Nazir Tyuryakulov

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Bu maqola vikilashtirilishi kerak.

nothumb

Iltimos, bu maqolani Vikipediya qoida va yoʻllanmalariga muvofiq tartibga keltiring.


Tyuryakulov, Nazir Tyuryakulovich.

Aslida - To'raqulov Nazir To'raqulovich. Davlat, siyosat arbobi, tilshunos olim va diplomat. Qozoq-Uzbek oilasida, Qo'qonda dunyoga kelgan. Otasi To'raqul Qo'qonlik qozoqlardan bo'lgan. Onasi Toshkent viloyatida yashovchi ruhoniy uzbeklardan bo'lgan. Qo‘qondagi rus-tuzem maktabi (1905), savdo bilim yurtini (1913) tugatgan. Moskva savdo institutining iqtisod fakultetida o‘qigan (1913-16). Birinchi jahon urushi paytida g‘arbiy front (Minsk yaqini)da Butun Rossiya Zemstvo ittifoqining yo‘riqchisi (1916). “Erkin dala” yashirin tashkiloti rahbari (1916). Eserlar partiyasining a’zosi (1918). 1918-19-yillarda Qo‘qondagi sovet idoralarida turli lavozimlarda ishladi. Keyinchalik Turkiston ASSR Maorif xalq komissari (1920), Turkiston ASSR MIK raisi (1920-yil sentabr - 1921-yil avgust), Turkiston KP MK mas’ul kotibi (1921-22). Turkiston MIK huzuridagi Qirg‘iz (qozoq) bo‘limi raisi (1921-22). Turkiston “Qo‘shchi” uyushmasining tashkilotchilaridan biri. N. To‘raqulov bu lavozimlarda xolis ishladi. Moskvaga chaqirib olindi va sovet xalqlari Markaziy nashriyoti raisi lavozimiga (1922-28) tayinlanadi. U mohir journalist va publitsist ham edi. U o‘z maqolalarida asosan Turkiston xalqi turmush tarzini ko‘rsatishga harakat qildi. 1928-yilda Nazir To‘raqulov elchilik ishiga jalb qilinadi va SSSRning Hijoz davlatidagi (hozirgi Saudiya Arabistoni) Bosh konsuli va Muxtor elchisi vazifalarida ishladi (1928-1936). Usha davrda haj marosimini o'tadi. Saudiya Arabistoni podshoxining ishonchi va do'stligini qozondi. U Sharq xalqlari tarixi va madaniyatini yaxshi bilganligi uchun islom olamida shuxrat qozondi. N. To‘raqulov Moskva va Leningraddagi Sharq xalqlari instituti ilmiy xodimi va prorektori (1936-37) bo‘lib ham ishladi. U xam mustabid tuzumning qonli qatag‘onidan qutulib qola olmadi. 1937-yil 15-iyunda qamoqqa olindi va otishga hukm qilindi (1937-yil 3-oktabr). Asossiz ayblar, tuhmatlar asosida hibsga olingan,ho'rlangan va otib tashlangan. Uning ukasi Qodir xam qatag'on qilinadi. Nazir To'raqulov 1958-yilda oqlangan. 1974 - yili uning jiyani Saidaxon To'raqulova (Qodir To'raqulovning qizi)ning mashaqqatli harakatlari bilan Qo'qondagi ko'chalarning biriga Nazir To'raqulov nomi berildi va hozirgacha bu ko'cha mavjud. Nazir To'raqulovning ukasi Qodir To'raqulov ham ko'p yillar davomida qamoq va surgunlarda sarson bo'ladi. Xozirda uning avlodlari Qo’qon shaxrida iste’qomat qilishmoqda.