Simin Behbahoniy

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Simin Behbahani
سیمین بهبهانی
سیمین بهبهانی - Simin Behbahani.jpg
Simin Behbahani in 2007
Tavalludi
Siminbar Khalili[1]

20-iyul 1927-yil
Vafoti 19-avgust 2014-yil(2014-08-19)
(87 yoshda)
Tehran, Iran
Fuqaroligi Pahlavi Iran va Eron
Kasbi shoir,yozuvchi
Turmush oʻrtogʻi
Hassan Behbahani
(turm. 1946; ajr. 1970)

Manouchehr Koshyar
(turm. 1971; vaf. 1984)
Otasi Abbos Khalili
Onasi Fahr-Ozma Arjun
Bilimi Tehron universiteti

Simin Behbahani, uning familiyasi ham Bihbahani deb ham aytiladi (née Siminbar Khalili ; [1] forscha: سیمین بهبهانی  ; 1927 yil 20 iyul - 2014 yil 19 avgust) - taniqli eronlik zamonaviy, lirik shoira. U o'zining g'azal uslubidagi she'rlari bilan mashhur. U zamonaviy fors she'riyati, Eron ziyolilari va adabiyotshunoslarining asl timsoli bo'lib, uni "Eronning sher ayoli "deb ataydi. [1] [2] U ikki marta adabiyot bo'yicha Nobel mukofotiga nomzod bo'lgan va "dunyo bo'ylab ko'plab adabiy mukofotlarga sazovor bo'lgan". [3]

Erta hayot va oila[tahrir | manbasini tahrirlash]

Vatanparvar ayollar uyushmasi boshqaruv kengashi, Tehron, 1922yil

Simin Behbahoniy, tug'ilganda ismi Siminbar Xalili [1]edi ( forscha: سیمین خلیلی ) asli iroqlik shoir, diplomat, gazeta noshiri va gazetasi muharriri Abbos Xalilining qizi edi. Abbos Xaliliy fors va arab tillarida sheʼrlar yozgan va FirdavsiyningShohnoma ”sining 1100 ga yaqin misrasini arab tiliga tarjima qilgan. Fahr-O'zma Arg'un o'z davrining ilg'or ayollaridan biri va 1925-1929 yillar oralig'ida Kanun-e Nesvan-e Vatan'khah (Vatanparvar ayollar uyushmasi) a'zosi edi. Hizb-e Demokratik partiyasi (Demokratik partiya) va Kānun-e Zanān (Ayollar uyushmasi) a'zoligidan tashqari, u bir muddat (1932) " Ayandeh-ye Iran " (Eron kelajagi) gazetasining muharriri bo'lgan. U Tehrondagi Namus," Dār ol-Mo'allemmat" va "No'bavegan "o'rta maktablarida fransuz tilidan dars bergan.

Faoliyati[tahrir | manbasini tahrirlash]

Simin Behbahoniy o‘n ikki yoshida she’r yozishni boshlagan va o‘n to‘rt yoshida ilk she’rini nashr etgan. U Nima Yooshijning "Char Pareh " uslubidan foydalangan va keyinchalik g'azalg uslubiga murojaat qilgan. Behbahoniy she’riyatning g‘azal uslubidan foydalangan holda, teatr mavzulari ,kundalik voqealar va suhbatlarni she’riyatga qo‘shib, tarixiy taraqqiyotga hissa qo‘shgan. U an'anaviy fors she'riyatining shakllari doirasini kengaytirdi va XX asrda fors adabiyotining eng muhim asarlarini yaratdi.

U Eron Yozuvchilar uyushmasi Prezidenti bo‘lgan va 1999- va 2002-yillarda adabiyot bo‘yicha Nobel mukofotiga nomzod bo‘lgan. 2013-yilda u she'riyat uchun "Yanus Pannonius " bosh mukofotiga sazovor bo'ldi . [4]

2010-yil mart oyi boshida u rasmiy taqiqlar tufayli mamlakatni tark eta olmadi. U Parijga samolyotga o‘tirmoqchi bo‘lganida, politsiya uni hibsga oldi va “tun bo‘yi” so‘roqqa tutdi. U ozod qilindi, lekin pasporti yo'q edi. Uning ingliz tilidagi tarjimoni (Farzaneh Milani) hibsga olinganidan hayratda qolgan, chunki Behbahoniy o'sha paytda 82- yoshda va deyarli ko'r bo'lib qolgan edi.

Shaxsiy hayot[tahrir | manbasini tahrirlash]

Uning ikki marotaba turmush qurgan , birinchisi Hasan Behbahoniy edi va ajralish bilan yakunlandi. . [1] Uning birinchi turmushidan uchta farzandi, bir qizi va ikki o‘g‘li bor edi. [1] Uning ikkinchi nikohi Manuchehr Kuushyorga boʻlgan va u 1984-yilda vafot etgan [1]

Vafoti[tahrir | manbasini tahrirlash]

Behbahoniy 2014- yilning 6 avgustida kasalxonaga yotqizilgan. U 6- avgustdan 2014 yil 19- avgustgacha (vafotigacha) komada bo'ldi va Tehronning Pars o'pka - yurak kasalliklari kasalxonasida 87 yoshida vafot etdi [5] Uning dafn marosimi minglab kishilar ishtirokida 22 avgust kuni Vahdat zalida bo'lib o'tdi va jasadi Behesht-e Zahrada ga dafn qilindi. [6]

Ishlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Simin Behbahoniy Vashingtonda, taxminan. 1990 yil.
  • Buzilgan lyut [Seh-tar-e Shekasteh, 1951]
  • Oyoq izi [Ja-ye Pa, 1954]
  • Qandil [Chelcheragh, 1955]
  • Marmar [Marmar, 1961]
  • Tirilish [Rastaxiz, 1971]
  • Tezlik va olov chizig'i [Xatti ze Sor'at va Atash, 1980]
  • Arjon tekisligi [Dasht-e Arzhan, 1983]
  • Qog'oz libos [Kaghazin Jameh, 1992]
  • Ozodlik oynasi [Yek Daricheh Azadi, 1995]
  • Toʻplangan sheʼrlar [Tehron 2003]
  • Balki bu Masihdir [Shayad ke Masihast, Tehron 2003] Tanlangan she'rlar, Ali Salamiy tomonidan tarjima qilingan
  • Gunoh kosasi, Tanlangan she’rlar, Farzaneh Milani va Kaveh Safo tarjima qilingan

Mukofot va unvonlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • 1998 yil - Human Rights Watch Hellman-Hammet Grant
  • 1999 yil - Karl fon Ossetskiy medali
  • 2006 yil - Norvegiya Mualliflar Ittifoqining so'z erkinligi bo'yicha mukofoti
  • 2009 - mtvU shoir laureati [7]
  • 2013 yil - Yanus Pannonius she'riyat mukofoti, Vengriya PEN klubidan [8] [4]

Shuningdek qarang[tahrir | manbasini tahrirlash]

Ma'lumotnomalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Martin, Douglas. „Simin Behbahani, Outspoken Iranian Poet, Dies at 87“. The New York Times (21-avgust 2014-yil). Qaraldi: 5-iyun 2019-yil.
  2. Keshavarz. „Banishing the Ghosts of Iran“. The Chronicle Review of Higher Education (13-iyul 2007-yil). 30-sentabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-iyul 2022-yil.
  3. Tehran Halts Travel By Poet Called 'Lioness Of Iran' by Mike Shuster, NPR, 17 March 2010
  4. 4,0 4,1 „Laureates: 2013 Simin Behbahani“. Janus Pannonius Grand Prize for Poetry (2013). Qaraldi: 5-iyun 2019-yil.
  5. „Simin Behbahani, celebrated poet known as the 'lioness of Iran,' dies at 87“. The Washington Post (23-avgust 2014-yil). Qaraldi: 5-noyabr 2017-yil.
  6. Esfandiari. „Thousands Attend Iranian Poet Behbahani's Funeral“. RadioFreeEurope/RadioLiberty (22-avgust 2014-yil). Qaraldi: 5-noyabr 2017-yil.
  7. „MTVU – College Music, Activism, Shows and Activities On Campus“. MTVU. 12-noyabr 2009-yilda asl nusxadan arxivlandi.
  8. Annamária Apró. „Janus Pannonius Prize goes to Simin Behbahani“. Hungarian Literature Online (26-sentabr 2013-yil). Qaraldi: 30-sentabr 2013-yil.

Tashqi havolalar[tahrir | manbasini tahrirlash]