Timardagi turk xalqlarning petrogliflari
Timeredagi Turkiy xalqlarning petrogliflari yoki Timere Turkiy tosh yozuvlari (az. تیمرهنین تۆرکجه داش یازمالاریٛ), Eronning Xumeyni shahrining Timara (Timere) hududida topilgan toshlardagi yozuvlar bo‘lib, mintaqada minglab Turkiy xalqlarning yashagan tarixiy hudud. yillar oldin.[1]
Timere hududidagi toshlarga oʻyilgan turkiy xalqlarning tasvirlari bundan 2500 yil avval qadimgi turklarga tegishli.[2]
Timera — Isfaxon, Luriston va [Eron] viloyatlari orasidagi markaziy mintaqaning qadimiy nomi. Ulardan eng muhimi va eng kattasi suvi koʻpligi va shuning uchun ham koʻplab yaylovlar va ov yerlari tufayli Isfaxon viloyatining shimoli-gʻarbidagi Golpayegan tumani boʻlib, uning bir qismi Markaziy viloyatning Xomeyn tumani hududida joylashgan. Ulardan ba'zilari 7000 yil davom etadi. Mahalliy va xorijiy ishqibozlar Eronning eng qadimiy yozma yozuvlari, xattotlik evolyutsiyasi, qadimiy qiyosiy qoyatosh rasmlari, yoʻqolib borayotgan hayvonlar turlarining qadimiy rasmlari, qiziqarli milliy va global sayyohlik joylarini ziyorat qilishlari mumkin. Ta'kidlash joizki, har yili Timega minglab mahalliy va xorijiy mehmonlar tashrif buyurishadi.
Ko'pgina petrogliflarda rassomlarning hayoti yoki tasavvurida sodir bo'lgan xabarlar va voqealar tasvirlangan. Temurning qadimiy petrogliflari asosida rassomlarning hayotini dastlabki oddiy ov qurollaridan (chaqmoq tosh) hayvonlarni xonakilashtirish, keyinchalik dehqonchilik va o‘simlikchilikka qadar kuzatish mumkin.[3]
Topish
[tahrir | manbasini tahrirlash]Eronning yarim rasmiy axborot agentligi ISNA bilan suhbatda tadqiqotchi va olim Muhammad Nosirifardning aytishicha, Timera hududidagi qoyalarga oʻyilgan figuralar miloddan avvalgi 2500-yillardagi qadimgi turklarga tegishli boʻlishi mumkin.
Nasirifard toshlardagi ramz va chizmalarning hozirgi Turkiya va Mo'g'ulistonda ham qo'llanilganligini ta'kidladi.
Maʼlum qilinishicha, Turkiyadan tadqiqot guruhi iyun oyida mintaqaga kelib, masalani oʻrganishga kirishadi.[4]