Togʻli Qorabogʻdagi qurolli toʻqnashuv (2020)

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Togʻli Qorabogʻdagi qurolli toʻqnashuv
Qorabogʻ mojarosining bir qismi
September 2020 Nagorno-Karabakh clashes RU.png
Sanalar 2020-yil 27-sentabrdan hozirgacha (9 oy, 24 kun)
Urush yeri Togʻli Qorabogʻ va Ozarbayjon-Armaniston chegarasi[1][2][3]
Raqiblar
Flag of Artsakh.svg Togʻli Qorabogʻ Respublikasi Ozarbayjon bayrogʻi Ozarbayjon
Qoʻmondonlar
Flag of Artsakh.svg Arayik Harutyunyan
(Tan olinmagan Togʻli Qorabogʻ Respublikasi Prezidenti, Oliy Bosh qoʻmondon)
Flag of Artsakh.svg Jalal Harutyunyan
(Togʻli Qorabogʻ Respublikasining 27-oktabrgacha mudofaa vaziri)
Flag of Artsakh.svg Mikayel Arzumanyan
(Togʻli Qorabogʻ Respublikasining 27-oktabrdan mudofaa vaziri)
Flag of Azerbaijan.svg Ilhom Aliyev
(Ozarbayjon Prezidenti, Oliy Bosh qoʻmondon)
Flag of Azerbaijan.svg Zokir Hasanov
(Ozarbayjon mudofaa vaziri)
Flag of Azerbaijan.svg Mais Barxudarov[4]
(harbiy birlashma qoʻmondoni)
Flag of Azerbaijan.svg Hikmat Mirzayev[5]
(Maxsus kuchlar qoʻmondoni; qism komandiri)
Flag of Azerbaijan.svg Hikmat Hasanov[6][7]
(1-armiya korpusi qoʻmondoni)
Flag of Azerbaijan.svg Elchin Guliyev[8]
(Davlat chegara xizmati boshligʻi)
Kuchlar
Army Artsakh.jpg TQR mudofaa armiyasi Azerbaijan Armed Forces.png Ozarbayjon qurolli kuchlari
Yoqotishlar
Armaniston va TQR maʼlumotlariga koʻra:

• 1166 ta oʻlgan[9]
• 17 asir olingan[10]


Ozarbayjon maʼlumotlariga koʻra:
• 5 mingdan ortiq odam oʻldirilgan, bir necha marotaba koʻprogʻi yaralangan (28-oktabr)[11][12].


• Tinch aholidan 39 tasi oʻldirilgan va 118 tasi yaralangan[14]
• maktablar, uylar va boshqa fuqarolik infratuzilmalariga zarar yetkazilgan[15]

Ozarbayjon maʼlumotlariga koʻra:

• eʼlon qilinmagan
• 1 ta vertalyot yoʻq qilingan[16]


Armaniston va TQR maʼlumotlariga koʻra:
• 6,854 ta harbiy xizmatchilar oʻldirilgan[17]
• 2,700 ga yaqin harbiy xizmatchilar yaralangan[18]


• Tinch aholidan 91 tasi oʻldirilgan va 404 tasi yaralangan[20]
• 2465 ta xususiy uylarga, 97 ta koʻp xonadonli turar joylarga, 455 ta fuqarolik obyektlariga zarar yetkazilgan[20]

Umumiy yoʻqotishlar
130 dan ortiq tinch fuqarolar oʻldirilgan
500 dan ortiq kishi yaralangan

Togʻli Qorabogʻdagi qurolli toʻqnashuv — Ozarbayjon qurolli kuchlari va tan olinmagan Togʻli Qorabogʻ Respublikasining (TQR) qurolli tuzilmalari oʻrtasidagi keng koʻlamli, yuqori darajadagi toʻqnashuv boʻlib, bu 1994-yilda Qorabogʻ urushi tugagandan beri mintaqadagi eng yirik, eng uzun va qonli urush hisoblanadi. Oktabr oyining oʻrtalaridan boshlab kuchli jangovar harakatlar Hadrut-Jebrayil yoʻnalishida, Ozarbayjon va Eron oʻrtasida tabiiy chegara vazifasini oʻtaydigan Araks daryosi vodiysida olib borildi[21].

27-sentabr kuni ertalab Ozarbayjon qoʻshinlarining aviatsiya, zirhli texnika, artilleriya va zarba beruvchi pnevmatik samolyotlardan keng koʻlamda hujumi boshlandi. Ozarbayjon Respublikasi Mudofaa vazirligining xabar berishicha, ushbu jang Armaniston tomoni Ozarbayjonning bir nechta aholi punktlarini oʻqqa tutishiga javoban boshlangan qarshi hujum operatsiyasi boʻlgan[22].

Ikkala tomon ham harbiylar va tinch aholi orasida koʻplab qurbonlar boʻlganligi haqida xabar qilmoqda[23]. Armaniston va Togʻli Qorabogʻ Respublikasida harbiy holat va umumiy safarbarlik eʼlon qilindi[24]. Shuningdek, butun Ozarbayjonda harbiy holat eʼlon qilindi va bir qator viloyatlarda komendantlik soati joriy etildi. 28-sentabrda Armaniston 18 yoshdan oshgan safarbarlik zaxirasidagi barcha erkaklarning mamlakatni tark etishini taqiqladi va Ozarbayjon qisman safarbarlik eʼlon qildi[25][26].

Turkiya Ozarbayjonga siyosiy va harbiy yordam bermoqda, uni harbiy texnika, maslahatchilar va malakali harbiy oʻqituvchilar bilan taʼminlamoqda[27][28]. Bir qator manbalarga koʻra, Turkiyaning koʻmagi bilan Turkiyani qoʻllab-quvvatlovchi qurolli birlashmalarning suriyalik yollanma askarlari jangovar harakatlar boshlanishidan oldin darhol Qorabogʻga yuborilgan[29]. Bi-bi-si taʼkidlaganidek, Armaniston urushda rasmiy ravishda qatnashmasa ham, Armaniston va Togʻli Qorabogʻ, hech boʻlmaganda harbiy jihatdan, aslida bir butunlikni tashkil qiladi. Shuningdek, TQR tomoni Livan, Suriya va Lotin Amerikasidan kelgan koʻngillilarning ishtirokini qayd etdi.

Koʻpgina jahon kuchlari va xalqaro tashkilotlar mojaroni qattiq qoralab, ikkala tomonni ham keskinlikni pasaytirishga va darhol konstruktiv muzokaralarni boshlashga chaqirishdi[30]. OBCE Minsk guruhiga hamraislik qilayotgan davlatlarning yordami bilan mojaro zonasida harbiy asirlar va oʻliklarning jasadlarini[31][32] almashish uchun uch marotaba sulh eʼlon qilindi, ammo har safar tomonlar bir-birini sulhni buzganlikda aybladilar va harbiy harakatlar qayta tiklandi[33][34][35][36].

Tarix

Ozarbayjon va Armaniston qurolli kuchlari oʻrtasidagi jangovar harakatlar asosan muzlatilgan „Ozarbayjonning xalqaro tan olingan hududi boʻlgan Togʻli Qorabogʻ holati boʻyicha“" muzlatilgan mojaroni keskin avj oldirish sifatida qaralmoqda.

1980-yillarning oxirlarida mintaqadagi etnik zoʻravonliklar Togʻli Qorabogʻ Respublikasining eʼlon qilinishiga olib keldi va SSSR qulaganidan soʻng keng miqyosli urushga aylanib[37], 1994-yilda sulh imzolanishi bilan tugadi[38][39]. Oʻsha vaqtdan beri mintaqa Armaniston[40][41][42][43][44] tomonidan qoʻllab-quvvatlanadigan TQR nazorati ostida boʻlib, TQR tuzilmalari nafaqat mustaqillik eʼlon qilinganidagi hududlarni, balki urushgacha aksariyat ozarbayjon aholisi boʻlgan „Togʻli Qorabogʻning xavfsizlik kamari“ deb nomlangan qoʻshni hududlarni ham nazorat qiladi - Agdam, Jabroil, Fizuli, Kelbajar, Kubatli, Lachin va Zangelan viloyatlari. Ushbu hududlar aholisining aksariyati janglar natijasida oʻz uylarini tark etishga majbur boʻldilar.

Qurolli toʻqnashuvdan oldingi voqealar

Tomonlarning kuchlari

TQR

Ozarbayjon

Mojaroning davom etishi

27-sentabr

28-sentabr

29-sentabr

30-sentabr

1-oktabr

2-oktabr

3-oktabr

4-oktabr

5-oktabr

6-oktabr

7-oktabr

8-oktabr

9-oktabr

10-oktabr

11-oktabr

12-oktabr

13-oktabr

14-oktabr

15-oktabr

16-oktabr

17-oktabr

18-oktabr

19-oktabr

20-oktabr

21-oktabr

22-oktabr

23-oktabr

24-oktabr

25-oktabr

26-oktabr

27-oktabr

28-oktabr

29-oktabr

30-oktabr

31-oktabr

1-noyabr

2-noyabr

3-noyabr

4-noyabr

5-noyabr

Mintaqa xaritasi

Xorij aralashuvi

Ozarbayjon tomonida

TQR tomonida

Tomonlarning yoʻqotishlari

Ozarbayjon maʼlumotlariga koʻra

Tinch aholi

Harbiylar

Armaniston va TQR maʼlumotlariga koʻra

Tinch aholi

Harbiylar

Rossiya fuqarolari orasida yoʻqotishlar

Armaniston va Ozarbayjon tomonidan amalga oshirilgan noharbiy harakatlar

Ozarbayjon

Armaniston

Rasmiy bayonotlar

Armaniston va TQR

Ozarbayjon

Manbalar

  1. «Дальше — война». Мёртвые города и жизнь у линии фронта в зоне карабахского конфликта // Русская служба Би-би-си, 10.10.2020
  2. Конфликт в Карабахе он-лайн // Русская служба Би-би-си
  3. Военный конфликт в Нагорном Карабахе: таймлайн событий // ТАСС
  4. Генерал-майор Маис Бархударов: «Мы будем сражаться, чтобы полностью уничтожить противника»
  5. Ильхам Алиев поздравил командиров и личный состав корпусов, освободивших Джабраил
  6. Генерал-майор Хикмет Гасанов: «Победный настрой военнослужащих обеспечит нашу победу»
  7. Президент Алиев поздравил личный состав 1-го армейского корпуса с освобождением Мадагиза
  8. Сообщение Пресс-службы Президента
  9. Список погибших армянских военнослужащих в Нагорном Карабахе по данным за 27 октября. | armeniasputnik.am
  10. [1]
  11. "ВС Армении потеряли убитыми порядка 5 тыс. человек в ходе боевых действий в Карабахе – президент Азербайджана". 28.10.2000. http://interfax.az/view/817779. 
  12. "Сенсация: Обнародован список 5468 армянских военнослужащих, уничтоженных на оккупированных территориях Азербайджана с 27 сентября". 28.10.2020. https://1news.az/news/sensaciya-obnarodovan-spisok-5468-armyanskih-voennosluzhaschih-unichtozhennyh-na-okkupirovannyh-territoriyah-azerbaydzhana-s-27-sentyabrya. 
  13. Список уничтоженной военной техники противника
  14. Ереван заявил о 39 погибших мирных жителях в Карабахе с начала эскалации
  15. Karabakh woman, child killed in Azerbaijan's shelling
  16. Vurulan helikopterimizlə bağlı son məlumat
  17. 17,0 17,1 17,2 17,3 17,4 17,5 Потери ВС Азербайджана на 29 октября 14:00
  18. 18,0 18,1 Армения заявила о 1280 погибших в боях военных Азербайджана
  19. Кататься на БМП азербайджанцев: армянские военнослужащие показали трофей. Sputnik Армения. 2020-09-30.
  20. 20,0 20,1 Сводка генпрокуратуры Азербайджана о жертвах обстрелов среди мирного населения на 31 октября 2020
  21. «Дальше — война». Мертвые города и жизнь у линии фронта в зоне карабахского конфликта // Русская служба Би-би-си, 10.10.2020
  22. Конфликт Армении с Азербайджаном. Что важно знать. РБК. 2020-10-27.
  23. Fighting erupts between Armenia, Azerbaijan over disputed region. Al Jazeera (27 September 2020). 27 September 2020.
  24. Армения объявляет военное положение и мобилизацию в Нагорном Карабахе. U.S. News & World Report (27 September 2020). 27 September 2020.
  25. В Азербайджане объявили частичную мобилизацию. РИА Новости (20200928T1004). 2020-09-29.
  26. В Азербайджане объявили частичную мобилизацию. РБК. 2020-09-29.
  27. Girard, Renaud (5 octobre 2020). "Que cherche Erdogan dans le Caucase?". Le Figaro. https://inosmi.ru/politic/20201006/248260161.html. 
  28. "Война в Карабахе, первая неделя: новая роль Турции и решимость Азербайджана". ВВС. 04.10.2020. https://www.bbc.com/russian/news-54411929. 
  29. COOKMAN, LIZ (OCTOBER 5, 2020,). "Syrians Make Up Turkey’s Proxy Army in Nagorno-Karabakh". Foreign Policy. https://foreignpolicy.com/2020/10/05/nagorno-karabakh-syrians-turkey-armenia-azerbaijan/. 
  30. UN Security Council calls for immediate end to fighting in Nagorno-Karabakh. France 24 (en) (2020-09-30).
  31. В Карабахе началось перемирие. Стороны конфликта обвиняют друг друга в его нарушении // Русская служба Би-би-си, 10.10.2020
  32. Armenia, Azerbaijan agree to new ceasefire in Nagorno-Karabakh conflict. France Press (2020-10-17). 2020-10-17.
  33. Война в Карабахе, день 16-й: умозрительное перемирие и 96 погибших у армян
  34. "Армения и Азербайджан обвинили друг друга в нарушении перемирия". 18.10.2020. https://russian.rt.com/ussr/news/793730-armeniya-azerbaidzhan-narushenie-peremirie. 
  35. "Ильхам Алиев: Худаферин - наш!". 18.10.2020. https://haqqin.az/news/191849. 
  36. "Армения: карабахские силы подбили четыре танка ВС Азербайджана". 18.10.2020. https://www.gazeta.ru/army/news/2020/10/18/15096571.shtml. 
  37. Алла Ярошинская (2016-04-04). Карабах: кровавый распад СССР продолжается. Росбалт. Asl nusxadan arxivlandi (2016-04-11). 2016-04-10.
  38. Карабахский конфликт: даты, события. Euronews (2016-04-05). Asl nusxadan arxivlandi (2016-04-10). 2016-04-10.
  39. Что нужно знать о конфликте в Нагорном Карабахе. Коммерсантъ (2016-04-04). Asl nusxadan arxivlandi (2016-04-10). 2016-04-10.
  40. Department Of State. The Office of Electronic Information, Bureau of Public Affairs. 1993 UN Security Council Resolutions on Nagorno-Karabakh. 2001-2009.state.gov (en).
  41. HUMAN RIGHTS SITUATION OF INTERNALLY DISPLACED PERSONS IN AZERBAIJAN · Human Rights Club. Human Rights Club (en-US) (19 June 2019).
  42. Recognition of the territorial integrity of Azerbaijan by Armenia. www.assembly.coe.int.
  43. "Armenia and Azerbaijan erupt into fighting over disputed Nagorno-Karabakh" (en-GB). BBC News. 27 September 2020. https://www.bbc.com/news/world-europe-54314341. 
  44. "Nagorno-Karabakh profile" (en-GB). BBC News. 2016-04-06. https://www.bbc.com/news/world-europe-18270325.