Kontent qismiga oʻtish

Savcı Bey

Vikipediya, erkin ensiklopediya
Savcı Bey

Murod I o‘g‘li Savcining ko‘r qilmoqda. 1694-yilda Rycaut Paul tomonidan yozilgan „The present state of the Ottoman Empire“ (Usmoniylar imperiyasining hozirgi holati) asarining nemischa nashridan olingan gravyura
Saltanat Usmoniylar imperiyasi sultoni (daʼvogar)
Tugʻilishi 1373
Vafoti 1374
Otasi Murod I

Savcı Bey (1374-yilda vafot etgan) – Usmoniylar shahzodasi, 1370-yillarda Vizantiya shahzodasi Andronikos bilan birgalikda oʻz otalari Usmoniylar sultoni Murod I va Vizantiya imperatori John V Palaiologoslarga qarshi qoʻzgʻolon koʻtargan. Savci sulton Murodning uch oʻgʻli orasida eng kichigi edi. Uning tugʻilgan yili va onasining kimligi nomaʼlum. Usmoniylar anʼanalariga koʻra, barcha shahzodalar taxtga tayyorgarlik sifatida viloyat (sanjak) hokimi sifatida xizmat qilishlari kerak edi. Savci Beyning sanjagi Usmoniylar imperiyasining poytaxtlaridan biri boʻlgan Bursa edi (Edirne bilan birga).

Qoʻzgʻolon

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Usmoniy turklar Edirneni (Adrianopol) zabt etgach, Vizantiya imperatori John V Paleolog Gʻarb davlatlaridan yordam soʻradi, ammo u qarzlari sababli Venetsiyada hibsga olindi. Uning oʻgʻli Andronikos (keyinchalik Andronikos IV Paleolog) Konstantinopolda (hozirgi Istanbul) regent sifatida otasining ozodligi uchun toʻlov toʻlashdan bosh tortdi. Natijada John Tenedos orolini (hozirgi Bozcaada) berib, ozodlikka chiqdi. Shundan soʻng u kichik oʻgʻli Manuelni (keyinchalik Manuel II Paleolog) taxt vorisi etib tayinladi va 1373-yilda Usmoniylarga tobe boʻldi. Murod I undan ayrim isyonlarni bostirishda yordam soʻraganida u poytaxtni tark etishga majbur boʻldi. Shu orada Andronikos isyon koʻtarish uchun qulay fursat topdi.

Usmoniy tomonida esa Savci Bey oʻzining ikki akasi soyasida qolganini va anʼanaviy „aka-uka oʻldirish“ siyosati tufayli kelajakda taxtga chiqish imkoniyatidan mahrum boʻlishi mumkinligini tushundi (bu qoʻrquv bejiz emas edi, keyinchalik Murod I vafot etganida, katta oʻgʻli Boyazid I darhol ukasi Yaʼqubni oʻldirgan). Shu bois Savci qoʻzgʻolonga tayyorgarlik koʻra boshladi. U oʻz tasarrufidagi xazina mablagʻidan foydalangan holda qoʻshin tuzdi. Isyonchi shahzodalar kuchlarini birlashtirdilar[1][2].

Qoʻzgʻolonning tugashi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Otalar oʻgʻillarining isyoni haqida bilib, Onadoʻlidan qaytishdi. Ularning qoʻshinlari Apikridion degan joyda (aniq joyi nomaʼlum, ehtimol Konstantinopolning janubi-gʻarbida) toʻqnashdi. Murod Savcining askarlarini oʻz tomoniga ogʻdirishga muvaffaq boʻldi[3]. Shundan soʻng shahzodalar Didimoteyxoga (hozirgi Gretsiya hududi) qochdilar, biroq tez orada taslim boʻlishdi. Murod gʻazab bilan dastlab oʻgʻlining koʻzini koʻr qilgan boʻlsa-da, keyinchalik fikridan qaytib, uni qatl ettirdi. U John V dan oʻgʻli Andronikosni ham koʻr qilishni soʻradi, ammo John uni faqat bir koʻzini koʻr qildi. Keyinchalik Andronikos Vizantiya imperatoriga aylandi[4].

Natijalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Savcining oʻgʻli Dovud Murod Vengriyaga qochib ketgan. 1411-yilda Usmoniylar oʻrtasidagi ichki urush davrida u taxt uchun nomzod sifatida tilga olingan, keyinchalik esa Vengriya sarkardasi John Hunyadi bilan ittifoqda Usmoniylarga qarshi kurashgan.

Manbalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ Prof. Yaşar Yücel – Prof. Ali Sevim, Türkiye tarihi, II, AKDTYKTTK Yayınları, 1991, s. 16
  2. ↑ Joseph von Hammer, Osmanlı Tarihi, I jild (qisqartirilgan nashr: Abdülkadir Karahan), Milliyet Yayınları, Istanbul, s. 20
  3. ↑ Nicolae Jorga, Geschiste des Osmanichen, I jild, (tarj. Nilüfer Epçeli), Yeditepe Yayınları, 2009, s. 235
  4. ↑ Lord Kinross, The Ottoman Centuries, (Tarjima: Nilüfer Epçeli), Altın Kitaplar, Istanbul, 2008, s. 49

Havolalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
"https://uz.wikipedia.org/w/index.php?title=Savcı_Bey&oldid=5759905" dan olindi