Teymur Rajabov
| Teimour Radjabov | |
| ozarbayjoncha: Teymur Boris oğlu Rəcəbov' | |
 Rajabov 43-shaxmat Olimpiadasida | |
| Tugʻilgan sanasi: | 1987-yil 12-mart |
| Tugʻilgan joyi: | Baku, Azerbaijan SSR, Soviet Union |
| Fuqaroligi: | Ozarbayjon |
| Unvoni: | Grandmaster (2001) |
| Maksimal reytingi: | 2793 (noyabr 2012) |
Teymur Borisovich Radjabov (ozarbayjoncha: Teymur Boris oğlu Rəcəbov) — ozarbayjonlik shaxmatchi, grossmeyster (2001). 2004-yilgi jahon chempionati yarimfinalchisi. Uch karra Yevropa chempioni (2009, 2013, 2017), Yevropa jamoaviy chempionati gʻolibi sifatida Ozarbayjon terma jamoasi tarkibida, 2019-yil Jahon kubogi sohibi.
Hayoti
[tahrir | manbasini tahrirlash]Otasi Boris Efimovich Sheynin neft muhandisi, texnika fanlari nomzodi, bir qator ixtirolar muallifi[1][2]. Onasi Leyla Chet tillar institutini tamomlagan, ingliz tilidan tarjimon. Teymur Rajabov onasining familiyasini olgan. U shaxmat oʻynashni toʻrt yoshida oʻrgangan. Teymur 12 yoshida, ishtirokchilar orasida eng yosh boʻlgan holda, 18 yoshgacha boʻlganlar toifasida Yevropa chempionatida gʻolib boʻldi. Radjabov dunyodagi grossmeyster unvoniga erishgan eng yosh shaxmatchilardan biridir. Bu 2001-yilda, 14 yosh va 14 kunligida sodir boʻlgan[3].
2001-yildan buyon Radjabov eng kuchli grossmeysterlar ishtirokidagi turnirlarda qatnashadi.
2002-yil yanvar oyida, hali 14 yoshligida, reytingda FIDEning eng yaxshi 100 nafar shaxmatchisi orasiga kirib, 93-oʻrinni egalladi[4].
Eng yuqori darajadagi dastlabki yutuqlariga Teymur Rajabov 2003-yilda erishdi: Veyk-an-Ze turnirida Ruslan Ponomaryovni, Linaresda Garri Kasparovni va Dortmundda Vishvanatan Anandi magʻlub etdi. Bu uni bir yil ichida uch jahon chempionini yenga olgan birinchi shaxmatchiga aylantirdi[5].
2004-yilgi shaxmat boʻyicha jahon chempionatida Radjabov yarimfinalga qadar yetib bordi va u yerda Maykl Adamsga yutqazdi.
2005-yilda Radjabov Dos-Ermanasdagi kuchli turnirda gʻalaba qozondi va Yevropa chempionatida 2-oʻrinni egalladi.
2006-yil fevral oyida Teymur Rajabov Linares superturnirida 2-oʻrinni qoʻlga kiritdi. Turnir davomida u FIDE versiyasi boʻyicha jahon chempioni Veselin Topalovni magʻlub etdi.
2006-yil 11-may kuni Radjabov YUNISEFning Ozarbayjondagi ezgu niyatlar elchisi etib eʼlon qilindi.
2008-yil yanvar oyida u tezkor shaxmat boʻyicha Jahon kubogida (ACP Rapid Cup) final bahsida Aleksandr Grishchukni magʻlub etib gʻolib boʻldi[6].
2008-yil 12-yanvardan boshlab ramziy Mixail Chigorin jahon chempionlarini magʻlub etganlar klubi aʼzosi.
Radjabov 2009-yil 7–9-may kunlari Boku shahrida, Jahon terma jamoasiga qarshi uchrashuvda ishtirok etgan Ozarbayjon terma jamoasi kapitani boʻlgan. Uchrashuv Heydar Aliyev Ozarbayjon Prezidenti kubogi doirasida oʻtkazilgan.
2012-yilda 7-Tal xotira turnirida Fabiano Caruana bilan 2-oʻrinni boʻlishdi.
2019-yil 4-oktabr kuni Din Lizhenni magʻlub etib, Jahon kubogi gʻolibi boʻldi[7].
2021-yil yanvar oyida final bahsida Airthings Masters turnirida Levon Aronyanni magʻlub etib, turnir chempioni boʻldi[8].
2011-yilgi daʼvogarlar matchlari, 2013-yilgi daʼvogarlar turniri va 2022-yilgi ayni turnir ishtirokchisi.
2024-yilgi Shaxmat olimpiadasida Ozarbayjon erkaklar terma jamoasi rahbari boʻlgan[9].
Reytingdagi oʻzgarishlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]FIDE reytingida 2025-yil 1-dekabr holatiga koʻra Teymur Radjabov 2692 ball bilan 37-oʻrinni egallagan[10].
Shaxsiy hayoti
[tahrir | manbasini tahrirlash]2011-yil oktabr oyida Davlat neft kompaniyasi (GNKAR) vitse-prezidenti Elshod Nasirovning qizi Elnara bilan oila qurgan[11], 2013-yil 3-iyulda esa Teymur va Elnaraning qizi tugʻilgan[12]. Ular keyinroq ajrashishgan.
Ikkinchi rafiqasi — Anna, aktrisa Lyudmila Maksakovaning nabirasi. Juftlik 2022-yil yanvar oyida turmush qurishgan[13]. Iyul oyida Teymur va Annaning Nika ismli qizi tugʻilgan[14].
Buvasi — Faig Rajabov (1933—2025), ozarbayjon sovet gimnasti, diplomat va sport funksioneri[15].
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ „Патенты Б. Е. Шейнина“. 2015-yil 2-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 2-fevral.
- ↑ Sheynin Boris Yefimovich (Wayback Machine saytida 2016-03-05 sanasida arxivlangan) Wayback Machinedagi asl nusxadan arxivlangan arxiv nusxasi. (5-mart 2016-yil): Dissertatsiyu po teme „Povishenie effektivnosti razrabotki morskix neftyanix mestorojdeniy putyom regulirovaniya i kontrolya protsessa zavodneniya“ zaщitil v 1987 годu.
- ↑ ChessBase.com — Chess News — Chess prodigies and mini-grandmasters Wayback Machinedagi asl nusxadan arxivlangan arxiv nusxasi. (2-mart 2013-yil)
- ↑ „Top 100 Players January 2002 — Archive“. 2013-yil 5-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 22-avgust.
- ↑ „Теймур Раджабов“. 2013-yil 3-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 22-avgust.
- ↑ „Кубок мира по быстрым шахматам, проходивший в Одессе, выиграл азербайджанец Теймур Раджабов“. 2012-yil 3-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 22-avgust.
- ↑ „Азербайджанец Раджабов выиграл Кубок мира по шахматам“ (ru). azertag.az. 2019-yil 17-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 4-oktyabr.
- ↑ „Раджабов победил Ароняна в финале шахматного онлайн-турнира“. ТАСС. 2021-yil 3-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 3-yanvar.
- ↑ „Всемирная шахматная олимпиада: Сборные Азербайджана сыграют с Казахстаном“ (ru). Azertag (2024-yil 18-sentyabr). 2024-yil 18-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 19-sentyabr.
- ↑ „Стали известны позиции азербайджанских шахматистов в мировом рейтинге“ (ru). Oxu.az. 2025-yil 30-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2025-yil 1-dekabr.
- ↑ „Женился один из сильнейших шахматистов мира Раджабов“. 2013-yil 9-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 20-avgust.
- ↑ „Теймур Раджабов стал отцом: родилась дочь“. 2013-yil 8-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 24-iyul.
- ↑ „Внучка Максаковой скромно вышла замуж за известного шахматиста“. 2022-yil 23-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 24-yanvar.
- ↑ „Азербайджанский гроссмейстер Теймур Раджабов показал новорожденную дочь от Анны Максаковой“. 2022-yil 22-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 22-sentyabr.
- ↑ „Скончался дедушка Теймура Раджабова - не менее известный Фаик Раджабов“ (ru). haqqin.az (2025-yil 4-yanvar). 2025-yil 5-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2025-yil 6-yanvar.