Shayxu xonaqoh va masjidi
| Masjid | |
Shayxu masjidi va xonaqohi | |
 | |
| Mamlakat |  Misr |
| Joylashuvi | Islomiy Qohira, Soliba koʻchasi |
| Koordinatalar | 30°01′50″N 31°15′11″E / 30.030511°N 31.252956°E |
| Meʼmoriy uslub | Mamluk meʼmorchiligi |
| Asoschi | Shayxu |
| Gumbazlar soni | 1 |
| Gumbazlar soni | 1 |
| Minoralar soni | 1 |
| Minoralar soni | 1 |
 Shayxu xonaqoh va masjidi Vikiomborda | |
Shayxu masjid va xonaqohi – Misrning Islomiy Qohira hududi Soliba koʻchasida joylashgan masjid va xonaqoh. Masjid va xonaqoh mos ravishda 1349-yilda va 1355-yilda qurib bitkazilgan boʻlib, ular sulton an-Nasr Hasan hukmronligi davrida bosh amir boʻlgan Shayxu tomonidan bunyod etilgan.
Shayxuning hayoti
[tahrir | manbasini tahrirlash]Shayxu sulton Hasan davridagi eng asosiy siyosiy arbob va eng mashhur amirlardan biri edi. Davlat boshqaruvi Shayxuning qoʻlida boʻlib, u mintaqada yashovchi turli guruhlar oʻrtasida tinchlik va barqarorlikni taʼminlashga qaratilgan siyosat olib borgan. Shayxu katta obroʻga ega boʻlgan va kunlik 200 000 dirham yoki 10 000 dinor daromad topish orqali ulkan boylik orttirgan.
Shayxu 1357-yilda oʻldirilgan. Bey ismli Manjak vaziri Shayxu Adolat uyida oʻtirgan paytida unga qilich bilan hujum qilgan. Qohira qal’asidagilar vahimaga tushib, shunchalik tartibsizlik yuzaga kelganki, bir necha kishi halok boʻlgan. Bey Qohira tashqarisidagi an-Nosir maqbarasida 10 nafar amir tomonidan qoʻlga olingan. U aybini tan olib, toʻliq javobgarlikni oʻz zimmasiga olgan.
Bey qatl etilishidan oldin qamoqqa tashlangan, soʻngra qoziqqa oʻtirgʻizish yoʻli bilan oʻldirilgan, murdasi koʻchalarda aylantirib olib yurilgan. Shayxu darhol oʻlmagan, ammo hushiga kelmay, hijriy 758-yil yilning Zulqaʼda oyining 16-kuni, juma kechasida vafot etgan. Shayxu oʻz xonaqohida dafn etilgan va qabri boshida doimiy ravishda Qur’on oʻqilishi uchun mablagʻ ajratib ketgan.
Meʼmorchiligi
[tahrir | manbasini tahrirlash]
„Shayxuning xonaqohi va masjidi qurilishi oʻrtasida 6 yillik farq boʻlsa-da, ularning fasadlari, darvozalari va minoralari oʻxshashdir. Ikkala bino ham Sharia Soliba koʻchasining ikki tomonida bir-biriga tik qaragan holda joylashgan boʻlib, tashqi koʻrinishlari deyarli bir xil, ammo ichki makonlari butunlay boshqacha“[1].
Masjid
[tahrir | manbasini tahrirlash]Tarixchi Al-Maqriziy bu „masjid Misrdagi eng ulugʻvor masjidlardan biridir“, deb atagan[2]. U xonaqohning roʻparasida joylashgan. Rivoyatlarga koʻra, uning poydevori shayx Akmal ad-Din ar-Rumiy uchun qurilgan boʻlib, u shu yerga biriktirilgan 20 nafar soʻfiyning boshligʻi boʻlgan va oxir-oqibat xonaqoh ichida dafn etilgan[3]. Masjidning asl bezaklarining aksariyati restavratsiya qilingan, biroq mehrobda oʻsha davrga oid rang-barang marmardan qolgan qismlar saqlanib qolgan. Mehrobning quyi qismi XVIII asr Tunis koshinlari bilan bezatilgan. Maqriziy, shuningdek, „Soliha hududidagi hech bir avvalgi masjid yoki xonaqoh bu darajada ravnaq topmagan, Bahriy Mamluklar davlati davrida ularning ehsonlari va daromadlari bilan teng keladigan inshoot bunyod etilmagan“, deb yozgan.
Xonaqoh
[tahrir | manbasini tahrirlash]Xonaqoh Qohira shahrining tashqarisidagi as-Soliba hududida, Shayxu masjidi roʻparasida joylashgan. Xonaqoh Shayxu tomonidan masjid qurilishidan 6 yil oʻtib, hijriy 756-yil yilda bunyod etilgan boʻlib, ham madrasa, ham xonaqoh sifatida xizmat qilishi moʻljallangan edi. Bu Mamluklar davrining maʼlum boʻlgan eng qadimgi xonaqoh-madrasa majmuasi hisoblanadi. Unda oddiy xalq uchun turar-joylar ham mavjud boʻlgan. Xonaqohdan tashqari Shayxu 2 ta hammom hamda doʻkonlar qatori ustida 2- qavatda kichik turar-joylar barpo ettirgan.
Shayxu 4 huquqiy mazhab shofiʼiylik, hanafiylik, molikiylik va hanbaliylik boʻyicha, shuningdek, paygʻambar hadislariga bagʻishlangan dars hamda Qur’onning 7 qiroati boʻyicha dars tashkil qilgan. U har bir dars uchun muallim va talabalar guruhini tayinlagan. Shayxu tomonidan shofi’iylik olimlari uchun Bahouddin Ahmad ibn Ali as-Subkiy oʻqituvchi etib tayinlangan. Molikiylar uchun harbiy xulqqa ega boʻlgan va guruhni oʻz mulkidek boshqargan Shayx Xalil, Hanbaliylar uchun bosh qozi vazifasini bajarib kelayotgan Muvaqqif ad-Din al-Hanbaliy tayinlangan. U shayx Akmal ad-Din Muhammad ibn Mahmudni xonaqoh boshligʻi va hanafiylar muallimi etib belgilagan. Shayxu talabalar uchun oziq-ovqat, shuningdek, har oylik ehtiyojlari qondirilishi uchun mablagʻ ajratilishini ham tashkil etgan. Xonaqohning shuhrati mintaqa boʻylab keng yoyilgan va oʻsha davrning koʻplab taniqli olimlari shu yerda tahsil olgan. U Misrdagi barcha diniy vaqflardan koʻra koʻproq darajada ravnaq topgan. Bu ortiqcha daromad oxir-oqibat xonaqohning tanazzuliga sabab boʻlgan, chunki sulton an-Nosir Faraj uning mablagʻlarini musodara qilgan. Avvallari namunali darajada boshqarilgan xonaqoh asta-sekin zaiflashgan va kerakli mansab egalari uchun toʻlanishi lozim boʻlgan mablagʻlar kechika boshlagan.
Bino qurilishi 7 oy davom etgan. Bir faddan yer maydoni 4200 kvadrat metr boʻlib, Shayxu xonaqoh, hammomlar va doʻkonlar uchun bundan biroz koʻproq yer sotib olgan. Kirish peshtoqidagi yozuvda asoschining nomi „al-‘abdulfaqir“ – „faqirning quli“ iborasi bilan birga keltirilgan. Minora yozuvi masjidnikidan farq qiladi, xonaqoh minorasida Qur’onning Hajga oid 22-bobi 27-oyati keltirilgan[4]. Ehtimol, xonaqoh Makka tomon yoʻl olgan xorijiy sayohatchilarni mehmon qilish uchun ham xizmat qilgan.
Yana qarang
[tahrir | manbasini tahrirlash]Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ „Amir Shaykhu al 'Imari Mosque-Khanqah“. ArchNet.org (2026-yil 8-iyun). 2011-yil 29-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 5-mart.
- ↑ Smith, Martyn: „Mosque and Khanqah of Shaykhu“. Maqrizi.com: Cairo Through the Eyes of Its Greatest Medieval Historian. 2011-yil 7-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 5-mart.
- ↑ Behrens-Abouseif, Doris. Cairo of the Mamluks: A History of the Architecture and Its Culture. London: I.B. Tauris & Co Ltd, 2007 — 191-95-bet.
- ↑ Qur'an. Oxford: Oxford World's Classics, 2008 — 211-bet.
Havolalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]
Vikiomborda „Mosque and Khanqah of Amir Shaykhu“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor.
- „Khanqah wa Qubbat al-Amir Shaykhu“. ArchNet.org (2026-yil 8-iyun). 2025-yil 3-avgustda asl nusxadan arxivlangan.