Verdicenan Kadın
| Verdicenan Kadın | |||||
|---|---|---|---|---|---|
 | |||||
| Tugʻilishi |
Soliha Achba xonim tax. 1825 Suxumi, Abxaziya | ||||
| Vafoti |
1889-yil 9-dekabr Feriye saroyi, Konstantinopol, Usmoniylar davlati (hozirgi Istanbul, Turkiya) | ||||
| Turmush oʻrtogʻi | |||||
| |||||
| Uy |
Achba (tugʻilishi boʻyicha) Usmoniylar (nikoh orqali) | ||||
| Otasi | Shahzoda Kaytuk Giorgi Bey Achba | ||||
| Onasi | Malika Yelizaveta xonim | ||||
| Dini | Islom, sunniylik | ||||
Verdicenan Kadın (usmonli turkcha: ورد جنان قادين – „Yurakning qarori“ yoki „Yurak hukmi“; asl ismi – Soliha Achba; tax. 1825-yilda tugʻilgan – – 1889-yil 9-dekabrda vafot etgan) – Usmoniylar imperiyasi sultoni Abdulmajid I ning xotini[1].
Yoshligi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Verdicenan Kadın 1825-yilda Suxumida tugʻilgan. Asl ismi – Soliha Achba. Kelib chiqishi abxaz shahzodalar oilasi Achba nasliga mansub[2]. Otasi shahzoda Kaytuk Giorgi Bey Achba (1793–1848), onasi malika Yelizaveta xonim (1795–1843) boʻlgan[3]. Solihaning shahzoda Ahmet Bey Achba[3] va shahzoda Islom Musa Bey Achba[2] ismli ikki akasi, malika Peremrüz xonim Achba va malika Embruvaz xonim Achba[4] ismli ikki opasi bor edi hamda shahzoda Mehmed Bey Achba ismli ukasi boʻlgan[3].
Soliha yoshligida Istanbulga olib kelingan, bu yerda otasi uni va opa-singillarini sulton Abdulmajid I ning onasi Bezmiâlem Sultonning homiyasiga topshirgan. Shundan soʻng bu yerda Solihaga Usmoniylar saroyi odatiga koʻra Verdicenan deb ism qoʻyishgan[4].
Turmush qurishi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Verdicenan 1844-yilda Abdulmajidga turmushga chiqqan va unga „Oltinchi Kadın“ unvoni berilgan[1]. 1844-yil 9-dekabrda u Topkapı saroyida birinchi farzandi – qizi Munira Sultonni dunyoga keltirgan[5][6]. 1845-yilda Verdicenan „Beshinchi Kadın“ maqomiga koʻtarilgan. 1848-yil 16-iyulda esa Eski Çırağan saroyida Shahzoda Ahmad Kamoliddinni dunyoga keltirgan[7][8]. 1851-yilga kelib, Verdicenan „Toʻrtinchi Kadın“, 1852-yilda esa „Uchinchi Kadın“ unvonlariga koʻtarilgan. U dabdabali hayot tarzi va didi bilan tanilgan edi. Verdicenan faqat Yevropadan keltirilgan kiyimlar va hashamatli zargarlik buyumlaridan foydalangan. Hech qachon kamida 10 nafar yordamchi ayollarisiz tashqariga chiqmagan. Ular orasida Oysha Zatimelek xonim ham boʻlib, u keyinchalik Abdulmajid I ning oʻgʻillaridan biri Shahzoda Salim Sulaymonning beshinchi xotiniga aylangan[1].
Bevalik yillari
[tahrir | manbasini tahrirlash]Abdulmajid 1861-yilda vafot etganidan soʻng, Verdicenan Feriye saroyiga koʻchib oʻtgan[9]. 1862-yilda yagona qizi Munira Sultondan ayrilgach[6], Abdulmajidning qizi Mediha Sulton uning tarbiyasiga topshirilgan. Mediha Sultonning onasi Gülistu Kadın 1861-yilda vafot etgan edi[10]. Ularning munosabatlari ona-bola kabi boʻlgan. Verdicenan Medihadan doimo koʻz-quloq boʻlib turgan, muammoga duch kelganida unga har doim yordam bergan[11]. 1879-yilda u Mediha Sultonning Samiposhozoda Najib beyga turmushga chiqishida muhim rol oʻynab, Medihaning sulton tomonidan tanlangan kuyovga emas, balki oʻzi sevgan kishiga turmushga chiqishida ruxsat berishi uchun vositachilik qilgan[9][1][12].
Vafoti
[tahrir | manbasini tahrirlash]Verdicenan Kadın 1889-yil 9-dekabrda Feriye saroyida 64 yoshida vafot etgan va Istanbulning Yangi masjidida joylashgan sulton xonimlar maqbarasiga dafn qilingan[1][9][13].
Farzandlari
[tahrir | manbasini tahrirlash]| Ismi | Tugʻilgan sana | Vafot etgan sana | Izohlar |
|---|---|---|---|
| Munira Sulton | 1844-yil 9-dekabr[5][14] | 1862-yil 29-iyun[5] | 2 marta turmushga chiqqan va 1 oʻgʻli koʻrgan. |
| Shahzoda Ahmad Kamoliddin | 1848-yil 16-iyul[15] | 1905-yil 25-aprel[16] | 1 marta uylangan va 2 qizi boʻlgan. |
| Mediha Sulton | 1856-yil 30-iyul[15] | 1918-yil 9-noyabr[16] | Gülistu Kadınning qizi, onasining vafotidan keyin Verdicenan tomonidan asrab olingan. 2 marta turmushga chiqqan va 1 oʻgʻli boʻlgan. |
Yana qarang
[tahrir | manbasini tahrirlash]Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- 1 2 3 4 5 Uluçay 2011, s. 211.
- 1 2 Tuna 2007, s. 23, 25.
- 1 2 3 Tuna 2007, s. 23.
- 1 2 Tuna 2007, s. 25.
- 1 2 3 Uluçay 2011, s. 225.
- 1 2 Sakaoğlu 2008, s. 588.
- ↑ Bey, Mehmet Sürreya. Osmanlı devletinde kim kimdi, Volume 1. Küğ Yayını, 1969 — 199-bet.
- ↑ The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem. University of Texas Press, 2010 — 283-bet. ISBN 978-0-292-78335-5.
- 1 2 3 Sakaoğlu 2008, s. 589.
- ↑ Bardakçı, Murat. Neslishah: The Last Ottoman Princess. Oxford University Press, 2017 — 6-bet. ISBN 978-9-774-16837-6.
- ↑ Kahya 2012, s. 8.
- ↑ Fanny Davis. The Ottoman Lady: A Social History from 1718 to 1918. Greenwood Publishing Group, 1986 — 12, 17-bet. ISBN 978-0-313-24811-5.
- ↑ Kahya 2012, s. 5.
- ↑ Paşa 1960, s. 144.
- 1 2 Paşa 1960, s. 145.
- 1 2 Brookes 2010, s. 283.
Adabiyotlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Tuna, Mahinur. İlk Türk kadın ressam: Mihri Rasim (Müşfik) Açba : 1886 İstanbul-1954 New-York. As Yayın, 2007. ISBN 978-9-750-17250-2.
- Uluçay, M. Çağatay. Padişahların kadınları ve kızları. Ötüken, 2011. ISBN 978-9-754-37840-5.
- Sakaoğlu, Necdet. Bu Mülkün Kadın Sultanları: Vâlide Sultanlar, Hâtunlar, Hasekiler, Kandınefendiler, Sultanefendiler. Oğlak Yayıncılık, 2008. ISBN 978-6-051-71079-2.
- Kahya, Özge. Sultan Abdülmecid'in kızı Mediha Sultan'ın hayatı (1856-1928), 2012.
- Brookes, Douglas Scott. The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem. University of Texas Press, 2010. ISBN 978-0-292-78335-5.
- Paşa, Ahmed Cevdet. Tezâkir. [2]. 13 - 20, Volume 2. Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1960.