Selket

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Navigatsiya qismiga oʻtish Qidirish qismiga oʻtish


Bu maqola vikilashtirilishi kerak.

nothumb

Iltimos, bu maqolani Vikipediya qoida va koʻrsatmalariga muvofiq tartibga keltiring.

Selket [1] (misr. Sqt ; Serket [2] , Serket-xetit nomi bilan ham mashxur) — qadimgi Misrliklar maʼbudasi boʻlib, oʻliklarning homiysi, Raning qizi hisoblangan, Raga dushmanlarni yengishda yordam bergan. Quyi Misrda ayniqsa hurmat hurmat qilingan.

Selketning boshida chayon bilan tik turgan ayol koʻrinishidagi tasviri mashhur boʻlganligi uchun uni chayonlar maʼbudasi deb ham atashadi. Biroq umumeʼtirof etilgan identifikatsiyaga oʻrinli gumonlar mavjud: maʼbuda boshida tasvirlangan jonzotda orqaga egilgan dumning yoʻqligi Misrdagi hayvonlar tasvirlarining odatiy fonida hayratlanarli. Shu bilan birga tasvir suv hasharotlarining chayonlarga aloqasi boʻlmagan turi yaʼni suv chayonining (Nepa rubra) koʻrinishiga toʻgʻri keladi, ularning xarakterli nafas olish trubkasi Selket „Nafas olishga imkon beruvchi“ nomining maʼnosiga ham ishora qiladi. Kebehsenuf ehromining qoʻriqchi-maʼbudasi obrazida u qoʻllarini choʻzib, quchoqlashga va himoya qilishga tayyor holda tasvirlangan. .

Biroq ilohiy onaning obrazida Selket butunlay boshqacha tarzda tasvirlangan: ayol tanasi, sher yoki timsohning boshi bilan va pichoqlar bilan qurollangan holda. Qabrlardagi tasvirlar uni nafaqat antropomorf shaklda, balki sof zoomorf shaklda — chayon, sher yoki koʻtarilgan kobra shaklida ham koʻrsatadi [3] .

Selket ierogliflarning eski fonetik oʻqilishiga borib taqaladi. Biroq hozirgi vaqtda fir’avnlar davrining talaffuziga eng yaqin boʻlgan oʻqish Serket deb taxmin qilinadi, bu taxminan „nafas olish imkonini beruvchi“ degan maʼnoni anglatadi. Serket-Xetit ism varianti aniq qadimgi yozuv shakliga asoslangan. Xetit „tomoq“ deb tarjima qilingan, shuning uchun maʼbuda nomi „tomoqqa nafas olish imkonini beruvchi“ kabi talqin qilinadi [4] . Nihoyat yunonchamatnlarda uchraydigan selkis imlosi boshqa tillarga ham oʻtdi.

Selket shaxsi Nil deltasidan kelib chiqqan va bu maʼbudaga sigʻinish haqidagi havolalar Birinchi sulola davridayoq topilgan. Shuningdek, ilohiy onalardan biri sifatida u Eski Qirollik Piramidasi matnlarida tilga olinadi, u yerda ilon xudosi Nehebkauning onasi deb tasvirlanadi va shu munosabat bilan „shohni boquvchi“ degan nom olgan [3] . U tabiblarning homiysi hisoblanadi, chunki u zaharli hayvonlar va hasharotlarning, ayniqsa chayonlarning chaqishini oldini oladi va davolaydi. Selket ham Apep bilan jang qiladi.

Selket haqidagi qoʻshimcha maʼlumotlar Horus xudosining tugʻilishi haqidagi mifologik rivoyatda ham uchraydi, u yerda u Neftis bilan birga xudo-bolani chayon chaqqan paytda Isis maʼbudasiga yordam beradi. Isis, Neit va Neftis bilan birgalikda u Horus oʻgʻillariga homiylik qiladigan toʻrtta maʼbudadan biridir. U marhumning ichaklari saqlanadigran Qebehsenuf soyabonini himoya qiladi [5] . Shuning uchun ham, ehtimol, Selket „Goʻzallik uyi“ deb atalishni oʻrniga qadimgi Misr matnida Nebet-per- nefer, yaʼni „Chiroyli uyning bekasi“ deb tilga olingan.

Selket shaxsi buyuk jangchi Menesning hikoyasi bilan chambarchas bogʻliq. Chayon maʼbudasi homiyligida Menes koʻplab urushlarda gʻalaba qozongan va uning sodiq jangchisiga aylangan. Fir’avn maʼbudani yaxshi koʻrgan va hurmat qilgan, shuning uchun chayon tasvirlangan gerb taqib, oʻzini Chayonlar qiroli deb atagan. Jangchi vafotidan keyin Selket uni jannatdagi xizmatiga olib ketgan.

XXVI sulola davrida (miloddan avvalgi 664-525-yillar) yashagan tabib Psammetixsenening sarkofagida [6] oʻyib yozilgan chayon afsungari va Selketning oʻgʻli nomini olgan unvonlar ham bor edi.

  1. Вестник Московского университета: История. — Изд-во Московского университета., 1983. — 540 с.
  2. Рак И. В. Египетская мифология. — Терра. — 422 с. — ISBN 9785275009972
  3. 3,0 3,1 Richard H. Wilkinson Die Welt der Götter im alten Ägypten: Glaube – Macht – Mythologie. — Stuttgart: Theiss, 2003. — С. 234-235. — ISBN 3-8062-1819-6
  4. Lurker, Manfred Lexikon der Götter und Symbole der alten Ägypter. — Bern/ München/ Wien: Scherz, 1998. — S. 182. — ISBN 3-502-16430-4
  5. Rolf Felde Ägyptische Gottheiten. — 2. erweiterte und verbesserte Auflage. — Wiesbaden: R. Felde Eigenverlag, 1995. — С. 57.
  6. Pressl, Diana Alexandra The Egyptian Personalities. — Beamte und Soldaten, Die Verwaltung in der 26. Dynastie in Ägypten (664-525 v. Chr.). — Frankfurt am Main, 1998. — С. 216. — ISBN 363132586X