Suyuq biopsiya
Suyuq biopsiya (shuningdek, suyuqlik biopsiyasi yoki suyuq fazali biopsiya deb ham ataladi) — qattiq boʻlmagan biologik toʻqimalardan, asosan qondan, namuna olib uni tahlil qilish usuli[1][2]. Anʼanaviy biopsiya singari, bu usul ham asosan saraton kabi kasalliklarni aniqlash va kuzatib borish maqsadida qoʻllaniladi. Biroq, uning asosiy afzalligi shundaki, u minimal invaziv usul hisoblanadi. Suyuq biopsiyadan saratonga qarshi qoʻllanilayotgan dori vositalarining samaradorligini baholash uchun ham foydalanish mumkin. Buning uchun bir necha hafta davomida ketma-ket namunalar olinadi va tahlil qilinadi. Shuningdek, ushbu usul davolash yakunlangandan keyin kasallikning qaytalanishini erta aniqlash va bemor holatini kuzatishda ham foydali boʻlishi mumkin[3].
Suyuq biopsiya hali klinik amaliyotda keng joriy etilmagan. Biroq, ayrim yoʻnalishlarda u asta-sekin standart davolash amaliyotining bir qismiga aylanib bormoqda[4].
Suyuq biopsiya biologik suyuqliklarda mavjud nuklein kislotalar, hujayra osti tuzilmalari va saraton kasalliklarida qonda aylanib yuruvchi oʻsma hujayralarini molekulyar tahlil qilish usulidir[5].
Turlari
[tahrir | manbasini tahrirlash]Suyuq biopsiyaning bir necha usullari mavjud. Muayyan usulni tanlash oʻrganilayotgan kasallik yoki klinik holatga bogʻliq.
| Kasallik | Namuna olingan toʻqima | Namuna olish usuli | Invazivlik darajasi | Ajratib olinadigan modda | Ajratish va aniqlash usuli | Tahlil usuli | Manbalar |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Turli xil saraton kasalliklari | Qon | Flebotomiya | Minimal invaziv | Aylanib yuruvchi oʻsma hujayralari (CTC) | Turli usullar (masalan, CellSearch, RosetteStep, Dynabeads) | Oqim sitometriyasi, nuklein kislotalarni ajratib olish, immunotsitokimyo, funksional tahlillar | [6][7][8][9] |
| Turli xil saraton kasalliklari | Qon | Flebotomiya | Minimal invaziv | Aylanib yuruvchi oʻsma DNKsi (ctDNA) | DNKni ajratib olish | Yangi avlod sekvenslash | [10][11][12] |
| Urotelial karsinoma | Siydik | Siydik namunasini yigʻish | Noinvaziv | Siydikdagi oʻsma DNKsi (utDNA) | DNKni ajratib olish | Yangi avlod sekvenslash | [13][14] |
| Urologik boʻlmagan saraton kasalliklari | Siydik | Siydik namunasini yigʻish | Noinvaziv | Siydik oqsillari va metabolitlari | HPLC–MS | Proteomika, metabolomika | [15][16] |
| Siydik pufagi va prostata saratoni | Siydik | Siydik namunasini yigʻish | Noinvaziv | Koʻchib tushgan oʻsma hujayralari | Siydik tahlili | Fluoressent in situ gibridizatsiya (FISH) | [17][18] |
| Miokard infarkti | Qon | Flebotomiya | Minimal invaziv | Aylanib yuruvchi endoteliy hujayralari (CEC) | Turli usullar (masalan, CellSearch, HD-CEC) | Oqim sitometriyasi | [19] |
| Nevrologik kasalliklar / miya oʻsmalari | Orqa miya suyuqligi | Lumbal punksiya | Minimal invaziv | Orqa miya suyuqligi oqsillari va nuklein kislotalari | Turli usullar | ELISA, multipleks tahlil, yangi avlod sekvenslash | [20][21][22] |
| Prenatal diagnostika | Ona qoni | Flebotomiya | Minimal invaziv | Erkin homila DNKsi (cffDNA) | DNKni ajratib olish | Kariotiplash, fluoressent in situ gibridizatsiya | [23] |
| Prenatal diagnostika | Ona qoni | Flebotomiya | Minimal invaziv | Ona qonidagi homila hujayralari (FCMB) | Oqim sitometriyasi | Kariotiplash, fluoressent in situ gibridizatsiya | [24] |
| Prenatal diagnostika | Kindik qoni | Kordotsentez | Invaziv | Kindik qonidagi hujayralar va molekulalar | Turli usullar | Kariotiplash, qon guruhini aniqlash, qon tahlillari, Kleihauer–Betke testi, oqim sitometriyasi | [25] |
| Prenatal diagnostika | Amniotik suyuqlik | Amniotsentez | Invaziv | Amniotik suyuqlik hujayralari va molekulalari | Turli usullar | Kariotiplash, qon guruhini aniqlash, L/S nisbati, S/A nisbati | [26] |
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ Alix-Panabières, Catherine; Pantel, Klaus (January 2013). "Circulating tumor cells: liquid biopsy of cancer". Clinical Chemistry 59 (1): 110–118. doi:10.1373/clinchem.2012.194258. ISSN 1530-8561. PMID 23014601. https://archive.org/details/sim_clinical-chemistry_2013-01_59_1/page/110.
- ↑ Crowley, Emily; Di Nicolantonio, Federica; Loupakis, Fotios; Bardelli, Alberto (9 July 2013). "Liquid biopsy: monitoring cancer-genetics in the blood". Nature Reviews Clinical Oncology 10 (8): 472–484. doi:10.1038/nrclinonc.2013.110. PMID 23836314.
- ↑ „Understanding cancer's unruly origins helps early diagnosis“ (2017-yil 14-sentyabr). Qaraldi: 2017-yil 29-sentyabr.
- ↑ Gingras, Isabelle; Salgado, Roberto; Ignatiadis, Michail (November 2015). "Liquid biopsy: will it be the 'magic tool' for monitoring response of solid tumors to anticancer therapies?". Current Opinion in Oncology 27 (6): 560–567. doi:10.1097/CCO.0000000000000223. PMID 26335664.
- ↑ Shbeer, Abdullah M.; Robadi, Ibrahim Ahmed (February 2024). "liquid biopsy holds a promising approach for the early detection of cancer: Current information and future perspectives". Pathology - Research and Practice 254. doi:10.1016/j.prp.2023.155082. PMID 38246032.
- ↑ Peeters, D J E; De Laere, B; Van den Eynden, G G; Van Laere, S J; Rothé, F; Ignatiadis, M; Sieuwerts, A M; Lambrechts, D et al. (April 2013). "Semiautomated isolation and molecular characterisation of single or highly purified tumour cells from CellSearch enriched blood samples using dielectrophoretic cell sorting". British Journal of Cancer 108 (6): 1358–1367. doi:10.1038/bjc.2013.92. PMID 23470469. PMC 3619252. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=3619252.
- ↑ Agerbæk, Mette Ø.; Bang-Christensen, Sara R.; Yang, Ming-Hsin; Clausen, Thomas M.; Pereira, Marina A.; Sharma, Shreya; Ditlev, Sisse B.; Nielsen, Morten A. et al. (December 2018). "The VAR2CSA malaria protein efficiently retrieves circulating tumor cells in an EpCAM-independent manner". Nature Communications 9 (1): 3279. doi:10.1038/s41467-018-05793-2. PMID 30115931. PMC 6095877. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=6095877.
- ↑ Thiele, Jana- A.; Pitule, Pavel; Hicks, James; Kuhn, Peter „Single-Cell Analysis of Circulating Tumor Cells“, . Tumor Profiling, Methods in Molecular Biology, 2019 — 243–264-bet. DOI:10.1007/978-1-4939-9004-7_17. ISBN 978-1-4939-9002-3.
- ↑ Nakazawa, M.; Lu, C.; Chen, Y.; Paller, C. J.; Carducci, M. A.; Eisenberger, M. A.; Luo, J.; Antonarakis, E. S. (2015-09-01). "Serial blood-based analysis of AR-V7 in men with advanced prostate cancer". Annals of Oncology 26 (9): 1859–1865. doi:10.1093/annonc/mdv282. ISSN 0923-7534. PMID 26117829. PMC 4551160. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=4551160.
- ↑ Heitzer, E.; Ulz, P.; Geigl, J. B. (11 November 2014). "Circulating Tumor DNA as a Liquid Biopsy for Cancer". Clinical Chemistry 61 (1): 112–123. doi:10.1373/clinchem.2014.222679. PMID 25388429.
- ↑ Wan, Jonathan C. M.; Massie, Charles; Garcia-Corbacho, Javier; Mouliere, Florent; Brenton, James D.; Caldas, Carlos; Pacey, Simon; Baird, Richard et al. (April 2017). "Liquid biopsies come of age: towards implementation of circulating tumour DNA". Nature Reviews Cancer 17 (4): 223–238. doi:10.1038/nrc.2017.7. PMID 28233803. https://www.repository.cam.ac.uk/handle/1810/262102.
- ↑ "A mathematical model of ctDNA shedding predicts tumor detection size". Science Advances 6 (50). December 2020. doi:10.1126/sciadv.abc4308. PMID 33310847. PMC 7732186. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=7732186.
- ↑ Chaudhuri, Aadel A.; Pellini, Bruna; Pejovic, Nadja; Chauhan, Pradeep S.; Harris, Peter K.; Szymanski, Jeffrey J.; Smith, Zachary L.; Arora, Vivek K. (November 2020). "Emerging Roles of Urine-Based Tumor DNA Analysis in Bladder Cancer Management". JCO Precision Oncology 4 (4): 806–817. doi:10.1200/PO.20.00060. PMID 32923907. PMC 7448529. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=7448529.
- ↑ Bicocca, Vincent T.; Phillips, Kevin G.; Fischer, Daniel S.; Caruso, Vincent M.; Goudarzi, Mahdi; Garcia-Ransom, Monica; Lentz, Peter S.; MacBride, Andrew R. et al. (September 2022). "Urinary Comprehensive Genomic Profiling Correlates Urothelial Carcinoma Mutations with Clinical Risk and Efficacy of Intervention" (en). Journal of Clinical Medicine 11 (19): 5827. doi:10.3390/jcm11195827. ISSN 2077-0383. PMID 36233691. PMC 9571552. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=9571552.
- ↑ Ward, DG; Nyangoma, S; Joy, H; Hamilton, E; Wei, W; Tselepis, C; Steven, N; Wakelam, MJ et al. (16 June 2008). "Proteomic profiling of urine for the detection of colon cancer.". Proteome Science 6. doi:10.1186/1477-5956-6-19. PMID 18558005. PMC 2440369. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=2440369.
- ↑ Arasaradnam, RP; Wicaksono, A; O'Brien, H; Kocher, HM; Covington, JA; Crnogorac-Jurcevic, T (February 2018). "Noninvasive Diagnosis of Pancreatic Cancer Through Detection of Volatile Organic Compounds in Urine.". Gastroenterology 154 (3): 485–487.e1. doi:10.1053/j.gastro.2017.09.054. PMID 29129714.
- ↑ Halling, Kevin C.; Kipp, Benjamin R. (September 2008). "Bladder Cancer Detection Using FISH (UroVysion Assay)". Advances in Anatomic Pathology 15 (5): 279–286. doi:10.1097/PAP.0b013e3181832320. PMID 18724101.
- ↑ Eskra, Jillian N.; Rabizadeh, Daniel; Mangold, Leslie; Fabian, Elizabeth; Brennen, W. Nathaniel; Yeater, David B.; Pienta, Kenneth J.; Partin, Alan W. et al. (March 2021). "A novel method for detection of exfoliated prostate cancer cells in urine by RNA in situ hybridization". Prostate Cancer and Prostatic Diseases 24 (1): 220–232. doi:10.1038/s41391-020-00272-6. PMID 32820256.
- ↑ Bethel, Kelly; Luttgen, Madelyn S; Damani, Samir; Kolatkar, Anand; Lamy, Rachelle; Sabouri-Ghomi, Mohsen; Topol, Sarah; Topol, Eric J et al. (9 January 2014). "Fluid phase biopsy for detection and characterization of circulating endothelial cells in myocardial infarction". Physical Biology 11 (1). doi:10.1088/1478-3975/11/1/016002. PMID 24406475. PMC 4143170. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=4143170.
- ↑ Pyykkö, Okko T.; Lumela, Miikka; Rummukainen, Jaana; Nerg, Ossi; Seppälä, Toni T.; Herukka, Sanna-Kaisa; Koivisto, Anne M.; Alafuzoff, Irina et al. (17 March 2014). "Cerebrospinal Fluid Biomarker and Brain Biopsy Findings in Idiopathic Normal Pressure Hydrocephalus". PLOS ONE 9 (3). doi:10.1371/journal.pone.0091974. PMID 24638077. PMC 3956805. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=3956805.
- ↑ Mouliere F, Mair R, Chandrananda D, Marass F, Smith CG, Su J, Morris J, Watts C, Brindle KM, Rosenfeld N (2018). "Detection of cell-free DNA fragmentation and copy number alterations in cerebrospinal fluid from glioma patients". EMBO Mol Med 10 (12). doi:10.15252/emmm.201809323. PMID 30401727. PMC 6284385. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=6284385.
- ↑ Liu, Anthony P. Y.; Smith, Kyle S.; Kumar, Rahul; Paul, Leena; Bihannic, Laure; Lin, Tong; Maass, Kendra K.; Pajtler, Kristian W. et al. (2021-11-08). "Serial assessment of measurable residual disease in medulloblastoma liquid biopsies" (English). Cancer Cell 39 (11): 1519–1530.e4. doi:10.1016/j.ccell.2021.09.012. ISSN 1535-6108. PMID 34678152. PMC 9620970. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=9620970.
- ↑ Rafi, Imran; Hill, Melissa; Hayward, Judith; Chitty, Lyn S (July 2017). "Non-invasive prenatal testing: use of cell-free fetal DNA in Down syndrome screening". British Journal of General Practice 67 (660): 298–299. doi:10.3399/bjgp17X691625. PMID 28663415. PMC 5565870. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=5565870.
- ↑ Singh, Ripudaman; Hatt, Lotte; Ravn, Katarina; Vogel, Ida; Petersen, Olav Bjørn; Uldbjerg, Niels; Schelde, Palle (September 2017). "Fetal cells in maternal blood for prenatal diagnosis: a love story rekindled". Biomarkers in Medicine 11 (9): 705–710. doi:10.2217/bmm-2017-0055. PMID 28617034.
- ↑ Weiner, Carl P.; Lee, Gene T. „Cordocentesis“, . Operative Obstetrics, 4E. Routledge, 2017. DOI:10.1201/9781315382739. ISBN 978-1-4987-2056-4.
- ↑ Perni, Sriram C.; Roost, John R.; Chervenak, Frank A. „Amniocentesis“, . Operative Obstetrics, 4E. Routledge, 2017. DOI:10.1201/9781315382739. ISBN 978-1-4987-2056-4.