Toshmuhammad Niyozovich Qori-niyoziy

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Toshmuhammad Niyozovich Qori-niyoziy (1897.2.9, Xoʻjand —1970.18.3, Toshkent) — matematik olim, pedagog, jamoat arbobi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1939). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1943), fizika-mat. fanlari doktori (1939), professor (1931). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasining birinchi prezidenti (1943—47). Mehnat Qahramoni (1967). Fargʻona shahrida yangi tipdagi birinchi oʻzbek maktabini tashkil qilgan (1917), 1920 yilda bu maktab Qoʻqon shahridagi dorilmuallimlik taʼlim-tarbiya kursi bilan qoʻshilib, Fargʻona viloyat taʼlim-tarbiya texnikumiga aylantirildi va Q.-N. unga direktor qilib tayinlandi.

Q.-N. Urta Osiyo universitetini tugatgan (1929), shu universitet rektori (1931 — 33), Oʻzbekiston Maorif xalq komissari va ayni paytda Oʻzbekiston XKS huzuridagi Fan qoʻmitasi pre-zidiumi raisi (193738), Toshkent irrigatsiya va mexanizapiyalash muhandislari instituti mat. kafedrasi mu~ diri (1939 yildan). Oʻzbekiston XKS raisi oʻrinbosari (1939—43). ayni vaqtda SSSR Fanlar akademiyasi Oʻzbekiston filiali prezidiumi raisi (1940—43). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Prezidiumi aʼzosi (1947— 62) va fizika-mat. fanlari boʻlimi raisi (1954—60), "Fan va turmush" jurnali bosh muharriri (1939—70).

Q.-N. Oʻzbekiston xalqlarining madaniy hayoti tarixiga doir ilmiy ishlar muallifi. Elementar va oliy mat. boʻyicha oʻzbek tilidagi birnnchi yaarsliklar muallifi. Q.-N.ning "Hayot maktabi" esdaliklar kitobida respublikada fan, maorif va madaniyat taraqqiyoti tarixi oʻz aksini topgan. Davlat mukofoti (1952) va Beruniy nomidagi Oʻzbekiston davlat mukofoti laureati (1970). Oʻzbekiston Respublikasining "Buyuk xizmatlari uchun" ordeni bilan mukofotlangan (2002). Oʻzbekiston ped. fanlari ilmiy tadqiqot institugi, Toshkentdagi koʻchalardan biri va 206-maktab uning nomi bilan atalgan.

Manbalar[tahrir]

  • Astronomicheskaya shkola Ulugbeka, M.— L. 1950; Tanlangan asarlar. 1—8 t., T.. 1966—70; Razmishleniye o proidennom puti. M., 1970.

Adabiyot[tahrir]

  • Usmonov R., Us toz va shogirdlar (Qori-Niyoziyning pedagogik faoliyati). T., 1969; Sulton Akbariy, Us tod (QoriNiyoziy xayotidan lavhalar). T.. 1970; Sodiqov O.. Biograficheskiye ocherki o deyatelyax obshestvennix nauk Oʻzbekistana, t.1. T.. 1976.