Radoye Domanovich

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Radoye Domanovich
Radoje Domanovic.PNG
Tavallud sanasi: 16-fevral 1873-yil(1873-02-16)
Tavallud joyi:Ovsishte, Serbiya
Vafot sanasi:17-avgust 1908-yil(1908-08-17)
(35 yoshda)
Vafot joyi:Belgrad, Serbiya
Fuqarolik:Serbiya
Kasb: yozuvchi, jurnalist, oʻqituvchi
Faoliyat:hikoyanavis
Yoʻnalish:realizm
Janr:satira
Magnum opus:Yoʻl boshlovchi, Stradiya

Radoye Domanovich (1873-yil 16-fevral — 1908-yil 17-avgust) — serb yozuvchisi, jurnalisti va oʻqituvchisi boʻlib, oʻzining satirik qisqa hikoyalari bilan mashhur edi.

Biografiya[tahrir | manbasini tahrirlash]

Radoye Domanovich Markaziy Serbiyadagi Ovsishte qishlogʻida moʻqituvchi va tadbirkor Milosh Domanovichning va Birinchi va Ikkinchi Serb Qoʻzgʻoloni harbiy qoʻmondonlaridan biri Pavle Sukichning avlodi Persida Sukichning oʻgʻli boʻlgan. U bolaligini Kraguyevats yaqinidagi Yarushitse qishlogʻida oʻtkazgan va u yerda boshlangʻich maktabda oʻqigan. U Kraguyevatsagi oʻrta maktabni va Belgrad universitetining falsafa fakultetini tamomlagan va u yerda serb tili va tarixini oʻrgangan.[1]

1895-yilda Domanovich oʻzining birinchi lavozimini oldi — Serbiyaning janubida, Usmonli imperiyasidan yaqinda ozod qilingan Pirot shahrida oʻqituvchilik lavozimini egalladi. Pirotda u oʻqituvchi va aktivist Yasha Prodanovich (1867-1948) bilan uchrashdi va uning siyosiy qarashlarini shakllantirishga yaqindan yordam berdi. U uerda u oʻzining boʻlajak rafiqasi Nataliya Raketichni (1875-1939) ham uchratdi, u Sremski Karlovtsidan kambagʻal maktab oʻqituvchisi ediu, qisqa va notinch hayoti davomida erini qoʻllab-quvvatladi va u bilan birga uch farzandi bor koʻrishdi.[1]

U Xalq Radikal Partiyasiga qoʻshilganidan beri u Obrenovich sulolasi rejimi bilan chiqisha olmay qoldi va 1895-yil oxirida Vranyega, keyin 1896-yilda yana Leskovatsga koʻchirildi. Domanovichning yozuvchilik faoliyati ham oʻqituvchilik davrida boshlangan va 1895-yilda oʻzining birinchi realistik hikoyasini nashr ettirgan. 1898-yilda hukumatga qarshi birinchi marta chiqish qilganidan soʻng, u ham, uning rafiqasi ham davlat xizmatidan boʻshatilgan va Domanovich oilasi bilan Belgradga koʻchib ketgan.[1]

Belgradda u yozuvchi hamkasblari bilan haftalik „Yulduz“ jurnalida va muxolifatdagi „Exo“ siyosiy gazetasida ishlay boshladi. Bu vaqtda u oʻzining „Jin“ va „Ehtiroslarni yoʻq qilish“ kabi birinchi satirik hikoyalarini yozish va nashr ettiriishni boshladi. Radoyening shon-shuhratga koʻtarilishi uning eng mashhur „Yoʻl boshlovchi“ (1901) va „Stradiya“ (1902) hikoyalari nashr etilishi bilan sodir boʻldi, bu hikoyalar orqali u hukumatga ochiqdan-ochiq hujum qilib, rejimning ikkiyuzlamachiligi va yolgʻonlarini oshkor qildi.[1]

1903-yilda Aleksandr Obrenovich hukmronligini tugatgan toʻntarishdan soʻng, mashhurlik choʻqqisida, Domanovich Taʼlim vazirligida kotib lavozimini oldi va yangi hukumat unga Germaniyaga bir yillik mutaxassislik boʻyicha borishga ruxsat berdi va bu vaqtni u Myunxenda oʻtkazdi. Serbiyaga qaytib kelgan Radoye jamiyatda hech qanday haqiqiy oʻzgarish yoʻqligidan hafsalasi pir boʻldi. U oʻzining „Stradiya“ nomli haftalik siyosiy jurnalini ochdi, unda u yangi demokratiyaning zaif tomonlarini tanqid qilishda davom etdi, ammo uning asarlari endi avvalgidek kuch va ilhomga ega boʻlmay qolgandi.[1]

Radoye Domanovich 1908-yil 17-avgustda yarim tundan yarim soat oʻtgach, surunkali pnevmoniya va sil kasalligi bilan uzoq davom etgan kurashdan soʻng 35 yoshida vafot etdi. U Belgradning yangi qabristoniga dafn qilindi. Uning nashr etilmagan qolgan asarlari Birinchi jahon urushi paytida yoʻqolgan.[1]

Adabiy ishlari[tahrir | manbasini tahrirlash]

Radoye Domanovichning eng mashhur asarlaridan baʼzilari:

  • Ehtiroslarni yoʻq qilish, 1898-yil
  • Jin, 1898-yil
  • Oddiy Serb hoʻkizining oʻylari, 1902-yil
  • Stradiya, 1902-yil
  • Tamgʻa, 1899-yil
  • Yoʻl boshlovchi, 1901-yil
  • Zamonaviy qoʻzgʻolon, 1902-yil
  • Oʻlik dengiz, 1902-yil
  • Shahoda Marko ikkinchi marta serblar orasida, 1901-yil

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Havolalar[tahrir | manbasini tahrirlash]