Said Boushakiy

Said Boushakiy yoki Ibrohim ibn Fayd az-Zavoviy. (arabcha: إبراهيم بن فايد الزواوي‎‎) (milodiy 1394 /hijriy 796 – milodiy 1453 /hijriy 857) Molikiy mutakallimi boʻlib, Jazoirdan 54 km (34 mi) sharqdagi Teniya shaharchasi yaqinida tugʻilgan. U yuqori islomiy qadriyatlar va axloq hukmron boʻlgan, juda maʼnaviy muhitda, jazoir islomiy manbasi doirasida tarbiyalangan.

Tugʻilishi va nasabi

Said Boushakiy az-Zavoviy 1394-yilda Bani Aïsha dovonida, Xachna tizmasidagi, Jurdjura davomi boʻlgan Tizi Naït Aïcha mintaqasidagi Sumaa qishlogʻida tugʻilgan.

Uning kengaytirilgan nasab zanjiri Abu Ishoq Ibrohim ibn Fayd ibn Muso ibn Umar ibn Said ibn Allol ibn Said az-Zavoviydir.

Hayoti

Kasba (Bijoya)

U oʻqishni 1398-yilda Teniya yaqinidagi Tala Ufella (Sumaa) qishlogʻida boshlagan, soʻng 1404-yilda juda yosh holda tahsilni davom ettirish uchun Bijoyaga joʻnab ketgan.

U yerda u Qurʼon va Molikiy fiqhini Kabiliyadan boʻlgan taniqli mutakallim Ali Menguelleti qoʻlida oʻrgandi.

Oʻsha paytda Bijoya XV asr boshlarida diniy markaz va soʻfiylik taʼsiri oʻchogʻi edi.

U 1415-yilda Tunisni ixtiyor qilib, u yerda Molikiy mazhabidagi bilimlarini chuqurlashtirdi.

Said Boushakiy u yerda qozikalon Abu Abdulloh al-Kalchoniydan tafsirni, Yaʼqub az-Zagʻbiydan esa Molikiy fiqhini oʻrgandi.

U Islom asoslari (usul)da Abdul-Vohid al-Fariyoniy shogirdi boʻldi.

Said Boushakiy 1420-yilda Bijoya togʻlariga qaytib, u yerda Abdul Ali ibn Farradj huzurida arab tilini chuqur oʻrgandi.

Said Boushakiy 1423-yilda Qusantinaga borib, u yerda bir necha yil yashadi va musulmon eʼtiqodi (aqida) va mantiq ilmini Abu Zayd Abdurahmon (taxallusi „al-Bez“)dan oʻrgandi.

Said Boushakiy nasr, sheʼr, fiqh va oʻsha davrning koʻp ilohiyot fanlarini (1365–1439) yillarda yashagan, bilimini targʻib qilish uchun Qusantinaga kelgan, Magʻrib va Tilimsan olimi Ibn Marzuq al-Hafid huzurida oʻrgandi. Uni otasi Ibn Marzuq al-Xatib (1310–1379) bilan adashtirmaslik kerak.

Said Boushakiy Makkaga haj va ilm uchun bordi, soʻngra Damashqga koʻchib oʻtib, u yerda imom Ibn al-Jazariyning Qurʼon ilmlari boʻyicha darslarida qatnashdi.

Said Boushakiy 1453-yilda vafot etdi va tugʻilgan vatani boʻlgan, Igʻovoven qabilasiga mansub kabil qabilasining hududidagi, Zaviya Said Boushaki yaqinidagi Teniya togʻlarida dafn qilindi.

Zaviya

Hayotining soʻnggi yillarida yana Kabiliyaga qaytgach, Said Boushakiy u yerda oʻz shogirdlariga (muridlarga) Qodiriya soʻfiy tariqatining sunniy soʻfiylikdagi yoʻli asosida dars bergan bir zaviyaga asos soldi.

Bu zaviya oʻz taʼlimotlari va ushbu mintaqada, yaʼni Isser daryosi va Meralden daryosi oraligʻida, Oʻrta yer dengizi sohiliga qaragan hududda olib borilgan maʼrifiy va ruhiy tarbiya orqali butun quyi Kabiliyada aqliy va maʼnaviy taʼsir markazi boʻlib xizmat qildi.

Qodiriya soʻfiy tariqati ushbu zaviyada qariyb uch asr davomida amal qilindi, soʻngra Rahmoniya tariqati asketik yoʻl namunasi sifatida Jazoir atrofidagi viloyat va Kabiliyaga yoyildi.

Asarlari

Uning asarlari islom ilmlarining bir necha sohalarini qamrab oladi, jumladan:

Tafsir va Qurʼon ilmlari (at-tafsir va al-qiroatlar)

• Tafsir az-Zavoviy – Qurʼonga sharh (tafsir)dir (arabcha: تفسير الزواوي‎‎).

Islom huquqi (fiqh)

• Tuhfat al-Mushtaq – Muxtasar Xalilga Molikiy fiqhida yozilgan qisqa sharh (arabcha: تحفة المشتاق في شرح مختصر خليل‎‎).
• Ravd Xalil gullarining tanloviga yoʻlni osonlashtirish – Muxtasar Xalilning Molikiy fiqhiga doir muxtasariga sharh (arabcha: تسهيل السبيل لمقتطف أزهار روض خليل‎‎).
• Nil toshqini – Muxtasar Xalilning Molikiy fiqhiga doir muxtasariga sharh (arabcha: فيض النيل‎‎).

Arab tili

• Arab grammatikasi iʼrob qoidalarini sharhlovchi sheʼr – Ibn Hishom al-Ansoriyning arab grammatikasiga doir „Arab grammatikasi qoidalarini bayon etish“ kitobidagi qoidalarga nazm bilan sharh (arabcha: نظم قواعد الإعراب لابن هشام‎‎).
• Talxis al-Talxis – Talxis al-Miftoh kitobiga, yaʼni balogʻat, maʼno va bayon haqidagi asarga sharh (arabcha: تلخيص التلخيص‎‎).
• Ibn Molikning sintaksisga doir „Al-Alfiya ibn molik“ asariga yozilgan sharh (arabcha: شرح ألفية ابن مالك‎‎).

Galereya

• 
  Meralden vodiysi va Meralden daryosidagi suv ombori

Yana qarang

• Jazoirda Islom
• Abdurahmon Saolibiy
• Jazoirda Molikiylik
• Jazoirda soʻfiylik
• Qurʼon mufassirlari roʻyxati
• Islom huquqshunoslari roʻyxati
• Tilshunoslar roʻyxati

Adabiyotlar

• Abdelkrim Bellil. التصوف والطرق الصوفية. مركز الكتاب الأكاديمي, January 2018 — 177-bet. ISBN 9789957353346. 

• Ahmad Baba at-Timbuktuy. نيل الابتهاج بتطريز الديباج — 56–57-bet. 

• as-Saxoviy. الضوء اللامع لأهل القرن التاسع، الجزء الثاني — 116-bet. 

• Umar Rizo Kahhola. معجم المؤلفين — 73-bet. 

• Ahmad Ibn al-Qodiy. درة الحجال في أسماء الرجال. www.dorat-ghawas.com — 193-bet. 

• al-Qarofiy. توشيح الديباج وحلية الابتهاج — 25–26-bet. 

• Ibn Maxluf. شجرة النور الزكية في طبقات المالكية، الجزء الأول. Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية, January 2010 — 378-bet. ISBN 9782745137340. 

• Abdurahmon Jiloliy. Kitob tarix ul-Jazoir al-amm — 120–121-bet. 

• Robah Xedussi. موسوعة العلماء والأدباء الجزائريين، الجزء الثاني. Al Manhal, January 2014 — 97–98-bet. ISBN 9796500167794. 

• az-Zubayriy. الموسوعة الميسرة في تراجم أئمة التفسير والإقراء والنحو واللغة — 74-bet. 

• Adil Nuvayhiz. معجم أعلام الجزائر من صدر الإسلام حتى العصرالحاضر — 160-bet. 

• Belqosim al-Hafnaviy. تعريف الخلف برجال السلف — 5–6-bet. 

• ad-Davudiy. طبقات المفسرين. Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية, January 2002 — 18-bet. ISBN 9782745133281. 

• Ismoil Bocha. كشف الظنون — 205-bet. 

• Ibn Marzuq al-Hafid. الألفية الصغيرة المسماة الحديقة في علوم الحديث الشريف. Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية, January 2018 — 37-bet. ISBN 9782745185723. 

• Ibn Marzuq al-Hafid. نور اليقين في شرح حديث أولياء الله المتقين. Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية, January 2016 — 31-bet. ISBN 9782745101891. 

• al-Gʻalloviy. نظم بوطليحية — 83-bet. 

Havolalar

• 1- Sidi Boushaki (1394–1453) biografiyasi YouTubeda
• 2- Sidi Boushaki biografiyasi YouTubeda
• 3- Sidi Boushaki biografiyasi YouTubeda
• 4- Sidi Boushaki biografiyasi YouTubeda
• 5- Sidi Boushaki biografiyasi YouTubeda
• Ibn Hishom al-Ansoriyning iʼrob qoidalarini sharhlovchi sheʼri (نظم قواعد الإعراب لابن هشام للمؤلف سيدي بوسحاقي)