash usullaridan foydalangan holda AQShda katta yoshli ayol muharrirlar uchun 22,7% dunyo boʻyicha oʻrtacha 16,1% to'g'ri kelishini aytib, e’tiroz bildirishdi. Soʻrov natijalarini yuqoriga qarab tuzatishni taklif qilishdi va statistik ma’lumotlarga oʻzgartirishlar kiritishni tavsiya qildilar.

2011-yil fevral oyida The New York Times bu mavzu boʻyicha “Vikipediyada ayollar qayerda?»[11]. Syuzan S. Herring, kompyuter fanlari va tilshunoslik professori, Vikipediyadagi gender tafovutidan ajablanmaganini aytdi. Uning so'zlariga ko'ra, Vikipediya maqolalarining "muhokama" sahifalarining ko'pincha bahsli tabiati ko'p ayollarga yoqmaydi va "ularni to'g'ridan-to'g'ri qo'rqitib turadi"[12]. Jozef M. Reigl ham xuddi shunday munosabatda bo'lib, "xaker elitizmi madaniyati"ning kombinatsiyasi va o'ta bahsli (ozchilik) a'zolarning jamiyat atmosferasiga nomutanosib ta'siri uni yoqimsiz qilishi mumkinligini aytdi. U shunday dedi: “Erkinlik va oshkoralik mafkurasi va ritorikasidan “senzura”ga qarshi kurash bahonasida nomaqbul yoki haqoratomuz soʻzlarga qarshilikni boʻgʻish va shaxsiy imtiyozlar masalasi sifatida ayollarning kam ishtirokini mantiqiylashtirish uchun foydalanish mumkin[13]. Jastin Kasselning ta'kidlashicha, ayollar erkaklar kabi bilimdon va o'z nuqtai nazarini himoya qilishga qodir bo'lsalar-da, "Amerika jamiyatida hali ham shunday vaziyat mavjudki, unda bahs-munozaralar, kelishmovchiliklar va o'z pozitsiyasini kuchli himoya qilish ko'pincha "erkak" xatti-harakatlari sifatida ko'riladi va ayollarning bunday nutq uslublaridan foydalanishini esa tanqid ostida qolishi mumkin”[14].

International Journal of Communication Riegr va Lauren Roux tomonidan ingliz Vikipediyasi va Britannica onlayn ensiklopediyasidagi minglab biografik maqolalarning qamrovi, gender vakilligi va hajmini solishtirgan tadqiqotini chop etdi. Ular Vikipediya yaxshiroq yoritish va uzunroq maqolalarni taqdim etadi, degan xulosaga kelishdi, Vikipediyada ayollar haqida Britannicaga qaraganda koʻproq maqolalar bor, lekin Britannicada tasvirlangan ayollar haqidagi maqolalar Vikipediyada erkaklar haqidagi maqolalardan koʻra koʻproq yoʻq. Ya'ni, Vikipediya Britannica'da biografik mavzularni yoritishda ustunlik qildi, lekin asosan erkaklar tarjimai holi bilan bog'liq. Boshqacha qilib aytganda, Britannica Vikipediyaga qaraganda ancha muvozanatli va gender tenglikni saqlagan deb aytish mumkin. Ikkala ensiklopediya uchun maqolaning uzunligi jinsga bog'liq emas.

2011-yil aprel oyida Wikimedia Foundation Vikipediyaning birinchi yarim yillik tadqiqotini oʻtkazdi. Hisob-kitoblarga koʻra, Vikipediya muharrirlarining atigi 9 foizi ayollardir. Bundan tashqari, "Ommaviy idrokdan farqli o'laroq, ma'lumotlar shuni ko'rsatadiki, juda oz sonli ayol muharrirlar o'zlarini noqulay his qilishadi va juda ozchilik Vikipediyani jinsiy soha vositasi deb bilishadi" degan tadqiqot natijalari e'lon qilindi[15]. Biroq, 2011-yil oktabr oyida Wiki va ochiq hamkorlik bo'yicha xalqaro simpozium Vikipediya "ayol ishtirokiga chidamli madaniyat" bo'lishi mumkinligini ko'rsatadigan dalillarni topdi[16].

2014-yilda chop etilgan tadqiqot shuni ko'rsatdiki, Vikipediya muharrirlari bilan bog'liq "internet mahorati bo'shlig'i" ham mavjud. Mualliflar Vikipediyaga eng koʻp hissa qoʻshuvchilar yuqori malakali erkaklar ekanligini va past malakali muharrirlar oʻrtasida gender farqi yoʻqligini aniqladilar. Ammo “malakaviy farq” muharrirlar oʻrtasidagi gender tafovutini yanada kuchaytiradi, degan xulosaga kelishdi[17]. 2010-14-yillar davomida Wiki Education Foundation tomonidan tashkil etilgan o'quv kurslari ishtirokchilarining 61 foizini ayollar tashkil etdi, bunda oʻquv dasturining bir qismi sifatida Vikipediya tahriri kiritilgan. Ularning hissasi Vikipediya mazmunini ommabop madaniyat va STEMdan ijtimoiy va gumanitar fanlarga oʻzgartirishi aniqlandi[18].

2016-yilda Vagner va boshqalar[19] gender nomutanosibligi Vikipediyaning biografik mazmunida turli yoʻllar bilan namoyon boʻlishini, jumladan, mavzu ahamiyatini aniqlash uchun teng boʻlmagan chegara, tematik va lingvistik tarafkashlik va strukturaviy nomutanosiblik kabilarni aniqladi. Mualliflarning aniqlashicha, muharrirlar mavzuning Vikipediyaga kiritilishi uchun yetarli darajada ahamiyatli yoki ahamiyatli emasligini aniqlaganda, ular ayollarni mashhurlikning yuqori standartiga ega boʻlishadi, natijada Vikipediyada erkaklarnikiga qaraganda bir oz muhimroq ayollar haqida yozuvlar paydo boʻladi. Tematik tarafkashlik nuqtai nazaridan, ayollar haqidagi biografiyalar ko'proq oila, jins va munosabatlar bilan bog'liq mavzularga qaratiladi. Bu, ayniqsa, 1900-yilgacha tug'ilgan ayollarning tarjimai hollari uchun to'g'ri keladi. Mualliflar, shuningdek, ma'lumot olish uchun ta'sir ko'rsatadigan metadata va giperhavolalar nuqtai nazaridan tizimli farqlarni topdilar.

Ford va Weitzman tomonidan olib borilgan tadqiqot shuni ko'rsatadiki, gender tarafkashligini o'rganish muammoni ayollarning yetishmasligi sifatida belgilashda davom etmoqda. Aksincha, ularning asosiy argumenti shundaki, feministik texnikada infratuzilmani o'rganish gender tahlilini yangi bosqichga olib chiqish imkonini beradi. U infratuzilmadagi uchta muammoni ko'rib chiqadi: kontent siyosati, dasturiy ta'minot va huquqiy asoslar. Bu muqobil bilimlarni rag'batlantirish, tahrir qilish uchun texnik to'siqlarni kamaytirish va Vikipediya siyosatining murakkabligini olib tashlash orqali bilim ishlab chiqarishning ushbu madaniyatini o'zgartirish orqali taraqqiyotga erishish mumkinligini ko'rsatadi[20].

2018-yil fevral oyida “The Contour of Inequality Online” asarida Shou va Xargittay oʻz tadqiqotlari natijasida ishtirok etishdagi tengsizliklarni, jumladan, gender tarafkashliklarini bartaraf etish uchun tengsizlikning oʻzidan boshqa masalalarga ham koʻproq eʼtibor qaratish zarur degan xulosaga keldi[21]. Taʼlim va malakaning barcha darajalari, shuningdek, yosh guruhlari ishtirokchilarini mukofotlashga eʼtibor qaratish Vikipediyani yaxshilashga yordam beradi. Yana koʻproq ayollarga Vikipediyani tahrirlash bepul va hamma uchun ochiq ekanligini va bu gender qarama-qarshiligini yoʻq qilish uchun zarur ekanligi ta'kidlandi[21].

2018-yil mart oyida matematik Mari A. Vitulli Amerika Matematik Jamiyatining Papers jurnalida "Vikipediyadagi ayol muharrirlarning ulushi juda pastligicha qolmoqda" deb ma'lumot berdi[22].

2018-yil oktabr oyida Donna Striklend fizika boʻyicha Nobel mukofotini olganida, koʻplab nashrlar uning ilgari Vikipediya sahifasi yoʻqligini eslatib oʻtdi. Maqola taklif qilindi, lekin Vikipediya hamjamiyati tomonidan “mavzu boʻyicha jiddiy yoritish (faqat eslatib oʻtish oʻrniga)”[23][24][25] koʻrsatilmagani uchun rad etildi.

Sabablari[tahrir | manbasini tahrirlash]

Sue Gardner street portrait
Vikipediya fondining sobiq ijrochi direktori Syu Gardner ayol Vikipediya muharrirlari taklif qilgan toʻqqizta sababni keltirdi: “Nima uchun ayollar Vikipediyani tahrirlamaydilar”[26]

Ushbu gender nomutanosibligining sabablari haqida bir qancha farazlar ilgari surilgan. 2010-yilgi tadqiqot shuni ko'rsatdiki, Vikipediyada ayollarning ishtiroki darajasi 13 foizni tashkil etadi, bu boshqa "jamoat rahbariyati forumlarida" ayollarning umumiy ishtiroki darajasiga (15%) yaqin ekanligi kuzatiladi[5][27]. Vikipediya tadqiqotchisi Sara Stirchning eʼtirof etishicha, vikipediyachilar orasida jinsi anonim boʻlib qolish “juda keng tarqalgan”[28]. Buzuq dushmanlik madaniyati, zo'ravonlik va haqorat tiliga erk berish ham gender tafovutining sabablari hisoblanadi. 2013-yilgi tadqiqot[29] ga koʻra, Vikipediyadagi gender tafovutining yana bir sababi ayol muharrirlarni jalb qilish va ularni saqlab qolishning imkoni yoʻqligidir, bu esa Vikipediyaning mavzu yoritilishiga salbiy taʼsir qiladi. Bundan tashqari, boshqa Vikipediya muharrirlari tomonidan "... ayollarni ommaviy ravishda tanitgan muharrirlar ta'qib qilinadi" degan sabablar ham bor[3].

Vikipediya fondining sobiq ijrochi direktori Syu Gardner ayollar Vikipediya muharrirlarining izohlariga asoslanib, ayollarning Vikipediyani tahrir qilmasliklarining toʻqqizta sababini keltirdi[26]:

  1. Noqulay tahrirlash interfeysi ;
  2. Bo'sh vaqtning yetishmasligi;
  3. O'ziga ishonchning yo'qligi;
  4. Mojarolardan nafratlanish, uzoq davom etadigan tahrirlash urushlarida qatnashishni istamaslik;
  5. Ularning hissalari bekor qilinishi yoki olib tashlanishi mumkinligidan xavotir.
  6. Ba'zilar loyihaning umumiy atmosferasini misoginistik deb hisoblashadi;
  7. Vikipediya madaniyati jirkanch tarzda shahvoniydir degan farazlar;
  8. Erkak jinsiga murojaat qilish jinsga xos so'zlarni ishlatadigan ayollarni qaytaradi;
  9. Ijtimoiy aloqalar va xushmuomalalik ohangi uchun boshqa saytlarga qaraganda kamroq imkoniyatlar.

Vikipediyadagi ayol va erkak auditoriya ulushi taxminan bir xil (47%) boʻlsa-da, ayollarning muharrir boʻlish ehtimoli kamroq (16%). Ba'zi tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, Vikipediyada ayollarni ishtirok etishdan qaytaradigan o'rnatilgan madaniyat mavjud bo'lishi mumkin[30]. Lam va hammualliflar buni erkaklar va ayollarga moʻljallangan yuborilgan va tahrirlangan mavzulardagi farqlar, yangi ayol muharrirlar tomonidan tahrirlar olib tashlanishi ehtimoli oshgani va/yoki koʻproq ayol muharrirlar ishtirokidagi maqolalar koʻproq munozaralarga sabab boʻlishi bilan izohlashadi[30].

Collier va Béart 2012-yilda Vikipediyada ayollar duch keladigan to'siqlar sababini uchta so'z bilan jamladilar: ziddiyat, tanqid va ishonchsizlik. Mojaro ayollarga umuman yoqmaydigan onlayn tazyiq, trolling va raqobatni anglatadi; tanqidiylik ayollarning birovning ishini tahrir qilishni va boshqa birovga oʻz ishini tahrir qilishni istamasligini anglatadi; noaniqlik shuni ko'rsatadiki, ayollar ko'pincha o'zlarining vakolatlari va muayyan ishni tahrirlash va hissa qo'shish qobiliyatiga juda ishonmaydilar[31]. Vikipediyaning bepul tahrir qilish siyosati Internet foydalanuvchilariga ochiq platforma beradi, shuningdek, ongsiz ravishda ayollarning ishlashga bo'lgan rag'batlarini cheklaydigan raqobatbardosh va tanqidiy muhitni yaratadi.

Vikipediya infratuzilmasini o'rganishda Ford va Vaytsman Vikipediyaning gender tarafkashligini kuchaytirishi mumkin bo'lgan yana bir sababga ishora qildilar. Vikipediyani tahrirlash uchun "Vikipediyaning bilim yoki gnoseologik infratuzilmasini tashkil etuvchi ijtimoiy- texnik ekspertiza va vakolatning ma'lum shakllari" talab qilinadi[32]. Ushbu tajriba va ko'nikmalarga ega bo'lgan odamlar Vikipediyada ko'proq ta'sir o'tkazishadi. Qolganlarning aksariyati ayollardir.

Tadqiqot shuningdek, Vikipediyaning gender tarafkashligiga tarixiy nuqtai nazardan qaraydi. Konecny va Klein ta'kidlashicha, Vikipediya bizning gender tengsizligining uzoq tarixiga ega bo'lgan g'arazli jamiyatimizning faqat bir qismidir. Vikipediya alohida muharrirlarning kundalik faoliyatini yozib olganligi sababli, u ham “dunyoning aksi”, ham “bizning dunyomiz”ni yaratishda foydalaniladigan vosita sifatida xizmat qiladi[33]. Gender tafovuti asta-sekin yopilayotganiga qaramay, bu dolzarb muammo bo'lib qolmoqda.

Reaksiyalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Wikimedia jamg'armasi Gardner ijrochi direktor bo'lgan kamida 2011-yildan beri loyihada gender farqi borligini rasman tan oldi. Jamg'arma bu muammoni hal qilish uchun bir necha bor urinib ko'rdi, ammo Gardner erishilgan muvaffaqiyatdan hafsalasi pir bo'lganini bildirdi. U, shuningdek, "juda cheklangan bo'sh vaqtlarida, ayollar Vikipediyani tahrirlash o'rniga, ijtimoiy faoliyatga kirishishlarini" ta'kidladi. “Ayollar texnologiyani oʻzlari uchun jozibali narsadan koʻra, ishlarni bajarish uchun foydalanadigan vosita sifatida koʻradilar”[34][35]. 2011-yilda Fond oʻz aʼzolarining 25 foizini 2015-yilga kelib ayollar sifatida aniqlashni maqsad qilgan[5]. 2013-yil avgust oyida Gardner shunday dedi: “Men buni ishlab chiqmadim. Biz buni hal qilmadik. Wikimedia fondi buni hal qilmadi. Yechim Wikimedia fondidan kelmaydi”[34].

2011-yilgi Slate maqolasida Heather McDonald Vikipediyadagi gender nomutanosibligini "noto'g'ri yechimdagi muammo emas" deb atadi. MacDonald "Kundalik tajribaga mos keladigan Vikipediya ishtirokidagi farqlarning eng oddiy tushuntirishi shundaki, o'rtacha hisobda erkaklar va ayollar turli xil qiziqishlarga ega va bo'sh vaqtlarini boshqacha o'tkazishni afzal ko'rishadi" deb ta'kidlaydi[36].

2014-yil avgust oyida Vikipediya hammuassisi Jimmi Uels BBCga bergan intervyusida Wikimedia Foundation Vikipediyadagi gender tafovutini “yarimga kamaytirish” rejalarini eʼlon qildi. Uelsning ta'kidlashicha, Jamg'arma axborot ta'minotini kengaytirish va dasturiy ta'minotga o'zgartirishlar kiritish uchun ochiq bo'ladi.

Muharrirlar orasida ayollar vakilligini oshirishga qaratilgan harakatlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Refer to caption
2013-yilgi “Ayollar san’ati” editatonining ishtirokchilari, Vashington

"Ayol" mavzularini yoritishni oshirish va ayollarni Vikipediya muharriri sifatida jalb qilish uchun wiki-marafonlar o'tkaziladi[37]. Ushbu tadbirlar Vikimedia jamg'armasi tomonidan qo'llab-quvvatlanadi, u vaqti-vaqti bilan mentorlar va yangi muharrirlarga jarayon davomida yordam berish uchun texnologiyani taqdim etadi. So'nggi marafonlar avstraliyalik ayol nevrologlar va yahudiy tarixidagi ayollar kabi mavzularga qaratilgan[38].

Ba'zi ma'lumotlarga ko'ra, Vikipediyani WYSIWYG tahrirlash imkonini beruvchi Vikimedia jamg'armasi tomonidan moliyalashtirilgan VisualEditor loyihasi qisman gender farqini qisqartirishga qaratilgan[39].

Vikipediyadagi choyxona loyihasi yangi boshlanuvchilar uchun doʻstona muhit yaratish maqsadida ishga tushirilgan boʻlib, uning maqsadi Vikipediyada ayollarning ishtirokini oshirishdir[40].

2014-yil iyul oyida Milliy fan fondi Vikipediyaning tizimli anomaliyalarini oʻrganish uchun 200 000 dollar sarflashini eʼlon qildi[41].

Ko'pgina vikilar muharrirlarni gender yoki "ayollar" mavzularida maqolalar yozishga jalb qilishga intiladi, masalan, "Ayollar", "Feminizm", "Gender tadqiqotlari" kabi vikilar bunga yorqin misol[42].

2015-yil boshida Vikipediyada "faqat ayollar uchun" joy yaratish tashabbusi keskin rad etildi.

2015-yilning yozida Vikipediyaning inglizcha versiyasida taniqli ayollar haqida yangi maqolalar yaratishga bagʻishlangan “Qizil Vikidagi ayollar” loyihasi ishga tushirildi[43]. Asosan oʻzining oylik virtual tahrirlari orqali “Qizil kiyimdagi ayollar” muharrirlarni Vikipediya[44][45] imkoniyatlarini kengaytirishda ishtirok etishga undaydi. Qisman ushbu loyihaning sa'y-harakatlari tufayli 2018-yil iyuniga qadar 17 000 ga yaqin yangi ayollar biografiyasi Vikipediyaga qo'shildi[46].

2017- yilda Wikimedia Foundation Vikipediyada koʻproq xilma-xillik uchun qulay muhit yaratishga yordam berish uchun 500 000 dollar ajratdi[47].

FemTechNet feministik stipendiya taklif qiladigan "Wikistorming" loyihalarini ishga tushirdi[48].

Yana qarang[tahrir | manbasini tahrirlash]

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. Curtis. „This physicist has written over 500 biographies of women scientists on Wikipedia“. thenextweb.com. The Next Web. 4-avgust 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-iyun 2019-yil.
  2. Wade. „This is why I’ve written 500 biographies of female scientists on Wikipedia“. independent.co.uk. The Independent. 20-may 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-iyun 2019-yil.
  3. 3,0 3,1 Montellaro. „How Does Political Wikipedia Stay Apolitical?: The seventh-most visited site is one of the first online listings for any elected official—but how does a site that stakes its reputation on neutrality walk that line“. theatlantic.com. The Atlantic (18-noyabr 2015-yil). 21-avgust 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-avgust 2017-yil.
  4. Andrew Lih. „Can Wikipedia Survive?“. www.nytimes.com (20-iyun 2015-yil). — „...the considerable and often-noted gender gap among Wikipedia editors; in 2011, less than 15 percent were women.“. 21-iyun 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-iyun 2015-yil.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Cohen, Noam. „Define Gender Gap? Look Up Wikipedia's Contributor List“. New York Times (30-yanvar 2011-yil). Qaraldi: 31-yanvar 2011-yil.
  6. Reagle, Joseph. „"Free as in sexist?": Free culture and the gender gap“. First Monday. 20-may 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-oktabr 2015-yil.
  7. „Joseph Reagle on the gender gap in geek culture“ (26-fevral 2013-yil). 17-noyabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 10-oktabr 2015-yil.
  8. „WP:Clubhouse? An Exploration of Wikipedia's Gender Imbalance“. 18-aprel 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi.
  9. arXiv, Emerging Technology from the. „Computational Linguistics Reveals How Wikipedia Articles Are Biased Against Women“. MIT Technology Review. Qaraldi: 21-avgust 2017-yil.
  10. Glott. „Wikipedia Survey: Overview Results“ (1-mart 2010-yil). 14-aprel 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 11-avgust 2014-yil.
  11. „Where Are the Women in Wikipedia?“. New York Times (2-fevral 2011-yil). Qaraldi: 9-avgust 2014-yil.
  12. Herring, Susan C.. „Communication Styles Make a Difference“. New York Times (4-fevral 2011-yil). Qaraldi: 11-avgust 2014-yil.
  13. Reagle, Joseph M.. „'Open' Doesn't Include Everyone“. New York Times (4-fevral 2011-yil). Qaraldi: 11-avgust 2014-yil.
  14. Cassell, Justine. „Editing Wars Behind the Scenes“. New York Times (4-fevral 2011-yil).
  15. „Wikipedia Editors Study: Results From The Editor Survey, April 2011. Wikipedia (1-aprel 2011-yil). 26-dekabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 18-may 2014-yil.
  16. "WP:Clubhouse? An Exploration of Wikipedia’s Gender Imbalance". October 2011. http://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf. 
  17. Mind the skills gap: the role of Internet know-how and gender in differentiated contributions to Wikipedia. 
  18. Bruce Maiman. „Wikipedia grows up on college campuses“. The Sacramento Bee (23-sentabr 2014-yil). 23-sentabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-sentabr 2014-yil.
  19. Claudia; Wagner (3 2016) (en). Women through the glass ceiling: gender asymmetries in Wikipedia. 5 (EPJ Data Science nashri). doi:10.1140/epjds/s13688-016-0066-4. "1" 
  20. 'Anyone can edit', not everyone does: Wikipedia and the gender gap. http://eprints.lse.ac.uk/68675/. 
  21. 21,0 21,1 Aaron; Shaw (2 2018) (en). The Pipeline of Online Participation Inequalities: The Case of Wikipedia Editing. 68 (Andoza:Нп3 nashri). doi:10.1093/joc/jqx003. "1" 
  22. Writing Women in Mathematics into Wikipedia 65 (3). pp. 331–332. doi:10.1090/noti1650. https://www.ams.org/journals/notices/201803/rnoti-p330.pdf. 
  23. „The Nobel prize winning scientist who wasn't famous enough for Wikipedia“. The Irish Times (3-oktabr 2018-yil). 3-oktabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 3-oktabr 2018-yil.
  24. Davis. „Nobel physics prize winners include first female laureate for 55 years – as it happened“. The Guardian (2-oktabr 2018-yil). 26-fevral 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-fevral 2019-yil.
  25. Leyland Cecco. „Female Nobel prize winner deemed not important enough for Wikipedia entry“. The Guardian (3-oktabr 2018-yil). Qaraldi: 3-oktabr 2018-yil.
  26. 26,0 26,1 Gardner. „Nine Reasons Why Women Don't Edit Wikipedia, In Their Own Words“. suegardner.org (19-fevral 2011-yil). 29-aprel 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi.
  27. Yasseri. „Recent research — Napoleon, Michael Jackson and Srebrenica across cultures, 90% of Wikipedia better than Britannica, WikiSym preview“. The Signpost. Wikipedia (31-iyul 2013-yil). 17-iyun 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi.
  28. „The women of Wikipedia: Closing the site's giant gender gap“ (24-yanvar 2013-yil). 3-iyul 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi.
  29. Jonathan T. Morgan. „Tea & Sympathy: Crafting Positive New User Experiences on Wikipedia“. Wikimedia Foundation. 5-noyabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi.
  30. 30,0 30,1 "WP:Clubhouse? An Exploration of Wikipedia's Gender Imbalance". WikiSym'11. ACM. October 2011. Archived from the original on 29 October 2013. https://web.archive.org/web/20131029232437/http://files.grouplens.org/papers/wp-gender-wikisym2011.pdf. 
  31. Conflict, criticism, or confidence: an empirical examination of the gender gap in wikipedia contributions. http://dl.acm.org/citation.cfm?doid=2145204.2145265. 
  32. 'Anyone can edit', not everyone does: Wikipedia's infrastructure and the gender gap. 47. pp. 511—527. doi:10.1177/0306312717692172. http://eprints.lse.ac.uk/68675/1/Wajcman_Anyone%20can%20edit_Final_2017.pdf. 
  33. Manba xatosi: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named :12
  34. 34,0 34,1 Huang, Keira. „Wikipedia fails to bridge gender gap“. South China Morning Post (11-avgust 2013-yil).
  35. „Wikistorming“. FemTechNet (fall 2013). 17-iyul 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi.
  36. Mac Donald. „Wikipedia Is Male-Dominated. That Doesn't Mean It's Sexist.“. Slate (9-fevral 2011-yil). 7-yanvar 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-yanvar 2015-yil.
  37. Stoeffel. „Closing Wikipedia's Gender Gap — Reluctantly“. New York (11-fevral 2014-yil). 2-sentabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-avgust 2014-yil.
  38. „The Wikipedia wars: does it matter if our biggest source of knowledge is written by men?“. newstatesman.com. 2-iyun 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi.
  39. „Kate Middleton's wedding gown and Wikipedia's gender gap.“ (13-iyul 2012-yil). 3-dekabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-dekabr 2014-yil.
  40. „Tea & Sympathy: Crafting Positive New User Experiences on Wikipedia“. washington.edu. Proc. CSCW ʻ13, 23–27 February 2013, San Antonio, Texas, USA. 9-fevral 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi.
  41. Elizabeth Harrington. „Government-Funded Study: Why Is Wikipedia Sexist?“. Washington Free Beacon (30-iyul 2014-yil). 1-avgust 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi.
  42. K.; Kennedy (2017). Why women should be editing Wikipedia. 31 (Women's Studies Journal nashri). pp. 94—99. ISSN 0112-4099. 
  43. Redden, Molly. „Women in science on Wikipedia: will we ever fill the information gap?“. The Guardian (19-mart 2016-yil). Qaraldi: 16-avgust 2018-yil.
  44. „Improving gender balance on Wikipedia“. Royal Society of Chemistry (21-avgust 2017-yil). 12-oktabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 16-avgust 2018-yil.
  45. Gordon, Maggie. „Wikipedia editing marathons add women's voices to online resource“. Houston Chronicle (9-noyabr 2017-yil). Qaraldi: 16-avgust 2018-yil.
  46. Khan, Sadiq. „Why we need to close Wikipedia's gender page gap“. The Telegraph (12-iyun 2018-yil). Qaraldi: 16-avgust 2018-yil.
  47. „2016-2017 Fundraising Report - Wikimedia Foundation Governance Wiki“. foundation.wikimedia.org. 1-aprel 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-mart 2019-yil.
  48. „feminist wiki-storming – FemTechNet“. 1-aprel 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-mart 2019-yil.

Adabiyot[tahrir | manbasini tahrirlash]

OAVda yoritilishi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Tadqiqotlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • Gender Inequality in New Media: Evidence from Wikipedia. 

Havolalar[tahrir | manbasini tahrirlash]