To Build a Fire
| Muallif(lar) | Jack London |
|---|---|
| Mamlakat | Amerika Qoʻshma Shtatlari |
| Til | inglizcha |
| Janr(lar)i | Sarguzasht hikoya; fojia |
| Nashr etilgan sanasi | 1902, 1908 |
„To Build a Fire“ – amerikalik yozuvchi Jack London tomonidan yozilgan hikoya. Ushbu asarning ikki xil versiyasi mavjud: birinchisi 1902-yilda, ikkinchisi esa 1908-yilda nashr etilgan. 1908-yilda yozilgan versiya keyinchalik koʻplab antologiyalarga kiritilgan mashhur klassikaga aylangan, 1902-yilgi dastlabki versiya ommalashmagan.
1908-yilda yozilgan versiyada bosh qahramon – ismi tilga olinmagan erkak – Yukon hududidagi muzlab yotgan tayga oʻrmonlari orasidan yoʻlga chiqadi. Uning ortidan bir mahalliy zotli it ergashib boradi. U doʻstlarini koʻrish uchun yoʻl olgan, biroq Sulphur Creekdan kelgan keksaroq odamning ogohlantirishlariga, yaʼni „bunday sovuqda yolgʻiz yoʻlga chiqish xavfli“ degan maslahatiga eʼtibor bermaydi[1]. Qahramon sovuqning shafqatsizligini past baholaydi. Yoʻlda yoqqan olovi oʻchib qoladi, uni qayta yoqa olmaydi. Natijada, muzlab qolib, halok boʻladi.
1902-yilgi versiyada voqealar va syujet deyarli bir xil boʻlsa-da, ob-havo bunchalik sovuq va dahshatli boʻlmaydi. Bu variantda qahramonning ortidan hech qanday it ergashmaydi, olovi ham oʻchmaydi, va bosh qahramon – bu safar Tom Vincent deb ataladi – sovuq urishi tufayli aziyat chekadi, biroq tirik qoladi. U voqeadan soʻng koʻproq gʻamgin, ammo donoroq inson sifatida hayotini davom ettiradi.
„To Build a Fire“ asari koʻpincha naturalizm yoʻnalishining yorqin namunasi sifatida keltiriladi. Unda inson va tabiat oʻrtasidagi kurash markaziy mavzu sifatida tasvirlanadi. Shuningdek, bu hikoya Jack Londonning Yukon hududidagi shaxsiy tajribalarini ham aks ettiradi.
1908-yil versiyasi syujeti
[tahrir | manbasini tahrirlash]Ismi tilga olinmagan erkak – chechaquo (Yukonga yangi kelgan kishi) – qishning eng sovuq kunlaridan birida, harorat −75 °F (−59 °C) gacha tushgan paytda Yukon daryosi boʻyidagi oʻrmonlar orqali piyoda yoʻlga chiqadi[2]. U bunday ogʻir sharoitda yolgʻiz safar qilishdan ogohlantiruvchi maslahatlarni eʼtiborsiz qoldirgan boʻlib, yonida faqat katta haski zotli it hamroh boʻladi.
Erkak muzlab qolgan irmoq yoqasidan yurib, qor ostidagi yupqa muzli joylardan ehtiyotkorlik bilan oʻtadi. Uning maqsadi kech soat oltilarga borib, „yigitlar“ deb ataluvchi oltin izlovchilar guruhi joylashgan lagerga yetib borishdir.
Mavzular
[tahrir | manbasini tahrirlash]Inson va tabiat oʻrtasidagi kurash – hikoyaning asosiy gʻoyalaridan biridir. Bosh qahramon, keksaroq bir odamning ogohlantirishlariga qaramay, Yukon daryosi yoʻlidagi ayovsiz sovuqqa qarshi chiqishga qaror qiladi. Hikoya davomida u hayot va oʻlim oʻrtasida kurash olib boradi, bunda olov hayotning oʻzi kabi markaziy ramz sifatida namoyon boʻladi[3]. Tadqiqotchi Lee Mitchell Jack London asarlaridagi naturalizm unsurlariga toʻxtalib, Londonga xos muhit tasvirlari haddan tashqari kuchaytirilganini taʼkidlaydi. Uning fikricha, muallif tabiatni shunchalik koʻp urgʻulaydiki, voqealar davomida bir narsa bir marta emas, balki takror-takror sodir boʻlayotgandek taassurot qoldiradi (Mitchell, 78-bet).
Hikoyada odamning aql-idroki bilan itning tabiiy instinktlari oʻrtasidagi farq yaqqol tasvirlanadi. London butun hikoya davomida itning tirik qolish haqidagi bilimlari insonnikidan ustun ekanini koʻrsatadi. Masalan, erkak birinchi olovni yoqqanda, it yonida qolib isinmoqchi boʻladi, lekin odam yoʻlida davom etishga qatʼiy qaror qiladi. Muzlagan daryo ustidan oʻtayotganda, it odamdan ehtiyotkorroq boʻlib, xavfni instinktiv sezadi.
Bosh qahramonning umidsizligi hikoya davomida tobora ortib boradi. U muzlab qolgan daryoga tushib ketgach, oʻzini qutqarish uchun shoshilinch tarzda olov yoqishga urinadi, biroq olovni qor bosgan daraxt tagida yoqish xato ekanini anglamaydi. Qor daraxtdan tushib, olovni oʻchiradi. Shundan soʻng u tirik qolish uchun har qanday choraga tayyor boʻladi. Hattoki oʻz itini oʻldirib, tanasining issiqligidan foydalanmoqchi boʻladi. Oxirida barcha gugurtlarini birdan yoqib yuboradi, lekin baribir olovni yoqa olmaydi. Uning tirik qolish istagi va oʻlimdan qoʻrquvi vahimaga aylanadi va oxir-oqibat u muzlab oʻladi. Bu insonning tabiat oldidagi ojizligi va magʻlubiyatining achchiq yakunidir[4].
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ „To Build a Fire“, To Build a Fire and Other Stories — 64–79-bet.
- ↑ Haddon, David (January 2012). "Never Absolute Zero". Touchstone 25 (1): 22. https://www.touchstonemag.com/archives/article.php?id=25-01-021-v.
- ↑ Mitchell, Lee (March 1986). "'Keeping His Head': Repetition and Responsibility in London's 'To Build a Fire". Journal of Modern Literature (Indiana University Press) 13 (1): 78. https://archive.org/details/sim_journal-of-modern-literature_1986-03_13_1/page/78.
- ↑ London, Jack (August 1908). „To Build a Fire“. The Century Magazine. 76-jild. 525–534-bet. April 1, 2019da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: April 16, 2019 — London.Sonoma.edu. Full text of the famous second version, published for an adult audience.
Havolalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- To Build a Fire by Jack London (Wayback Machine saytida 2021-02-26 sanasida arxivlangan)