Vannalar

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Vannalar — gigiyena va davolash-profilaktika maqsadida qoʻllaniladigan muolajalar. Suv (qarang Suv bilap davolash), balchiq (qarang Balchiq bipan davolash), qum (qarang Qumga tushish), havo (qarang Havo va quyosh vannalari) vannalari boʻladi. Koʻproqumumiy V. qoʻllaniladi. Oddiy suv vannasida badanni suvga koʻmib yotiladi. Suv haroratiga qarab sovuq (22" gacha), iliq (33-36°), issiq (37-39°), qaynoq V.; tarkibiga koʻra chuchuk suvli, tabiiy mineral suvli V., tabiiy va sunʼiy yoʻl bilan tayyorlangan gazli (karbonat angidridli, kislorodli, azotli), mineralli (karbonat angidridli, vodorod sulfidli, radonli, yodbromli, yana q. Balneoterapiya), dorili (mas., xantalli, kraxmalli va h.k.), shuningdek xushboʻy (ignabargli daraxt ekstrati solingan) V.dan foydalaniladi. V. vaqtiga koʻra qisqa muddat (1—5 min.), odatdagi (10—15 min.) va uzoq muddatli (30 min. —1 soat) boʻladi. Vanna qabul qilinganda nerv sistemasi analizatorlarining teridagi periferik reseptorlariga t-ra. mexanik va kimyoviy omillar taʼsir koʻrsatadi. V., odatda, massaj, elektr bilan davolash va b. davo muolajalari bilan birga qoʻllaniladi. Gigiyenik V.ni uy sharoitida ham qilish mumkin. U terining fiziologik faoliyatini kuchaytiradi, jumladan ter va yogʻ bezlarining ishini, terining nafas olishini, moddalar almashinuvini yaxshilaydi. Gigiyenik V. haftada 1—2 marta 20—30 min.dan qabul qilinadi. Davo V.i, odatda, mustaqil davo usuli boʻlmay, balki bemorni umumiy davolash tizimiga kiradi. Davo V. oddiy V. kabi qabul qilinadi. Suvga butun badan koʻmilib turadi, bosh, boʻyin, yurak sohasi ochiq qoladi. Mahalliy V. koʻpincha qoʻl yoki oyoqqa buyuriladi, uni oʻtirib qabul qilinadi. Davo V.ining muddati suvning tarkibiga qarab belgilanadi. V.ning asosiy taʼsir etuvchi omillari nisbatini oʻzgartirib, har xil miqdordagi suvdan foydalanib (umumiy, mahalliy V.) t-rasi va muddatini turlicha olib, organizmga qoʻzgʻatuvchi va tonusni oshiruvchi yoki tinchlantiruvchi taʼsir koʻrsatish, moddalar almashinuvini kuchaytirish yoki susaytirish mumkin. Sovuq va salqin suvli V. organizm tonusini oshirib, yurak-tomir hamda nerv sistemasini qoʻzgʻatadi, moddalar almashinuvini kuchaytiradi. Iliq suvli V. ogʻriqni kamaytiradi, muskullarni boʻshashtiradi, asabni tinchlantirib, uyquni yaxshilaydi. Issiq suvli V. ter chiqishi va moddalar almashinuvini kuchaytiradi. Dorili V.ni koʻpincha uy sharoitida ham qoʻllash mumkin. Oʻtirib qabul qilinadigan V.ni qabul qilishda shunga moʻljallangan maxsus vannadan yoki uy sharoitida chuqur togʻoradan foydalaniladi.

V.ni mutaxassis shifokor tavsiyasiga koʻra qabul qilish lozim, aks holda davo koʻngildagidek natija bermasligi mumkin. Bolalarga davo V. buyurilganda bolalar organizmining anatomik-fiziologik xususiyatlarini, shuningdek ularning hali bir qator aʼzo va sistemalari funksional yetilmaga-nini. issiqqa taʼsirchanlikning mukammallashmaganini nazarda tutish lozim. Bolalar badani issiq-sovuqni juda tez sezadi, shuning uchun V.ga tu-shirishda alohida eʼtibor talab eti-ladi. Davo V. qabul qilinadigan kuni toliqmaslik, vannadan keyin yotib dam olish tavsiya etiladi. V.ni kun orala-tib yoki shifokor tavsiya etgan kunlar-dagina olish kerak. Umumiy davo V.ni nahorga va ovqatdan keyin bir oz vaqt oʻtmasdan qabul qilish yaramaydi, so-vuq paytlarda vaina qabul qilingandan keyin shamollab qolmaslik uchun qalinroq kiyinib olish lozim.

I Karim Yoʻldoshev.

Adabiyotlar[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil