Tinchlik bo'yicha Nobel mukofoti (1965)
1965-yilgi Tinchlik bo‘yicha Nobel mukofoti Birlashgan Millatlar Tashkilotining Bolalar jamg‘armasi (UNICEF) ga (1946-yilda ta’sis etilgan) "xalqlar o‘rtasidagi hamjihatlikni mustahkamlash va boy hamda kambag‘al davlatlar o‘rtasidagi tafovutni kamaytirish yo‘lidagi sa’y-harakatlari uchun" topshirildi.[1][2]Agentlik Nobel mukofoti bilan taqdirlangan sakkizinchi tashkilot bo‘ldi.[3][4]
Sovrindor
[tahrir | manbasini tahrirlash]UNICEF 1946-yil 11-dekabrda Nyu-Yorkda BMTning Yordamni qayta tiklash boshqarmasi tomonidan Ikkinchi jahon urushidan zarar ko‘rgan bolalar va onalarga shoshilinch yordam ko‘rsatish maqsadida tashkil etilgan Birlashgan Millatlar Tashkilotining Xalqaro bolalar favqulodda jamg‘armasining vorisidir. O‘sha yili BMT Bosh Assambleyasi urushdan keyingi yordam ishlarini yanada mustahkamlash uchun agentlikni tashkil etdi. Keyinchalik u urushdan vayron bo‘lgan Yevropa, Xitoy va Falastindagi onalar va bolalarni oziq-ovqat, kiyim-kechak va dori-darmonlar bilan ta’minlashga e’tibor qaratdi. Tashkilot 1950-yillarning boshlarida rivojlanayotgan mamlakatlar uchun uzoq muddatli maqsadlarni belgilay boshladi. Ushbu tashabbuslarni qo‘llab-quvvatlash uchun UNICEF rivojlanayotgan butun dunyo bo‘ylab bolalar va o‘smirlarning maktabga, shuningdek, minglab sog‘liqni saqlash muassasalariga borishini kafolatlash bo‘yicha loyihalar yaratdi.1959-yilda BMT Bola huquqlari to‘g‘risidagi deklaratsiyani qabul qilishi bilan tashkilotning faoliyati yanada kuchaydi. Norvegiya Nobel qo‘mitasining fikricha, UNICEFning tashabbuslar xalqaro hamkorlikda burilish nuqtasi bo‘ldi, bu esa boy va rivojlanayotgan mamlakatlar o‘rtasidagi farqni hamda urush xavfini kamaytirdi.[5][6]
Mulohazalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]Nomzodlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]UNICEF 1950-yildan beri jami o‘n ikkita nomzodlikka sazovor bo‘lgan. 1965-yilda esa u ikkita norvegiyalik siyosatchi (Berte Rognerud va Gudmund Harlem) hamda Yugoslaviya parlamenti to‘rtta a’zosidan uchta alohida nomzodlikni qo‘lga kiritgan.[7][8]
Umuman olganda, Norvegiya Nobel qo‘mitasi 24 nafar shaxs va Vinoba Bhave, Martin Buber (e’lon qilinishidan bir necha oy oldin vafot etgan), Norman Cousins, Danilo Dolci, Institut de Droit International (1904-yilda taqdirlangan) va Universal Esperanto Association kabi 7 ta tashkilot kabi 78 ta nominatsiyani oldi. Nomzodlarning to‘qqiz nafari birinchi marta Papa Pavel VI, Shigeru Yoshida, U Thant, Galo Plaza, Arne Geijer va The Salvation Army nomzodlar edi. O‘sha yili hech qanday ayol nomzodi ko‘rsatilmagan. Viola Desmond, Nikolaus Ehlen, Leopold Figl, Feliks Frankfurter va Malkolm X kabi taniqli shaxslar 1965-yilda tinchlik mukofotiga nomzod bo‘lmasdan vafot etdilar, amerikalik siyosatchi Adlai Stivenson II esa mukofot olish uchun yagona imkoniyatdan oldin vafot etdi.[9]
| Tr. | Nomzod | Davlat/ Bosh shtab | Sabablar | Nominant (lar) | |
|---|---|---|---|---|---|
| Shaxslar | |||||
| 1 | Vinoba Bhave (1895–1982) |
 Hindiston |
"qonun yo‘li bilan tinchlikka erishish uchun." |  Dominique Pire, O.P. (1910–1969) | |
| 2 | Charles Braibant (1889–1976) |
 Fransiya |
"o‘zining tinchlik yo‘lidagi ishlari uchun kuchli patsifistlik e’tiqodi bilan yozgan asarlari uchun." | René Pleven (1901–1993) | |
| 3 | Martin Buber (1878–1965) |
 Avstriya Isroil |
Hech qanday sabab kiritilmagan. | Michael Landmann (1913–1984) | |
| 4 | Frederick Burdick (?)(prob. Eugene Burdick (1918–1965)) |  Amerika Qo'shma Shtatlari |
"Gistning noshiri va muharriri sifatida, uning asosiy maqsadi yaxshiroq Amerika va erkin dunyoni saqlash uchun konstruktiv g‘oyalarni ilgari surishdir." | Roland V. Libonati (1897–1991) | |
| "Gist nashriyotchisi va muharriri sifatida, uning xalqaro tinchlik va insonparvarlik yo‘lidagi ajoyib yutuqlarini e’tirof etish uchun." | Kenneth J. Gray (1924–2014) | ||||
| "Jahon tinchligi yo‘lidagi sa’y-harakatlari uchun." | Philip J. Philbin (1898–1972) | ||||
| "Uning jahon tinchligi yo‘lidagi fidokorona mehnatini e’tirof etgan holda va bu muhim ishga sadoqati bilan u katta inqirozlar paytida uni tugatish uchun ko‘p ishlarni amalga oshirdi." | William J. Murphy (1928–2018) | ||||
| 5 | David Dove Carver (1903–1974) |
 Birlashgan Qirollik |
Hech qanday sabab kiritilmagan. | Maurice Cranston (1920–1993) | |
| 6 | Josué de Castro (1908–1973) |
 Braziliya |
"tinch dunyo, urushdan xalos bo‘lgan dunyo va ochlikdan xalos bo‘lgan dunyo uchun qilgan sa’y-harakatlari uchun." | Lewis Silkin (1889–1972) | |
| "uning shafqatsizligi ochlikni yo‘q qilish uchun ishlagani uchun." | R. B. Vieilleville (?) | ||||
| 7 | Norman Cousins (1915–1990) |
Amerika Qo'shma Shtatlari |
"qurolsizlanishga ko‘maklashish va jahonda tinchlik o‘rnatish yo‘lidagi yutuqlari va diplomatiyasi uchun." | Félix Morlion, O.P. (1904–1987) | |
| Hech qanday sabab kiritilmagan. | Colin Bell (1903–1988) | ||||
| 8 | Salvador de Madariaga (1886–1978) |
 Ispaniya |
Hech qanday sabab kiritilmagan. | Raymond Klibansky (1905–2005) | |
| 9 | Danilo Dolci (1924–1997) |
 Italiya |
Hech qanday sabab kiritilmagan. | Shvetsiya parlamentining 10-a’zosi | |
| 10 | Arne Geijer (1910–1979) |
 Shvetsiya |
"jahon keskinligini yumshatishga hissa qo‘shgan va ko‘plab sohalarni mustamlaka maqomidan mustaqillikkacha tartibli o‘zgartirishga ko‘maklashgan hamda dunyo tinchligiga salmoqli hissa qo‘shgan xalqaro kasaba uyushmalari harakatidagi qimmatli faoliyati uchun." | Stanley Knowles (1908–1997) | |
| 11 | Hermann Gmeiner (1919–1986) |
Austria |
"Ikkinchi jahon urushidan keyin yolg‘iz qolgan bolalarning ehtiyojlarini ko‘rgan favqulodda insonparvarlik ishi natijasida va SOS bolalar qishloqlarining asoschisi sifatida u minglab yetim yoki tashlandiq bolalarga yangi uylar va xavfsizlikni taqdim etdi." | Hermann Geißler (1920–2021) | |
| "SOS bolalar mahallalari" asoschisi sifatida. | Rudolf Hämmerle (1904–1984) | ||||
| Zimmerwald (?) | |||||
| Otto Hofmann-Wellenhof (1909–1988) | |||||
| "O‘z faoliyati bilan bolalar uchun xavfsiz va mehribon joy yaratgan hamda dunyoda o‘zaro tushunish va tinchlikning yanada yuqori darajasiga hissa qo‘shgan SOS bolalar mahallalarini tashkil etgani uchun." | Hans Kulhauch (?) | ||||
| "SOS Bolalar mahallalari" jamg‘armasi orqali yetim bolalarga yangi uy va oilalar berishga butun umrini bag‘ishlagani uchun." | Ludwig Weiß (1902–1994) | ||||
| "SOS bolalar mahallalari"ga asos solgani va o‘z faoliyati orqali millionlab odamlarni tashlandiq bolalar uchun xayrixohlik yo‘lida to‘plagani uchun." | Rhee Hyo-sang (1906–1989) | ||||
| "ijtimoiy faoliyati, ma’rifiy ishlari va tinchlik borasidagi sa’y-harakatlari, shuningdek, favqulodda ahamiyatga ega bo‘lgan SOS bolalar qishloqlarini tashkil etgani uchun." | Leopold Helbick (?) | ||||
| 12 | Guido Guida (1897–1969) |
Italiya |
"Xalqaro radiotibbiyot markazi (CIRM) asoschisi sifatida va 30 yildan ortiq umrini azob chekayotgan insoniyatga xizmat qilishga bag‘ishlagani uchun." | 5 nafar Italiya parlamenti a’zosi | |
| 13 | Mohammad Hejazi (1900–1974) |
 Eron |
"Tinchlikparvar yozuvchi sifatida hurmatga sazovor bo‘lgani uchun" | Abbas Aram (1906–1985) | |
| 14 | Marc Joux (?) | Fransiya |
"Nobel g‘oyalariga muvofiq tinchlikparvar ruhda yozgan asarlari uchun." | Auguste Billiemaz (1903–1983) | |
| 15 | Frank Laubach (1884–1970) |
Amerika Qo'shma Shtatlari |
"Ta’lim orqali tinchlik o‘rnatish yo‘lidagi sa’y-harakatlari va "Har kim bir-biriga o‘rgatadi" metodini yaratish orqali amaliy va asosiy yondashuvi uchun." | Augustus Hawkins (1907–2007) | |
| 16 | Pope Paul VI (1897–1978) |
 Vatican City |
"Iordaniya va Isroilga tashrifi chog‘ida berilgan turli bayonotlarda ko‘rsatilgan umumiy yarashuv uchun sa’y-harakatlari uchun." | Monreal universitetining 5 nafar professori | |
| 17 | Galo Plaza (1906–1987) |
 Ecuador |
"uning keng ko‘lamli va muvaffaqiyatli tinchlikparvarligi va bu ishda ko‘rsatgan g‘ayrioddiy qobiliyati uchun, bunda u ajoyib milliy xizmat karyerasiga ega va tinchlik yo‘lida mashaqqatli, xavfli va o‘ta muhim xalqaro topshiriqlarni bajarishga tayyor." | Ralph Bunche (1904–1971) | |
| 18 | Adlai Stevenson II (1900–1965) |
Amerika Qo'shma Shtatlari |
"Birlashgan Millatlar Tashkiloti kengashlari zallarida diplomatik mahorati bilan jahon tinchligi ishiga qo‘shgan ulkan va bardavom hissasi uchun." | Vance Hartke (1919–2003) | |
| 19 | Clarence Streit (1896–1986) |
Amerika Qo'shma Shtatlari |
"for his deep understanding of the principle of federal union, which has enabled free men across a continent to organize themselves together in peace, with freedom and prosperity." | John Leonard Pilcher (1898–1981) | |
| 20 | U Thant (1909–1974) |
Andoza:Country data Socialist Republic of the Union of Burma | "for his efforts in promoting peace as a representant of his country and later as secretary-general of the U.N." | 5 nafar Shvetsiya parlamenti a’zosi | |
| Hech qanday sabab kiritilmagan. | 5 nafar Norvegiya parlamenti a’zosi | ||||
| 21 | Hans Thirring (1888–1976) |
Austria |
"yadro urushining oldini olishdagi tinimsiz va tinchliksevar sa’y-harakatlari uchun." | Richard Kerschlagel (?) | |
| 22 | Abraham Vereide (1886–1969) |
Amerika Qo'shma Shtatlari |
"jamiyatdan urushni yo‘qotish, o‘zining nasroniy ibodat va faoliyat guruhi orqali dunyo birodarligini va irqlararo do‘stlikni rivojlantirish yo‘lidagi sa’y-harakatlari uchun." | Frank Carlson (1893–1987) | |
| 23 | Richard von Coudenhove-Kalergi (1894–1972) |
Austria Yaponiya |
"birlashgan, ozod va tinch Yevropani barpo etish yo‘lidagi sa’y-harakatlari uchun." | Willy Hartner (1905–1981) | |
| 24 | Shigeru Yoshida (1878–1967) |
Yaponiya |
"Tinch okean urushining oldini olish uchun qilgan sa’y-harakatlari, garchi u behuda ketgan bo‘lsa-da, tinchlikni tiklashga bo‘lgan sadoqati uchun." | Eisaku Satō (1901–1975) | |
| Hech qanday sabab kiritilmagan. | Finlyandiyadan 3 nafar nomzod (nomi ko‘rsatilmagan) | ||||
| Tashkilotlar | |||||
| 25 | Xalqaro yuristlar komissiyasi
(1952-yilda tashkil etilgan) |
Geneva | Hech qanday sabab kiritilmagan. | Edvard Hambro (1911–1977) | |
| 26 | Xalqaro huquq instituti
(1873-yilda tashkil etilgan) |
Ghent | - Tinchlik yo‘lida qilgan buyuk xizmatlari uchun. | Valensiya universiteti professorlari | |
| Hech qanday sabab kiritilmagan. | Anastasios Christofilopoulos (?) | ||||
| 27 | Najot armiyasi
(1865-yilda tashkil etilgan) |
London | "o‘zining jo‘shqin faolligi va universal xayriya dasturida boshqalarga xizmat qilish orqali insoniy birodarlik ishini targ‘ib qilishning ajoyib rekordlari uchun." | John Lindsay (1921–2000) | |
| 28 | United Nations Children's Fondi
(UNICEF) |
New York City | "qiyin vaziyatlarda bolalarga yordam ko‘rsatish borasidagi ishlari uchun." | Gudmund Harlem (1917–1988) | |
| - chegaralar osha olib borayotgan ijobiy va mehr-oqibatli ishlari uchun. | Berte Rognerud (1907–1997) | ||||
| "butun dunyo bo‘ylab bunyodkorlik faoliyati, shuningdek, ko‘plab muhtoj mamlakatlar manfaati uchun turli loyihalar va favqulodda yordam ko‘rsatish, dunyo tinchligi va o‘zaro tushunishga olib keladigan xalqaro birdamlik tamoyillarini ilgari surish uchun." | Yugoslaviya parlamentining 4 a’zosi | ||||
| 29 | Umumjahon esperanto assotsiatsiyasi
(1908-yilda tashkil etilgan) |
Rotterdam | "xalqaro birodarlik va jahon tinchligi yo‘lidagi ibratli faoliyati uchun." | Gilbert Twambe (?) | |
| Jole Giugni Lattari (1923–2007) | |||||
| Francesco Franceschini (1908–1987) | |||||
| A'zos of the Swedish Parliament | |||||
| "xalqlar o‘rtasidagi tushunmovchilik, ishonchsizlik va nafratni bartaraf etishga qo‘shgan hissasi uchun, bu yerda ular o‘z mehnati bilan jahon tinchligining asosi sifatida o‘zaro hurmat va tushunish uchun shart-sharoit yaratdilar." | Bautista Lopez Toledo (?) | ||||
| Elías Serra Ráfols (1898–1972) | |||||
| Daniya parlamentining 3 a’zosi | |||||
| "xalqaro Esperanto tilini targ‘ib qilish orqali xalqaro birodarlik va dunyo tinchligi yo‘lidagi ajoyib xizmatlari uchun." | Daniel Jones (1881–1967) | ||||
| "xalqlar o‘rtasida dunyo tinchligi uchun asos bo‘ladigan tushunishni o‘rnatish borasidagi sa’y-harakatlari uchun." | Clifford Kenyon (1896–1979) | ||||
| "ularning dunyoda o‘zaro anglashuv, hamkorlik va tinchlik o‘rnatish yo‘lidagi ibratli sa’y-harakatlari uchun." | Norvegiya parlamentining 5 a’zosi | ||||
| "xalqaro hamjihatlik va jahon tinchligi yo‘lida ibratli faoliyatni rivojlantirishga erishgani uchun." | Adam Schaff (1913–2006) | ||||
| "barcha insonlar o‘rtasida birdamlik, o‘zaro tushunish va hurmat tuyg‘ularini yuzaga keltiradigan munosabatlarni shakllantirishga." | Saragosa universiteti professorlari | ||||
| "xalqlar o‘rtasida xalqaro tushunishni va dunyo tinchligini yaratish yo‘lidagi maqtovga sazovor sa’y-harakatlari uchun." | Oscar Secco Ellauri (1904–1990) | ||||
| Hech qanday sabab kiritilmagan. | Bernard Cochoy (?) | ||||
| Guy Mollet (1905–1975) | |||||
| Vladislav Brajković (1905–1989) | |||||
| Philippe Rivay (?) | |||||
| Pierre Garet (1905–1972) | |||||
| Marcel Molle (1902–1995) | |||||
| José Maria Hernández-Rubio (1912–1991) | |||||
| Walter Simoens (1914–1978) | |||||
| Frank Van Acker (1929–1992) | |||||
| Aase Bjerkholt (1915–2012) | |||||
| J. R. A. Mayer (?) | |||||
| Italiya Senati a’zolari | |||||
| Italiya Deputatlar palatasi a’zolari | |||||
| A'zos of the Bulgarian Parliament | |||||
| Živan Milisavac (1915–1997) | |||||
| D. A. Thanopoulos (?) | |||||
| Vasil Tchotchov (?) | |||||
| Niderlandiya parlamenti a’zolari | |||||
| 30 | Tinchlik va erkinlik uchun ayollar xalqaro ligasi
(1915-yilda tashkil etilgan) |
Geneva | Hech qanday sabab kiritilmagan. | Marie Lous Mohr (1892–1973) | |
| 31 | Butunjahon faxriylar federatsiyasi
(1876-yilda tashkil etilgan) |
Geneva | "tinchlikni izlashga sadoqati va qurolsizlanish yo‘lidagi sa’y-harakatlari uchun." | Vittorio Badini Confalonieri (1914–1993) | |
Norvegiya Nobel qo‘mitasi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Stortingning qarori bilan tayinlangan Norvegiya Nobel qo‘mitasining quyidagi a’zolari Alfred Nobel vasiyatiga binoan 1965-yilgi Nobel mukofoti sohibini tanlash vazifasini amalga oshirdilar:[10]
| 1965-yil Norvegiya Nobel qo‘mitasi | |||||
| Rasmi | Ismi | O'rni | Siyosiy Partiyasi | Boshqa xabarlar | |
|---|---|---|---|---|---|
.jpg) |
Gunnar Jahn (1883–1971) |
Chairman | Liberal | sobiq gubernator, Norges banki (1946-1954)
sobiq moliya vaziri (1934-35, 1945) | |
.png){kind=spacer} |
Gustav Natvig-Pedersen (1893–1965) |
A'zo | Leyboral | Stortingning sobiq prezidenti (1949-1954) | |
.jpg) |
Helge Refsum (1897–1976) |
A'zo | Centre | Gulating sudining sobiq sudyasi (1922-1949) | |
 |
Aase Lionæs (1907–1999) |
A'zo | Leyboral | Lagting vitse-prezidenti (1965-1973) | |
.jpg) |
Nils Langhelle (1907–1967) |
A'zo | Leyboral | sobiq mudofaa vaziri (1952-1954)
Storting prezidenti (1958-1965) | |
.jpg) |
John Lyng (1905–1978) |
A'zo (Nafaqa) |
Conservative | Norvegiyaning 24-bosh vaziri (1963) | |
.jpg) |
Erling Wikborg (1894–1992) |
A'zo | Christian People | Xristian-demokratik partiyasining sobiq rahbari (1951-1955) | |
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ The Nobel Peace Prize 1965 nobelprize.org
- ↑ „Nobel Peace Prize for UNICEF“. New York Times (1965-yil 26-oktyabr).
- ↑ David Lidman. „U.N. Hails Nobel Prize to UNICEF“. New York Times (1965-yil 28-noyabr).
- ↑ „1965 - United Nations Children's Fund (UNICEF)“. un.org.
- ↑ United Nations Children's Fund – Facts nobelprize.org
- ↑ „UNICEF“. Encyclopedia Britannica (2023-yil 5-iyul).
- ↑ United Nations International Children's Emergency Fund (UNICEF) nobelprize.org
- ↑ Nomination archive – UNICEF (United Nations Children's Fund) nobelprize.org
- ↑ Nomination archive – Peace 1965 nobelprize.org
- ↑ The Norwegian Nobel Committee 1901-2017 nobelprize.org