Torxam chegara punkti
Torxam chegara punkti
تورخم بارڈر کراسنگ | |
|---|---|
< | |
 Torxam vodiysining koʻrinishi | |
 Torxam, Peshovar, Kobul va Pokiston va Afgʻonistonning baʼzi shaharlari | |
  Afgʻoniston va Pokistonda joylashgan joyi  Torxam chegara punkti (Pakistan) | |
| Koordinatalari: 34°6′53″N 71°5′5″E / 34.11472°N 71.08472°E | |
| Davlat |
 Pokiston Afgʻoniston |
| Balandligi | 2 600 ft (786 m) |
| Vaqt mintaqasi |
UTC+4:30 UTC+05:00 |
| Control |
Tolibon  Pokiston |
Torxam chegara punkti (urdu, fors va pushtucha: تورخم) – Pokistonning Torxam shahri va Afgʻoniston oʻrtasidagi yirik chegara oʻtish joyi. Ikki davlat oʻrtasidagi xalqaro chegarada Grand Trunk Road boʻylab joylashgan. Ushbu chegara punkti Afgʻonistonning Nangarhor viloyatini Pokistonning Xaybar Paxtunxva viloyati bilan bogʻlaydi. Bu ikki davlat oʻrtasidagi eng gavjum kirish porti boʻlib, yirik transport, joʻnatish va qabul qilish joyi boʻlib xizmat qiladi[1][2][3].
8-magistral Torxamni Jalolobod orqali Kobul bilan bogʻlaydi[4]. Pokiston tomonida, chegara oʻtish punkti N-5 milliy avtomagistralining oxirida joylashgan. Bu avtomobil yoʻli sharqda Haybar dovoni orqali Peshovar shahri bilan bogʻlanadi va boshqa yoʻnalishlar boʻylab Islomobodgacha uzayadi.
Afgʻoniston chegara politsiyasi va Pokistonning Chegara qoʻshinlari Torxamni nazorat qiluvchi asosiy idoralardir. Ular Pokiston va Afgʻoniston qurolli kuchlari tomonidan qoʻllab-quvvatlamoqda. Torxam Nangarhorning Momand Dara tumaniga tegishli.
2021-yil 15-avgustda Torxam Tolibon jangarilari tomonidan qoʻlga olindi va 2021-yilgi Tolibon hujumi doirasida Tolibon tomonidan qoʻlga olingan Pokiston bilan ikkinchi chegara punkti boʻldi. Bunga javoban Pokiston chegarani vaqtincha yopdi.
Tarix
[tahrir | manbasini tahrirlash]Joylashuviga koʻra butun tarix davomida afgʻon va turkiy karvonlar, jumladan, qudratli imperiyalarning yurish qoʻshinlari ushbu hududdan foydalangan. Ularning aksariyati Peshovar, soʻngra Lohur orqali Shimoliy Hindistonga yoʻl olardi. Torxam orqali oʻtgan deb taxmin qilinadigan taniqli mintaqaviy tarixiy shaxslardan baʼzilari Chandragupta Maurya, Syuan Zang, Jayapala, Al-Beruniy, Ibn Battuta, Bobur, Humoyun, Nodirshoh, Ahmadshoh Durroniy, Zamon Shoh Durroniy, Doʻstmuhammadxon va Akbarxondir.
Oʻtgan asrning koʻp qismida Xaybar temir yoʻlini Afgʻonistonga va ehtimol undan tashqariga Jalolobod orqali oʻtkazish boʻyicha takliflar mavjud edi. 2010-yilda Pokiston va Afgʻoniston ikki davlat oʻrtasida temir yoʻllarni yotqizishni davom ettirish boʻyicha oʻzaro anglashuv memorandumini imzoladilar. Taklif etilgan loyiha ustidagi ishlar 2010-yilda boshlanishi kerak edi[5].
2001-yil noyabr oyida The New York Times gazetasi Torxam Hoji Alining ona shahri ekanligini xabar qildi. Ali Tolibon chekinganidan keyin hokimiyatni qoʻlga kiritgan toliblarga qarshi jangarilar yetakchisi edi[6]. Hoji Alining yana ikki militsiya yetakchisi Mavlaviy Yunis Xolis va Ezatulloh bilan birlashib, mintaqaviy muvaqqat hukumat tuzgani xabar qilingan edi.
Pokiston tomonida Torxam N-5 milliy avtomagistralining oxirida joylashgan. U sharqda Peshovar shahri bilan bogʻlangan. Tashilgan yuklar Torxamga Sind viloyatining Karachi port shahridan keladi. Torxam 5 kilometr Haybar dovoni choʻqqisidan gʻarbda, Afgʻonistondagi AQSH boshchiligidagi NATO kuchlari uchun eng muhim taʼminot yoʻlida joylashgan. Pokiston hukumati Amerikaning Pokistonda dron zarbalaridan foydalanishi tufayli baʼzan yetkazib berishni toʻsib qoʻyadi[7][8].
2006-yil aprel oyida Afgʻoniston chegara politsiyasi Torxam chegarasidan oʻtayotgan sayohatchilardan haqiqiy sayohat hujjatlariga ega boʻlishni talab qila boshladi[1][9].
Pokiston 2016-yil iyuliga qadar Torxam chegarasi tomonida chegara darvozasi, terminal va boshqa tegishli infratuzilma qurilishini yakunlagan edi. Chegara darvozasi Bob-i-Pokiston deb nomlandi va oʻtish terminali „Shahid mayor Ali Javad Changezi terminali“ deb nomlandi, chunki ofitser Afgʻoniston xavfsizlik kuchlari bilan bir chegarada toʻqnashuvlarda va aynan shu darvoza qurilishi natijasida yuzaga kelgan toʻqnashuvlarda halok boʻlgan. Bayroqni topshirish marosimi ham xuddi Hindiston bilan Vagah chegara punktida boʻlgani kabi boshlandi. Endilikda Afgʻonistondan Pokistonga terrorchilarning kirib kelishini tekshirish uchun hech kim tegishli hujjatlarsiz chegaradan oʻtkazilmaydi. Darvoza va u bilan bogʻliq obyektlarni qurish ishlari 2014-yilda boshlangan boʻlsada, afgʻon rezervatsiyalari va keskin toʻqnashuvlar tufayli kechikib ketgan. Pokiston ikki davlat oʻrtasidagi 2600 km uzunlikdagi chegaradagi barcha oltita yirik oʻtkazish punktlarida xuddi shunday chegara nazorati choralarini koʻrishni rejalashtirmoqda[10].
Iqlim
[tahrir | manbasini tahrirlash]Mahalliy dasht iqlimining taʼsiri bilan Torxam issiq yarim qurgʻoqchil iqlimga ega (Koʻppen BSh). Torxamda oʻrtacha harorat 20,3 °C, yillik yogʻin miqdori esa oʻrtacha 407 mm ni tashkil etadi. Iyun oyi eng quruq oy boʻlib, oʻrtacha yogʻin miqdori 8 mm, eng seryogʻin oy esa mart oyi boʻlib, oʻrtacha yogʻin miqdori 82 mm ni tashkil etadi.
Iyun yilning eng issiq oyi boʻlib, oʻrtacha harorati 31,0 °C ni tashkil etadi. Eng sovuq oy yanvarda oʻrtacha harorat 8,4 °C ni tashkil etadi.
| Torkham iqlim koʻrsatkichlari | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Oy | Yanvar | Fevral | Mart | Aprel | May | Iyun | Iyul | Avgust | Sentyabr | Oktyabr | Noyabr | Dekabr | Yil |
| Oʻrtacha yuqori harorat °C (°F) | 14.5 (58.1) |
16.3 (61.3) |
20.9 (69.6) |
26.1 (79.0) |
32.2 (90.0) |
38.0 (100.4) |
36.6 (97.9) |
34.8 (94.6) |
33.4 (92.1) |
28.8 (83.8) |
21.9 (71.4) |
16.4 (61.5) |
26.7 (80.0) |
| Kunlik oʻrtacha harorat °C (°F) | 8.4 (47.1) |
10.5 (50.9) |
15.0 (59.0) |
19.9 (67.8) |
25.6 (78.1) |
31.0 (87.8) |
30.8 (87.4) |
29.5 (85.1) |
27.1 (80.8) |
21.4 (70.5) |
14.5 (58.1) |
9.7 (49.5) |
20.3 (68.5) |
| Oʻrtacha past harorat °C (°F) | 2.3 (36.1) |
4.7 (40.5) |
9.1 (48.4) |
13.7 (56.7) |
18.7 (65.7) |
24.0 (75.2) |
25.1 (77.2) |
24.2 (75.6) |
20.8 (69.4) |
14.1 (57.4) |
7.2 (45.0) |
3.1 (37.6) |
13.9 (57.1) |
| Manba: Climate-Data.org[11] | |||||||||||||
Gallereya
[tahrir | manbasini tahrirlash]-
2007-yilda Afg‘oniston chegarasida AQSH askari -
82-qo‘shma ishchi guruh Askarlar va logistika bo‘linmalari Torxam chegara o‘tish joyida CENTCOM joylashtirish va taqsimlash operatsiyalari markazi direktori, AQSH Harbiy-havo kuchlari mayori bilan yurish qilmoqda. Gen. Robert MakMahon, 2010-yil 25-mart, Torxam, Afg‘oniston. -
82-qo‘shma ishchi guruh Askarlar va logistika bo‘linmalari Torxam chegara o‘tish joyida CENTCOM joylashtirish va taqsimlash operatsiyalari markazi direktori, AQSH Harbiy-havo kuchlari mayori bilan yurish qilmoqda. Gen. Robert MakMahon, 2010-yil 25-mart, Torxam chegarasi, Afg‘oniston tomoni. -
Yuk mashinalari 2011-yilda Torkhamda Pokistonning Xayber-Paxtunxva hududiga o‘tmoqda -
Afg‘onistonning Torxamdagi kirish nuqtasi -
Torxamdagi Afg‘oniston bojxona va chegara nazorati markazi ichida
Yana qarang
[tahrir | manbasini tahrirlash]Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ 1,0 1,1 „ANP secure Torkham border“. ddrafg.com (2006-yil 4-aprel). 2007-yil 28-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2008-yil 19-fevral.
- ↑ Towr Kham (Wayback Machine saytida 2013-10-29 sanasida arxivlangan) Collins Maps. Retrieved 21 January 2011
- ↑ „Pokiston va Afg‘oniston o‘rtasidagi Torxam chegara punkti ochildi“ (2025-yil 2-noyabr).
- ↑ Lt. Col Gordon Phillips and State Department Representative Shawn Waddoups.. „DoD News Briefing with Lt. Col. Phillips from Afghanistan“. United States Department of Defense (2007-yil 22-avgust). Qaraldi: 2008-yil 10-fevral.
- ↑ Pakistan, Afghanistan ink MoU on rail links
- ↑ David Rohde.. „A NATION CHALLENGED: AFGHANISTAN REDUX; Warlord Rule Is Re-emerging In Some Towns“. New York Times (2001-yil 16-noyabr). Qaraldi: 2008-yil 19-fevral.
- ↑ Pakistan blocks fuel to US forces, SEPTEMBER 06, 2008
- ↑ „Pakistan 'to reopen key NATO Afghanistan supply route'“. BBC News (2010-yil 9-oktyabr). Qaraldi: 2010-yil 9-oktyabr.
- ↑ „Afghan Police Secure Towr Kham Border“. American Forces Press Service (2006-yil 10-aprel). Qaraldi: 2008-yil 18-fevral.
- ↑ „Torkham gate titled as Bab-i-Pakistan“ (2016-yil 28-iyul).
- ↑ „Climate: Torkham - Climate-Data.org“. Qaraldi: 2016-yil 9-sentyabr.
Havolalar
[tahrir | manbasini tahrirlash] |
Vikiomborda Torkham haqida turkum mavjud |
- تورخم کې له محصول نه تېښته او افغانستان ته د مالونو غیر قانوني رالېږدول YouTubeda, 2017-yil 23-may, Radio Mashaal.
- پر تورخم تګ راتګ کم شوی دی YouTubeda, 2016-yil 3-dekabr, BBC Pashto.
- Pokiston afg‘onlar uchun chegaradan o‘tishning yangi tartibini joriy qilmoqda YouTubeda, 2016-yil 2-iyun, Amerika ovozi.
- Afg‘oniston va Pokiston Torkham chegara punktini qayta ochdi YouTubeda, 2016-yil 14-may, Al-Jazira ingliz.
- Torxam darvozasi qayta ochilishi: VOA Aashna TV YouTubeda, 2016-yil 14-may, Amerika ovozi.
- Torxam rasmlari Defense Video & Imagery Distribution System tizimida