Turmalin

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Turmalin (nem. Turmalin, singalezcha tormalli — serdolikdan) — mineral, zanjirli silikatlar sinfiga mansub murakkab va oʻzgaruvchan tarkibli, borli alyumosilikat. Tarkibi va rangiga koʻra, T. quyidagi turlarga boʻlinadi: temirli T.: sherl yoki afritsit (kora), vardelit (yashil, indigolit (toʻq koʻk); magnezial T.: dravit (qoʻngʻirsariq); litiy l i T.: elbait (och binafsha rang , pushti), rubellit (toʻq pushti); marganetsli T.: tellaizit va boshqa Trigonal singoniyada kristallanadi. Kristallari choʻziq, ustunsimon; prizmalar, dipiramidalar hosil qiladi. Shishasimon yaltiraydi. Qattiqligi 7—7,5, zichligi 3—3,2 g/sm3. T. skarnlarda, granitli pegmatitlarda uchraydi. T.ning shaffof, tiniq, chiroyli xillari zargarlikda, yirik kristallari radiotexnikada ishlatiladi. Turkiston, Qoratepa, Pomir togʻlarining jan. qismida sherl kristallari topilgan. Zirabuloq, Nurota granitlarini tolasimon T.ning tim kora tomirlari yorib oʻtadi. Nurotada birinchi marta vanadiyli toʻq jigarrang T. topilgan. T. konlari xorijda RF (Ural, Baykal orti), Braziliyada, Madagaskar va Shri Lanka o.larida mavjud.