Rivaldo

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Bu maqola vikilashtirilishi kerak.

nothumb

Iltimos, bu maqolani Vikipediya qoida va yoʻllanmalariga muvofiq tartibga keltiring.

Rivaldo
Shaxsiy maʼlumot
Tavallud sanasi {{{tavalludsana}}}
Tavvalud joyi    {{{tavalludmamlakat}}}
Boʻyi 187 sm
Ampluasi hujumdagi yarimhimoyachi
Yoshligida aʼzo boʻlgan klublar
Paulista
Professional klublar1
Yillar Klub Isht. (Gol)*
1988–1991
1991–1992
1992–1993
1993–1994
1994–1996
1996–1997
1997–2002
2002–2003
2003–2004
2004–2007
2007–2008
2008–2010
2011br<br
Paulista
Santa Kruz
Moji Mirim
Korintians
Palmeyras
Deportivo La-Korunya
Barselona
Milan
Kruzeyro
Olimpiakos
AEK Afina
Bunyodkor
Jami
0 (0)
20 (10)
30 (10)
9 (20)
100 (50)
41 (21)
160 (90)
22 (5)
2 (1)
74 (35)
52 (26)
40 (25)   
Milliy terma jamoa

1993–2003
Braziliya Y-20
Braziliya
9 (1)
86 (36)

1 Professional klublardagi gollari
(ichki chempionat) uchun.
* Ishtiroklari (Gollari)

Rivaldo Vítor Borba Ferreira (talaffuzi: Rivaldo Vitor Borba Ferreyra 1972-yil 19-aprel kuni Paulista, Braziliyada tugʻilgan koʻproq Rivaldo ismi bilan mashhur) — Braziliyaning eng yaxshi professional futbolchilaridan biri hisoblanadi, Oʻzbek Oliy Ligasida Bunyodkor futbol klubi uchun toʻp surgan. U besh yil davomida ispan klubi FC Barcelona tarkibida oʻynab, 1998 va 1999-yillarda Ispaniyaning La Liga chempionatida va 1998-yilda Copa del Rey chempionatida gʻolib boʻlgan. 2004-yili FIFA mukofotlari taqdimotida u Pelé tomonidan hozirgi kundagi 125 ta Eng Yaxshi Futbolchi roʻyxatiga kiritildi.


Unbalanced scales.png Ushbu maqolaning betarafligi shubha ostidadir.
Batafsilroq maʼlumot uchun maqola munozarasini koʻring.

RIVALDO: OQ-QORA QISMAT


...1989 yil 6 yanvarda roʻy bergan hodisa hamma narsani ostin-ustun qilib yubordi. Shu kuni uning otasi bir necha oydan buyon berilmayotgan maoshini olib, uyiga oshiqayotganda, avtobus tagida qolib ketdi. Rivaldo esa 6 yanvar kuni ertalab shtab oʻsmirlar terma jamoasi tarkibiga olinmasligini eshitib, otasiga endi nima deyishi haqida oʻylardi. Uyiga kelgandan keyin esa...


Marvaridlar oʻlkasi

Braziliya — oʻzining goʻzal tabiati, shaharlari, plyajlari, teleseriallari bilan tanilgan mamlakat. Ammo dunyo Janubiy Amerikadagi ushbu ulkan davlatni uning futbol va futbolchilari orqali koʻproq tanigan va tan olgan. Amazonka daryosi oʻz tomirlarini yoygan dalalarda, puma yirtqichi chorvaga oralagan yaylovlarda, Atlantika okeani sohilini yuvgan oltin qumlarda oʻsib-ulgʻaygan minglab charm toʻp ustalari ana shu qum zarralari singari Yer yuzasining turli burchaklariga sochilib ketishadi. Taqdir shamoli ularni shu koʻyga soladi. Sabr-bardosh gʻalviridan oʻta olganlarigina yoʻlida davom etadilar. Braziliyada bu qadriyatga aylangan. Vaqti kelib ana shu qumlarning orasida, tub-tubida yashirinib yotgan marvaridlarni ham shabboda yuzaga chiqaradiki, ulardan taralgan yorqin nur nafaqat koʻzni qamashtiradi, balki qalbga hayajon baxsh etadi. Uni uchirib ketishga shamolning qurbi yetmaydi, chunki bu kabi marvaridlarda salmoq va baho boʻladi, shuning uchun ularni qidiradilar, topganlar quvonadi, topmaganlar xoʻrsinadi, qoʻlga kiritganlar xursandligidan doʻppisini osmonga uloqtiradi, uni bir marta boʻlsa ham oʻz koʻzi bilan koʻrmaganlar — ushlay olmaganlar armonda qoladi. Yulduz darajasiga koʻtarilish uchun tinimsiz harakatlarning oʻzi kam, uning uchun tugʻma iqtidorni omad va baxt bilan uygʻunlashtira olish kerak. Aslida yulduz boʻlish uchun maxsus retsept yoʻq. Rivaldo bilan suhbatlashgan inson shunga ishonch hosil qilgan holda, barcha qonuniyatlar mashhurlardan keyin paydo boʻlganiga amin boʻlishadi. Undan gap olishning oʻzi qiyin, yetti oʻlchab soʻng soʻzlaydigan qahramonimizning portugal tili bilan ispanchani aralashtirib gapirishi suhbatdoshni noqulay ahvolga solib qoʻyadi. Shunda futbolchining oʻzi hamma yaxshi koʻradigan mavzuga murojaat etadi: “Mening xotiram hali yaxshi ishlaydi. 10—15 yil oldin meni hech kim oʻz jamoasida koʻrishni istamas, meni goʻyo hamma tark etgandi. Oʻz-oʻzimga doʻst, oʻz-oʻzimga dushman edim oʻshanda. Hatto Pernambuku shtatining Resifi shahri oʻsmirlar jamoasida toʻp surgan paytlarimda ham muxlislar meni “maymoq oʻrdak” deb haqorat qilishdan charchashmasdi”. Shunday qilib, Rivaldo Yevropaga yoʻl olguncha koʻp sargardon boʻlgandi.

----

Shirin-achchiq bolalik

Rivaldoning gʻamgin bugʻdoy rang yuzida hamon unga qiyinchiliklarni yengishni oʻrgatgan hayotni sevuvchi bir begʻubor bolakay yashaydi. Bolaligida uning kelajagi yoʻq ekanini koʻp ta’kidlashgan, murabbiy va boshqaruvchilar ham Rivaldoning oʻyinlariga qiziqish bilan qarashmagan. Uning chin doʻsti, istiqboli haqida qaygʻurgan yagona inson otasi edi. Resifi hokimining kotibi, tugʻilishidan to vafotigacha futbol bilan yashagan Romildo Vitor Gomesh Ferreyra uch oʻgʻliga qofiyadosh qilib Rikardo, Rinaldo va Rivaldo deb ism qoʻydi. Kenjatoy 1972 yil 19 aprel kuni dunyoga kelgandi. Ota farzandlarining har uchalasi ham futbolchi boʻlishini istagan edi. Orzuni amalga oshirishga faqatgina uchinchi oʻgʻil bel bogʻladi. Eng nimjon, kasalmand, gʻamgin Rivaldo qaerga bormasin otasi olib bergan toʻp uning sirdoshi va ovunchogʻi edi. “Otam meni nima uchundir juda yaxshi oʻynaydi, deb hisoblardi, —deya jilmayib eslaydi u. — Aslida jamoadagi hamma bola deyarli mendan yaxshi oʻynardi. Oʻn yoshimda otam menga oilamiz bilan muxlislik qiladigan shtatning “Santa Krus” klubi maykasini sovgʻa qildi, yana butsi ham. Oʻshanda quvonchdan oʻzimni qoʻyarga joy topolmagandim”. 1989 yil 6 yanvarda roʻy bergan hodisa hamma narsani ostin-ustun qilib yubordi. Shu kuni uning otasi bir necha oydan buyon berilmayotgan maoshini olib, uyiga oshiqayotganda, avtobus tagida qolib ketdi. Rivaldo esa 6 yanvar kuni ertalab shtab oʻsmirlar terma jamoasi tarkibiga olinmasligini eshitib, otasiga endi nima deyishi haqida oʻylardi. Uyiga kelgandan keyin esa... Dafn etish marosimidan soʻng, koʻzlarida yosh qolmagan kenja oʻgʻil futbolni butunlay tark etishga chogʻlandi. Ona oʻgʻlini bagʻriga bosib, odatiy mashgʻuloti bilan birga qolishga koʻndirdi. Shundan soʻng, u volidasini rozi qilish uchun oʻzi istiqomat qiladigan Xardim Paulist qoʻrgʻonidagi juda ham kuchsiz jamoa “Baia” tarkibiga olishlarini soʻradi. 19 yoshida maktabni bitirib, “Baia”da toʻp tepib yurgan oʻsmirni Braziliyaning ikkinchi divizionida ishtirok etayotgan “Santa Krus” klubi nima uchundir oʻz tarkibiga chaqirib qoldi. U yerda ham Rivi bergan soʻzining ustidan chiqish uchun haqorat va dashnomlarga chidadi. “Har doimgidek bolalar mendan hamma tomonlama kuchli edi”, — deydi u keyinchalik. Rivaldoni 1992 yili “Santa Krus”dan unchalik ham tanilmagan “Moji-Mirim” klubi deyarli tekinga sotib oldi. Unga yangi joyda choy pulidan boshqa hech narsa berishmadi. Hujumchi 27 oʻyinda bor-yoʻgʻi 9 ta gol urdi. Shuning uchun yangi naynov oʻyinchini gimnastika zaliga joʻnatishdi.

----

Ota ishonchi va ona duosi bagʻishlagan kuch

Sport majmuasi uni butunlay oʻzgartirib yubordi. Uni zaldan olib chiqishning oʻzi mushkul vazifaga aylandi, Rivi muskullarini chiniqtirishda madori quriguncha davom etdi. Bolalikning quvonchli va alamli xotiralari, otasining soʻnggi soʻzlari, onasining duolari Rivaldoga madad berdi. Qisqa vaqt ichida mashqlar samara bera boshladi. Oʻyinning chiroyi ochildi, ketma-ket gollar kiritila boshlandi. Mashhur klub “Korintians” rahbariyati vaqtinchalik tavakkalga qoʻl urmaslik uchun, uni 1993 yilda 250 ming dollar evaziga ijaraga olib turdi. Kunlar oʻtib kuchli, samarali va mohir oʻyinchiga aylana boshlagan Rivini yangi klubda yana yarim yilga qolishga koʻndirishdi. U 41 marta maydonga tushib 17 bor raqiblarini “xafa qildi”. Baxti chopib, milliy terma jamoaga koʻrikka taklif qilindi. Rivaldoning oldingi klubi mutasaddilari ishonch bilan shunday deyishdi: “Rivaldo kerak boʻlsa, avval 4 million toʻlab qoʻying”. “Korintians”, tabiiyki, taklifni rad etdi. Odatdagidek sahnaga chiqqan uning asosiy raqobatchisi “Palmeyras” uzoq tortishuvlardan soʻng Rivaldoni 2,4 million dollar evaziga oʻz safiga qoʻshib oldi. Oʻshanda Rivaldoning sevinchi yuragiga sigʻmay: “Bu “Barsa” Figuni qoʻlga kiritish uchun sarflagan puldan koʻproq ma’noga ega!” degandi. Mazkur soʻzlar bolalikning achchiq xotiralari sari eltguvchi jarohatlarga sal boʻlsa-da malham boʻldi, yurakdagi gʻuborlar tarqadi. 1994—1996 yilgi mavsumlarda 104 oʻyinda 53 ta gol urib, mamlakat birinchiligida klubining eng yuqori oʻrinni olishiga ulkan hissa qoʻshgan boʻlsa-da, 1994 yilda AQShda oʻtkazilgan navbatdagi jahon chempionatiga jalb etilgan tarkibda nima uchundir uning ismi yoʻq edi.

----

“Rivaldo — Pele”

“Rivaldo — Pele”

1996 yilda u Braziliyaning eng yaxshi oʻyinchisi deb topildi. Futbolchining mashhurligi va mahorati yevropalik selektsionerlarning boshini aylantirib qoʻydi. “Kavasaki”dek kompaniya homiylik qilgan “Parma” Rivini oʻziniki qilib olishga shoshildi, italiyaliklarning bu boradagi asosiy raqibi La-Korunyaning “Deportivo”si edi. Rivaldo ham turmush oʻrtogʻi bilan nafaqat Ronaldo, Romario, Bebeto kabi yulduz oʻyinchilar, balki oddiy va oʻrtamiyona futbolchilar toʻp surayotgan koʻhna qit’aga yoʻl olish haqida orzulardi. Faqat u, onasi aytganidek, oʻz vaqtini kutdi. Qisqa vaqt oʻtib, Atlanta shahri yozgi olimpiada oʻyinlariga mezbonlik qildi. Bosh murabbiy Mario Zagalo terma jamoaga Romarioni olmay, uning oʻrniga Rivaldoni taklif etdi. Muxlislarning bu harakatdan qoniqmaganini eshitgan Zagalo shunday degandi: “Rivaldo — Pele. Kim buni koʻrmayotgan ekan, demak, uning koʻzlari ojiz”. Murabbiyning mazkur xatti-harakati Rivaldoning ahvoliga maymunlar yigʻlashiga sabab boʻldi. Yarim finalga chiqqan “sariq devlar” nigeriyaliklarga Rivaldoning xatosi tufayli imkoniyatni boy berdi. Gazetalar va televidenie unga tanqid va malomat toshlarini yogʻdirishdi. Xardim Paulistda esa bechora ona va qarindoshlar bir necha kun haqoratlarni eshitmaslik uchun eshikdan tashqariga chiqishmadi. Braziliyada mana shunaqa. Xullas, kenjatoy ketishning eng qulay imkoniyati paydo boʻlganini sezib, undan foydalandi. Bebetoning taklifiga koʻra, Rivaldo 1996 yilda Ispaniyaning “Deportivo”sini tanladi. Bir yilda 41 matchda ishtirok etib, 21 gol kiritdi. Dastlabki mavsumdagi omadsizlikka qaramasdan, u oʻzining juda ham baxtli ekanini yashirmadi. Klub rahbariyati bilan aloqalar boshqalardan farqli oʻlaroq ijobiy edi. “Barselona”ga uni 16,5 million funt-sterling evaziga yulduz sifatida taklif etishdi.


“Oltin toʻp”ning oltmish boʻlagi

1997 yildan tabiatan choʻrtkesar va samimiy Rivaldo “Nou Kamp” arenasida mezbon sifatida toʻp surishga kirishganida, gollandiyalik murabbiy — diktator bilan koʻplab mojarolar keltirib chiqarishini xayoliga keltirmagan boʻlsa kerak. Chunki Lui van Galga shogirdlaridan hech biri yurak betlab e’tiroz bildira olmasdi. Shundan boʻlsa kerak, ma’lum muddat oʻtib, kutilmaganda murabbiydan oʻziga birinchi raqamli futbolchi sifatida munosabatda boʻlishini talab qilishi katta portlash edi. Sababi “Barsa”ning chempion boʻlishida 24 gol muallifi Rivaldoning hissasi katta edi. “Tun qiroli” Romario turli mojarolarga aralashib qolgan, “reklama bolasi” Ronaldo esa pul va kinos’yomkalar haqida koʻproq oʻylay boshlagan, Jovanni restoranlardagi asosiy janjalkashlardan biriga aylangan bir paytda oʻziga nisbatan muomalani oʻzgartirishni soʻrashga Rivaldoning toʻla haqqi bor edi. Chunki u yuqoridagi qusurlardan xoli, mashgʻulotlarga hammadan oldin kelar, raqs tushishni yoqtirmas, atrofiga tekinxoʻrlarni ham yigʻib olmagan edi. Koʻp vaqt oʻtmay, u FIFAdan oʻzining “Oltin toʻpi”ni qabul qilib oldi va sovrinni tanish zargarga uzoq tortishib 60 boʻlakka boʻldirdi. Har bir qismga ismlar yozilgan kumush parchalarni yopishtirib, parchalangan “Oltin toʻp”ni jamoadagilarga boʻlib berdi. Uning fikricha, erishgan yutugʻida jamoadoshlari, murabbiyi, shifokor, massajchi, jamoa kosibi, hatto kiyinish xonasidagi farroshning ham birdek hissalari bor ekan. U boylikka juda ham mukkasidan ketmagan, balki uning asosiy maqsadlaridan biri Braziliyada oʻzining futbol maktabini ochish va moddiy jihatdan qiynalib qolgan oilalar farzandlarini oʻqitishdan iborat. Murabbiy boʻlish orzusi umuman yoʻq. “Mening ishim menejment. Qachonlardir matematika fani jonu dilim edi”, — deydi u.

----

Qolipga sigʻmaydigan goʻzallik

Rivaldo uzoq davom etadigan taktik muhokamalarni ham yoqtirmaydi, bu uning usuli emas. “Men oʻyinchiman va maydondagi aniq vaziyatlarda qanday harakat qilishni tasavvur qila olishim kerak”, — deydi u. Futbolchining charm toʻpni oʻynatish borasida koʻp narsaga qodirligini koʻpchilik biladi. Uning boshqalardan ajralib turadigan jihati ham murabbiy tomonidan qat’iy tayyorlangan sxemani yaxshi tomonga “buzish”ga harakat qilishdan iborat va bu ish koʻpincha uddalanadi. Oʻyinga oʻzining dunyoqarashidan kelib chiqib chiroy bagʻishlaydi, yangi vaziyatlar yaratadi. U shu bilan ijod qiladi, hayajonlanadi, boshi osha butun tanasi boʻylab ana shu koptokni “sayr”ga olib chiqadi. Biroq ayrim mutaxassislarning qarashicha, bugungi tijoriy futbolda Rivaldoga oʻxshagan eski firqalar uchun joy yoʻq. Birgina 2001 — 2002 yilgi mavsumdagi “Barselona” — “Valensiya” matchida “koʻrshapalaklar” sardori Rubin Baraxaning dubliga Rivaldoning javoban yoʻllagan “xet-trik”i ana shu mutaxassislar doim ham toʻgʻri soʻzlayvermasliklarini isbotlab qoʻydi. Uchinchi gol 90-daqiqada “velosiped” yoki “qaychi” usulida chamasi 16—18 metrlardan darvozaga yoʻllangandi. Oʻshanda u “Barsa”ni nafaqat Yevropa Chempionlar ligasi saralash bosqichiga olib chiqqandi, balki kuchli darvozabon Kanisaresni uch marta dogʻda qoldirib, oʻz gollari bilan futbol koʻrsatuvlarini bezagani, hamon esimizda. Shu bois, futbol solnomasiga Rivining nomi zarhal harflarda bitilgani haqiqat. 2002 yilgacha u “Barselona” tarkibida 157 oʻyinda maydonga tushib, 86 gol muallifiga aylandi.

----

Qoyaning qulashi

Ayni choʻqqidan qulash ham aynan shu yilga toʻgʻri keldi. Zamon va makon odam ongu shuurida turli oʻzgartirishlar qilishi tabiiy. Rivaldo ham Yevropaga kelib ayyorlik, aktyorlikni oʻrgandi va bu keyinchalik uning parvozi nihoyasini tezlashtirib yubordi. 2002 yilda Yaponiya va Janubiy Koreya maydonlarida oʻtkazilgan jahon chempionatida Braziliyaning Turkiyaga qarshi oʻtkazgan matchi bu borada kulminatsiya boʻldi. Uchrashuvning soʻnggi daqiqalarida turk himoyachisi Hoqon Unsalning burchak sari tepib yuborgan toʻpi Rivaldoning soniga tekkan bir paytda, u qoʻllari bilan yuzini changallagancha, chim ustiga yiqilgan va bu keyinchalik koʻp munozaralarga sabab boʻlgandi. Videotasvirlar qayta koʻrib chiqilgach, Rivaldoga ayyorligi uchun FIFA intizom qoʻmitasi 10 ming shveytsariya franki (6900 dollar) miqdorida jarima soldi. Munosabatlar ham asosan qahramonimizning zarariga ishladi. Ispan futbolchisi Ivan Elgera oʻsha paytda Rivaldoning bu qiligʻini kechirib boʻlmasligini aytgan, germaniyalik afsonaviy charm toʻp ustasi Frants Bekkenbauer esa futbol olamiga bunday sahnaviy koʻrinishlar yarashmasligini ta’kidlagandi. Muxlislar afsusda edilar. Shundan soʻng Rivaldodan omad yuz oʻgirdi, deyish mumkin. Avvaliga Kataloniyani tark etib, Milanga yoʻl oldi. Keyin terma jamoa libosida 74 marta maydonga tushib, 34 ta gol kiritgan Rivi “sariq devlar” tarkibidagi oʻrnini yoʻqotdi. Italiyaning “Milan” jamoasi tarkibida zahirada oʻtiraverib charchadi, lekin Yevropa chempionlar ligasi gʻolibi boʻldi. Apennindan Vataniga qaytib, Bela Gorizontening “Kruzeyro”si safiga kelib qoʻshildi — 11 oʻyin, 2 gol. 2004 yilda yana koʻhna qit’aga qaytib, Yunonistonning “Olimpiakos” klubi a’zosiga aylandi va uni grek fanatlari favqulodda xursandchilik bilan kutib olishdi. Bu yerda u 2006 yil nihoyasigacha 46 oʻyinda raqiblar darvozasini 26 marta ishgʻol qilishga erishdi. Zargar-futbolchi Braziliyaning bir karra (1994 yil), Ispaniyaning ikki karra (1998 va 1999 yil), Gretsiyaning ikki karra chempioni (2005 va 2006 yil) va ikki karra mahalliy kubok egasi (2005 va 2006 yil), Italiyaning bir karra kubok sohibi (2003 yil), JCh—2002 va YeChL—2003ning oltin medallari koʻksida porlagan, shuningdek, terma jamoa tarkibida Amerika kubogini baland koʻtargan Rivaldoning muvafaqqiyat va omadsizliklari faqat shulardangina iborat emas. Sababi — Pele tomonidan dunyoning eng mashhur 125 futbolchisi safiga qoʻshilgan Rivaldo hali-hanuz charm toʻp bilan zargarona muomalada, demakki, futbol afsonalaridan biri hali ham yashil maydon, ishqiboz bilan hamnafas. Shuning uchun ham uni muxlislar oqu qorasi, fazilati va kamchiligi bilan yaxshi koʻrishadi. [1][sayt ishlamaydi]


External links[tahrir | manbasini tahrirlash]