Vikipediya:Hech qaysi qoidaga eʼtibor bermang

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Vollastonitning rangi kul rang, oq, yoki qizg‘ish tusli oq, goho qizildir. Uning rangsiz, mutlaqo shaffof bo‘lgan xili ham uchraydi. YAltirashi shishadek, ulanish tekisligi yuzasida sadafdek tovlanib turadi. Ma’lumki, vollastonit sement ishlab chiqarishda mineral qo‘shimcha sifatida, beton tayyorlash uchun esa yirik va mayda to‘ldiruvchi sifatida ishlatilishi mumkin. Mineral qo‘shimcha sifatida sement klinkeriga qo‘shilgan vollastonit talqoni uning fizikaviy va mexanikaviy xossalarini sezilarli darajada yaxshilaydi. YA’ni bunday sementlar kam deformatsiyalanadigan, tashqi muhit ta’siriga chidamli, sovuqbardoshli va boshqa xususiyatlarga ega bo‘ladi. SHuningdek, beton uchun fraksiyalangan vollastonit qumi va chaqiq toshi to‘ldiruvchi sifatida ishlatilishi natijasida yuqori mustahkamli beton olish mumkin. CHunki vollastonitli massalardan tayyorlanadigan ashyolar vollastonit tarkibi ignasimon (junsimon) tuzilishga (shaklga) egaligi tufayli tez quriydi, boshqa komponentlar (sement, qum va h.k.) bilan juda yuqori mustahkamlikli bog‘lanishga erishadi. SHuningdek, vollastonitning hajmi deyarli qattiq va issiq-sovuqqa chidamlilik kabi bir qator xususiyatlarga egadir. Bir xil mustahkamlikga ega bo‘lgan beton olishda vollastonitli betonda sement sarfi sezilarli tejaladi. Bu esa o‘z navbatida iqtisodiy tejamkorlikga olib keladi. Vollastonit asosida olinadigan betonlarning egilishga va cho‘zilishga mustahkamligi yuqoridir. Bunday mustahkam betonlardan ayniqsa Respublikamizning quruq va issiq iqlim sharoitiga chidash bera oladigan beton va temirbeton konstruksiyalar ishlab chiqarish mumkin. Vollastonitli betonlar uchun xom ashyo alohida konlardan keltirilmaydi, bunda sanoat chiqindisi sifatida chiqarib tashlanadigan ikkilamchi xom ashyo - vollastonit ishlatiladi. Sof vollastonitning kimyoviy formulasi CaSiO3=Ca3[SiO3O2] (kalsiy silikati) bo‘lib, uning kimyoviy tarkibida 48,3% SaO va 51,7% SiO2 bor. SHuningdek uning tarkibida 9% gacha boshqa ma’danlar (temir, natriy, magniy, alyuminiy oksidlari va boshqa arlashmalar) borligi aniqlangan. Tarkibning shunday ignasimon alohida-alohida zanjirlardan iborat tuzilishga ega bo‘lganligi sababli vollastonit kristallari uni maydalangan holatda ham o‘zining ignasimon tuzilishini yo‘qotmaydi. Kvars kristallarining yuqori mustahkamligi ushbu mineralning qattiqligini ta’minlaydi. Vollastonit xom ashyosi asosan qattiqlashgan ohaktoshlarda yoki magmatik jinslardagi kristallashgan kalsiyli granatlar, gibboroidlar va dala shpati, dioksid, vezuvian kabi ma’danlar bog‘lanishlarida yohud alohida massa shaklida hosil bo‘ladi. Vollastonit tarkibi ignasimon tuzilishga ega bo‘lganligi sababli u asosan mikroarmaturalovchi to‘ldiruvchi sifatida qo‘llaniladi. Sanoat uchun ishlatiladigan vollastonit tolalarining o‘rtacha uzunligi 200 dan to 20 mkm gacha navlari mavjud. Vollastonit xom ashyosining mineral to‘ldiruvchi sifatida ishlatilishining asosiy sabablaridan biri uning tabiiy kristallaridagi ignasimon (tolasimon) tuzilishidir, uni maydalab oxirgi mahsulot (xom ashyo) sifatiga aylantirilganida ham o‘zgarmay qolishidir. Vollastonit anizotropik zarralarining asosiy ko‘rsatgichi- uzun tolalarining shu tolalar eniga nisbati orqali belgilanadi.

Vollastonitning mikroignasimon tuzilishi (1700 marta kattalashtirib olingan)

Ma’lumki beton va temirbeton buyumlari ishlab chiqarish sanoatida, shuningdek alohida beton ishlarini bajarishda ularning sifatini oshirish, uzoq muddatga va agressiv muhit ta’siriga chidamliligini ta’minlash, sement sarfini nisbatan tejash hozirgi kunning dolzarb muammolaridan biri hisoblanadi. Vollastonit xom ashyosining tuzilishi juda mustahkam bog‘langan polimerli silikatdir. Bunday bog‘lanishni odatda buzish juda qiyin. Vollastonitdan bog‘lovchi mineral sifatida foydalanish uchun avtoklav yordamida (bug‘ning yuqori harorati va bosimi) ishlov berilsa, ancha yaxshi natijalarga erishish mumkin. Sement ishlab chiqarish sanoatida esa uning tarkibiga har xil faol mineral qo‘shilmalar qo‘shish ruxsat etiladi. Ko‘pchilik hollarda bunday qo‘shilmalar qimmat bo‘lganligi uchun, sementning tannarxi oshib ketadi. Vollstonitning sement tarkibiga mineral qo‘shilcha sifatida kiritilishi uning qurilish-texnikaviy xossalarini yaxshilaydi. O‘tkazilgan tajribalar asosidagi xulosa shuki, vollastonit xom ashyosi asosida olinadigan betonlar iqtisodiyot uchun juda muhim ahamiyatga egadir. Jumladan, o‘ta mustahkam va chidamli beton hamda temirbeton konstruksiyalar tayyorlash, engillashtirilgan betonlar ishlab chiqarish; sement va boshqa ashyolar sarfini keskin kamaytirish, shuningdek qurilish ishlarining umumiy tannarxini kamaytirish mumkin.