Qoraqalpogʻistondagi namoyishlar (2022)

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Navigatsiya qismiga oʻtish Qidirish qismiga oʻtish
Qoraqalpogʻistondagi namoyishlar (2022)
Qaraqalpaqstan Respublikasi in Uzbekistan.svg
Sanalar 2022-yil 1—3-iyul
Urush yeri Qoraqalpogʻiston, Oʻzbekiston
Sabab Oʻzbekiston Konstitutsiyasiga oʻzgartirishlar kiritilishi haqidagi loyiha eʼlon qilinib, loyiha boʻyicha amaldagi konstitutsiyadan Qoraqalpogʻistonning suvereniteti va Qoraqalpogʻiston respublikasi referendum orqali Oʻzbekiston tarkibidan chiqishi mumkinligi haqidagi bandlarning olib tashlanganligi;

Dauletmurat Tajimuratovning hibsga olinishi.

Natija Oʻzbekiston prezidenti Konstitutsiyaning Qoraqalpogʻiston respublikasi suvereniteti toʻgʻrisidagi 70, 71, 72, 74, 75-moddalarini oʻzgartirmaslik toʻgʻrisida taklif berdi
Raqiblar
Qoraqalpog'iston Namoyishchilar Oʻzbekiston Oʻzbekiston hukumati

Qoraqalpog'iston Qoraqalpogʻiston respublikasi joʻqorgʻi kengesi

Qoʻmondonlar
Qoraqalpog'iston Dauletmurat Tajimuratov Oʻzbekiston Shavkat Mirziyoyev (Prezident)
Yoʻqotishlar
Halok boʻlganlar:
21 kishi (Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi maʼlumoti boʻyicha)[1]
Jarohat olganlar:
205 kishi (Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi maʼlumoti boʻyicha); minglab odamlar (Qoraqalpogʻiston respublikasi sogʻliqni saqlash vazirligi maʼlumoti boʻyicha[2]
Hibsga olinganlar:
516 kishi
Jarohat olganlar:
38 nafar huquqni muhofaza qilish organi vakillari (Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi maʼlumoti boʻyicha)

2022-yil 1-iyul kuni Oʻzbekiston tarkibidagi Qoraqalpogʻiston Respublikasining Nukus shahrida namoyishlar boshlandi. Namoyishning asosiy sababi Oʻzbekiston konstitutsiyasidagi Qoraqalpogʻistonning suveren statusiga va Qoraqalpogʻiston vaqti kelib Oʻzbekistondan ajralib chiqishi mumkinligi haqidagi moddalarga oʻzgartirishlar kiritilishi taklif qilinganidir. Namoyishlar Qoraqalpogʻistonning markazi — Nukus shahrida boshlandi va keyinroq Chimboy va Moʻynoq shaharlarida ham boʻlib oʻtdi. Namoyish qatnashchilari avvaliga konstitutsion oʻzgarishlarga qarshi ekanliklarini, keyinchalik, mustaqil davlat sifatida Oʻzbekistondan ajralib chiqish istagini ham bildirdilar.

Xalq noroziliklari oqibatida 2-iyul kuniyoq Oʻzbekiston prezidenti Shavkat Mirziyoyev Qoraqalpogʻistonga uchib bordi va Qoraqalpogʻiston respublikasi joʻqorgʻi kengesida soʻzga chiqib, Qoraqalpogʻistonning suvereniteti haqidagi taklif qilinayotgan oʻzgarishlar bekor qilinishini aytdi.

Namoyishga olib kelgan sabablar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Hududning oʻziga xosligi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Qoraqalpogʻiston Respublikasi — dunyo boʻyicha yashash eng qiyin boʻlgan joylar sirasiga kiradi. Qoraqalpogʻiston hududining 85 % dan ortiq qismini Qizilqum sahrosi egallaydi. Hududda suv tanqisligi muammosi bor. 2002-yilgi maʼlumotlarga koʻra 250 mingdan ortiq kishi Qoraqalpogʻistondan Qozogʻistonga doimiy yashash uchun koʻchib oʻtgan, bu Qoraqalpogʻiston aholisining beshdan bir qismidir[3]. Bundan tashqari qiyin iqtisodiy vaziyatdagi Qoraqalpogʻiston Orol dengizi sathining pasayishi oqibatida qiyin ekologik vaziyatga ham tushib bormoqda.

1932-yil 20-martda RSFSR tarkibidagi Qoraqalpogʻiston Avtonom oblasti RSFSR tarkibidagi Qoraqalpogʻiston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasiga aylantirildi. 1936-yil 5-dekabrda bu avtonom respublika Oʻzbekiston SSR tarkibiga qoʻshib berildi.

1990-yil 14-dekabrda Qoraqalpogʻiston ASSR Oliy sovetida umumrespublika referendumi orqali mustaqil boʻlish imkonini beruvchi suverenitet haqidagi Deklaratsiya imzolandi. 1992-yil 9-yanvarda Qoraqalpogʻiston ASSR tugatilib, oʻrniga Qoraqalpogʻiston Respublikasi tuzildi. 1993-yil koʻplab muhokamalardan soʻng Qoraqalpogʻistonning Oʻzbekiston subyekti sifatida 20 yil qolishi haqida davlatlararo shartnoma imzolandi. 2013-yilda bu shartnoma shunchaki inkor etildi va Qoraqalpogʻiston Oʻzbekiston subyekti sifatida qolishda davom etdi.

Konstitutsiyaga oʻzgartirish kiritish taklifi (2022)[tahrir | manbasini tahrirlash]

2022-yil 16-may kuni Oʻzbekiston Liberal-demokratik partiyasi Oʻzbekiston konstitutsiyasiga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish taklifini ilgari surdi[4]. 17-may kuni Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasida Oʻzbekiston Liberal-demokratik partiyasi va Oʻzbekiston Milliy tiklanish demokratik partiyasi fraksiyalarining qoʻshma yigʻilishi boʻlib oʻtdi, unda Oʻzbekiston konstitutsiyasiga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish haqidagi qaror loyihasi ikkala fraksiya deputatlari tomonidan maʼqullandi[5]. 20-may kuni Oʻzbekiston konstitutsiyasiga oʻzgartirish kiritish boʻyicha maxsus komissiya tuzildi[6]. 2022-yil 24-iyun kuni Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi deputatlari Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasiga oʻzgartirishlar kiritish haqidagi qonun loyihasini bir ovozdan maʼqulladi. Loyiha 25-iyunda xalq muhokamasiga qoʻyildi[7]. Loyihaga koʻra Oʻzbekiston konstitutsiyasining 64 ta moddasiga (bular: 1, 13, 15, 16, 17, 20, 22, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 32, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 49, 52, 53, 55, 56, 61, 63, 64, 65, 70, 71, 72, 74, 75, 77, 78, 80, 83, 84, 90, 93, 98, 99, 100, 101, 105, 109, 111, 112, 116, 117, 122, 127) 200 dan ortiq oʻzgartirish kiritish va 6 ta yangi modda qoʻshish (bular: 26¹, 26², 40¹, 41¹, 42¹, 53¹) taklif etilgan[8].

Aynan 70, 71, 72, 74, 75-moddalarni oʻzgartirishga qaratilgan taklif Qoraqalpogʻistonda avvaliga noroziliklar, soʻng tartibsizliklar boshlanishiga sabab boʻldi:

Modda Amaldagi modda Taklif etilayotgan oʻzgarishlar
70-modda Suveren Qoraqalpogʻiston Respublikasi Oʻzbekiston Respublikasi tarkibiga kiradi. Qoraqalpogʻiston Respublikasining suvereniteti Oʻzbekiston Respublikasi tomonidan muhofaza etiladi. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Oʻzbekiston Respublikasi tarkibiga kiradi. Qoraqalpogʻiston Respublikasi hududida Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasida hamda qonunchiligida nazarda tutilgan barcha huquq va erkinliklar kafolatlanadi.
71-modda Qoraqalpogʻiston Respublikasi oʻz Konstitutsiyasiga ega.

Qoraqalpogʻiston Respublikasining Konstitutsiyasi Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasiga zid boʻlishi mumkin emas.

Qoraqalpogʻiston Respublikasi oʻz Konstitutsiyasiga ega.

Qoraqalpogʻiston Respublikasining Konstitutsiyasi hamda qonunlari Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasiga va qonunlariga zid boʻlishi mumkin emas.

72-modda Oʻzbekiston Respublikasi qonunlari Qoraqalpogʻiston Respublikasi hududida ham majburiydir. Oʻzbekiston Respublikasi qonunlari Qoraqalpogʻiston Respublikasi hududida ham majburiydir.

Qoraqalpogʻiston Respublikasining qonunchiligi Oʻzbekiston Respublikasining yagona huquqiy tizimiga kiradi va u Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligining tarkibiy qismidir.

74-modda Qoraqalpogʻiston Respublikasi Oʻzbekiston Respublikasi tarkibidan Qoraqalpogʻiston Respublikasi xalqining umumiy referendumi asosida ajralib chiqish huquqiga ega. Qoraqalpogʻiston Respublikasi oʻz hududida qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatini Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasiga hamda qonunlariga, Qoraqalpogʻiston Respublikasining Konstitutsiyasiga va qonunlariga muvofiq amalga oshiradi.

Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi raisi Qoraqalpogʻiston Respublikasining oliy mansabdor shaxsidir.

75-modda Oʻzbekiston Respublikasi bilan Qoraqalpogʻiston Respublikasining oʻzaro munosabatlari Oʻzbekiston Respublikasi va Qoraqalpogʻiston Respublikasi oʻrtasida Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi doirasida tuzilgan shartnomalar hamda bitimlar bilan tartibga solinadi. Oʻzbekiston Respublikasi va Qoraqalpogʻiston Respublikasi oʻrtasidagi nizolar murosaga keltiruvchi vositalar yordamida hal etiladi. Oʻzbekiston Respublikasi Qoraqalpogʻiston Respublikasining ijtimoiy, iqtisodiy, madaniy, innovatsion jihatdan har tomonlama rivojlanishi uchun zarur moliyaviy, moddiy, tashkiliy-texnik va boshqa shart-sharoitlarni yaratadi. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Oʻzbekiston Respublikasi davlat hokimiyatining qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyati oliy organlarida oʻz vakillariga ega boʻladi.

Namoyish[tahrir | manbasini tahrirlash]

Nukusda yoqib yuborilgan koʻcha tozalovchi mashina. 2022-yil 3-iyul

Konstitutsiyaga oʻzgartirishlar kiritish taklif etilgan kundan boshlab Qozogʻiston va Qoraqalpogʻistonda yashaydigan qoraqalpoqlar ijtimoiy tarmoqlarda oʻzlarining qarshi fikrlarini bildirib video va matnli murojaatlar qoldirdilar. 26-iyundan ijtimoiy tarmoqlar orqali xalqni namoyishga chorlash harakatlari boshlangan. 27-iyundan Qoraqalpogʻistonda mobil internet sifati yomonlashdi[9]. Qoraqalpogʻistonlik bloger Dauletmurat Tajimuratov odamlarni 5-iyul kuni Konstitutsiya tahririga qarshi namoyish uyushtirishga chaqirdi.

2022-yil 1-iyul kuni kechga yaqin yuzlab insonlar (ayrimlari qoʻlda Qoraqalpogʻiston bayrogʻi bilan) koʻchaga chiqishdi. Ular Nukus koʻchalari boʻylab ommaviy yurish uyushtirib, Markaziy bozor oldida ruhsatsiz namoyishlarni boshlab yuborishdi. Shu kuni kuchishlatar organ vakillari namoyish faoli sifatida Dauletmurat Tajimuratovni qoʻlga oldi. Bu paytda Nukus shahrida taxminan mingtacha odam Oʻzbekiston konstitutsiyasiga oʻzgartirish kiritish orqali Qoraqalpogʻiston respublikasining suverenitetini bekor qilish harakatlariga qarshi namoyishga chiqqan edi, ayrimlarining qoʻlida Qoraqalpogʻiston bayrogʻi bor edi. Dauletmurat Tajimuratov qoʻlga olinganidan keyin namoyishlar yanada kuchayib bordi. Odamlar Tajimuratovni ozod qilinishini talab qilib „Daulet“ deb baqirishardi. Tez orada Tajimuratov ozod etildi. Keyinroq namoyishlar Chimboy va Moʻynoqda ham kuzatildi[10]. Oʻzbekiston Ichki ishlar vazirligi qoraqalpogʻistonlik ayrim kishilar konstitutsiya tahririni notoʻgʻri talqin qilib, tushunmovchilik ortidan namoyish uyushtirganini va ichki ishlar xodimlari vaziyatni qoʻlga olib, tinchlikni saqlab turishganini eʼlon qildi[11].

Qoraqalpogʻiston Joqarǵı Keńesi bergan maʼlumotlarga koʻra namoyishchilar davlat boshqaruv organlari binolarini egallab olishga urinishgan[12]. 2-iyul kuni Qoraqalpogʻistonning Qoʻngʻirot tumani va Qozogʻistonning Mangʻistau viloyati Beyneu tumanini bogʻlovchi „Dovud ota“ postidan oʻtish cheklandi. Bu yoʻnalishda temir yoʻl qatnovi ham toʻxtatilishi maʼlum qilindi[13]. Hukumat Milliy gvardiyaning qoʻshimcha kuchlarini Qoraqalpogʻistonga yubordi[14]. Oʻzbekiston prezidenti Shavkat Mirziyoyev 2-iyul kuni (ba'zi manbalarda 1-iyul kechasi) Qoraqalpogʻistonga joʻnab ketdi[15]. Nukusda oʻtgan yigʻilishda Mirziyoyev agar qoraqalpogʻistonliklar norozi boʻlsa, Qoraqalpogʻistonga oid birorta modda oʻzgarmasligini maʼlum qildi[16].

Yoʻqotishlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

4-iyul kuni Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi Nukusdagi tartibsizliklar oqibatida 18 kishi halok boʻlganini, 243 kishi tan jarohatlari olganini (shulardan 38 nafari huquqni himoya qiluvchi organ vakillari) va 516 kishi hibsga olingani haqida bayonot berdi[17].

Kommendantlik soati[tahrir | manbasini tahrirlash]

2022-yil 3-iyul soat 01:00 dan 2022-yil 2-avgust 00:00 gacha (bir oy) Qoraqalpogʻistonda favqulodda holat eʼlon qilindi. Unga koʻra bir oy davomida soat 21:00 dan 7:00 gacha kommendantlik soati amal qiladi. Qoraqalpogʻiston hududi komendaturasi tashkil etilib, unga „Favqulodda holat toʻgʻrisida“gi qonunda nazarda tutilgan barcha vakolatlar berildi. Qoraqalpogʻiston kommendanti etib Milliy gvardiya qoʻmondoni Rustam Joʻrayev tayinlandi[18].

Kommendantlik soati paytida quyidagi chora va cheklovlar amal qilishi eʼlon qilindi:

2022-yil 20-iyul kuni Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev Jo‘qorg‘i Kengesning iltimosiga binoan 2022-yil 21-iyul soat 05:00 dan boshlab hududida favqulodda holatni bekor qilish to‘g‘risidagi farmonni imzoladi[20].

Xalqaro munosabat[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • Birlashgan Millatlar Tashkiloti BMTning inson huquqlari boʻyicha Oliy komissari Michelle Bachelet Oʻzbekiston hukumatini voqealar boʻyicha „tezkor, mustaqil va shaffof tekshiruv oʻtkazishga“ va Qoraqalpogʻistonda internet cheklovini bekor qilishga chaqirdi[21].
  • Belarus Belarus prezidenti Aleksandr Lukashenko Belarus mustaqillik kuni munosabati bilan oʻtkazilgan uchrashuvda Qoraqalpogʻistondagi namoyishlarda chet elliklar, ayniqsa, Gʻarb vakillari ishtirok etgani haqida gapirdi va bu namoyishlar 2022-yilgi Qozogʻistonda boʻlib oʻtgan namoyishlarga oʻxshashligini taʼkidladi. Markaziy Osiyoga Xitoyning taʼsiri haqida gapiraturib, shunday dedi: „Xuddi bizdek Markaziy Osiyo ham ikki olov oʻrtasida qolgan: bir tomonda yevropaliklar va amerikaliklar, boshqa tomonda Xitoy. Xitoy Markaziy Osiyoning yashab qolishiga, oyoqda turishiga yordam beryapti. Bu urush yaqin vaqtlarda Oʻrta Osiyoda boʻlib oʻtadi. Buning alomatlari allaqachon maʼlum boʻldi“[22].
  • Yevropa Ittifoqi Yevropa Ittifoqi Oʻzbekistonni “Qoraqalpogʻistondagi zoʻravonlik voqealarini ochiq va mustaqil tergov qilishga” chaqirdi. Yevropa Ittifoqi, shuningdek, prezidentning xalq noroziligiga sabab boʻlgan konstitutsiyaga oʻzgartirishlarga tezkor munosabatini qayd etdi. Prezident Yevropa kengashi rahbari bilan telefon orqali muloqot qildi[23].
  • Rossiya Rossiya Federatsiyasi Tashqi ishlar vazirligi bu masala Oʻzbekistonning ichki ishi hisoblanishini taʼkidlagan holda Oʻzbekiston hukumatiga ishonishini aytib oʻtdi. Manfaatdor tomonlarni muammoni ommaviy tartibsizliklar bilan emas, qonuniy vositalar bilan hal qilishga chaqirdi.
  • Hindiston Hindiston Tashqi ishlar vazirligi vakili Arindam Bagchi tinchlikni saqlash va holatni izdan chiqishini oldini olishda Oʻzbekiston hukumati amalga oshirgan harakatlarni qoʻllab-quvvatlashini aytdi. Shuningdek, namoyishlar vaqtida halok boʻlganlarning yaqinlariga hamdardlik bildirdi[24].
  • Qozogʻiston Qozogʻiston Tashqi ishlar vazirligi Oʻzbekiston hukumatini qoʻllab-quvvatlashini maʼlum qildi. Bayonotda shunday deyiladi: „Biz Oʻzbekiston oliy hokimiyatining Qoraqalpogʻistondagi vaziyatni oʻnglash borasidagi qarorlarini olqishlaymiz va qoʻllab-quvvatlaymiz. Ishonamiz-ki, birodar Oʻzbekistonda muhim siyosiy sana — Konstitutsiyaga oʻzgartirishlar kiritish borasidagi referendum ostonasida tinchlik va xotirjamlik hukm suradi“[25].
  • Qirgʻiziston 4-iyul kuni Qirgʻiziston prezidenti Sadir Japarov Qirgʻiziston siyosatchilari Oʻzbekistonda boʻlib oʻtgan voqealardan juda tashvishga tushganini va oʻz vaqtida qattiqqoʻllik va aniqlik bilan qilingan harakatlar natijasida Qoraqalpogʻistondagi vaziyatni qoʻlga olshga muvaffaq boʻlinganini taʼkidladi[26].
  • Xitoy Xitoy Tashqi ishlar vazirligining rasmiy vakili Zhao Lijian Xitoy Oʻzbekiston hukumatining milliy muvozanatni saqlash borasidagi saʼy-harakatlarini qoʻllab-quvvatlashini maʼlum qildi. Shuningdek, Oʻzbekiston Shavkat Mirziyoyev boshqaruvida oʻz tinchligi va birligini saqlab qola olishini taʼkidladi[27].
  • Turkmaniston Turkmaniston Tashqi ishlar vazirligi „Oʻzbekiston rahbariyatining konstitutsion tuzum va qonuniylikni, aholi xavfsizligi va hotirjamligini himoya qilish borasidagi oʻz vaqtida va iroda bilan amalga oshirgan ishlarini“ qoʻllab-quvvatlashini bildirdi[28].
  • Turkiya Turkiya Tashqi ishlar vazirligi Oʻzbekiston hukumati va xalqi bu masalani „sogʻlom aql va tinchlik osoyishtalik bilan“ hal qilishiga ishonishini aytdi[29].
  • Qoʻshma Shtatlar AQSh davlat departamenti vakili Ned Price Oʻzbekiston hukumatini insonlarning barcha asosiy huquqlarini, shuningdek, tinch namoyishlar va oʻz fikrini erkin bayon etish huquqini himoya qilishga va insonlarga nisbatan qilingan zoʻravonliklarga qarshi tekshiruv oʻtkazishga chaqirdi[30].

Yana qarang[tahrir | manbasini tahrirlash]

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. „Қорақалпоғистонда содир бўлган воқеалар оқибатида яна 3 киши вафот этди“. Kun (18-iyul 2022-yil). Qaraldi: 21-iyul 2022-yil.
  2. „Uzbekistan reports casualties in unrest, opposition says at least 5 killed“. Reuters (3-iyul 2022-yil). Qaraldi: 5-iyul 2022-yil.
  3. „Алга, Каракалпакстан! На берегах высохшего Арала появились сепаратисты“ (ru). Lenta.RU. Qaraldi: 3-iyul 2022-yil.
  4. „OʻzLiDeP Konstitutsiyaga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish jarayonini boshlash taklifi bilan chiqdi“. Daryo (16-may 2022-yil). Qaraldi: 2-iyul 2022-yil.
  5. „Konstitutsiyaga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish borasidagi qaror loyihasi deputatlar tomonidan ma’qullandi“. Daryo (17-may 2022-yil). Qaraldi: 2-iyul 2022-yil.
  6. „Oʻzbekiston Konstitutsiyasiga oʻzgartirish kiritish yuzasidan Konstitutsiyaviy komissiya tuzildi“. Daryo (20-may 2022-yil). Qaraldi: 2-iyul 2022-yil.
  7. YouTube logotipi Ўзбекистон: Қорақалпоғистон вилоятга тенглаштириладими ё қорақалпоқлар нега норози? BBC O'zbek YouTubeda // BBC Uzbek. 1-Iyul 2022-yil
  8. „Konstitutsiyaga taklif etilayotgan oʻzgarishlar roʻyxati“. Kun.uz (25-iyun 2022-yil). Qaraldi: 2-iyul 2022-yil.
  9. „Жители Каракалпакстана вышли на протесты из-за поправок к Конституции Узбекистана“. Business FM (2-iyul 2022-yil). Qaraldi: 2-iyul 2022-yil.
  10. „Протесты в Каракалпакстане: люди вышли на улицы из-за инициативы Ташкента изменить статус республики“. Радио Азаттык (2-iyul 2022-yil). Qaraldi: 2-iyul 2022-yil.
  11. „Жамоат тартиби тикланиб, тушунтириш ишлари олиб борилмоқда — ИИВ Нукусдаги ноқонуний митинг ҳақида“ (1-iyul 2022-yil). Qaraldi: 3-iyul 2022-yil.
  12. „Қарақалпақстанда жүз берген жағдайларға байланыслы“. Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi (2-iyul 2022-yil). Qaraldi: 2-iyul 2022-yil.
  13. „“Довуд ота” постидан Қозоғистонга ўтиш ва қайтиш вақтинча тўхтатилди“. kun.uz (2-iyul 2022-yil). Qaraldi: 3-iyul 2022-yil.
  14. „В Узбекистане протестуют против поправок в конституцию“. DW (2-iyul 2022-yil). Qaraldi: 3-iyul 2022-yil.
  15. „Шавкат Мирзиёев Нукусга жўнаб кетди“ (2-iyul 2022-yil). Qaraldi: 3-iyul 2022-yil.
  16. „Шавкат Мирзиёев: “Қорақалпоқ халқи норози бўлса, биронта модда ўзгармайди” (видео)“ (2-iyul 2022-yil). Qaraldi: 3-iyul 2022-yil.
  17. „В Нукусе погибло 18 человек, в больницах находится 94 раненых“ (ru). Газета.uz (4-iyul 2022-yil). Qaraldi: 4-iyul 2022-yil.
  18. „Қорақалпоғистонда фавқулодда ҳолат эълон қилинди“. Kun.uz (2-iyul 2022-yil). Qaraldi: 3-iyul 2022-yil.
  19. „Qoraqalpogʻistonda 2-avgustgacha favqulodda holat joriy etildi“. Gazeta.uz (2-iyul 2022-yil). Qaraldi: 3-iyul 2022-yil.
  20. „Qoraqalpog‘iston Respublikasi hududida favqulodda holatning amal qilishini tugatish to‘g‘risida“ (uz). https://president.uz/.
  21. „Верховный комиссар ООН призвала не ограничивать интернет в Каракалпакстане“. gazeta.uz (6-iyul 2022-yil).
  22. „Lukashenko: They start destabilizing Central Asia“ (en-EN). eng.belta.by (2-iyul 2022-yil). Qaraldi: 3-iyul 2022-yil.
  23. „ЕС призвал к «открытому и независимому расследованию» событий в Каракалпакстане“ (ru-RU). gazeta.uz (2-iyul 2022-yil). Qaraldi: 3-iyul 2022-yil.
  24. Press Trust of India. „India Hopes for Early Stabilisation of Situation in Uzbek Province Hit by Violent Protests“. News 18 (6-iyul 2022-yil). Qaraldi: 7-iyul 2022-yil.
  25. „Kazakh Foreign Ministry issues statement on Karakalpakstan unrest“. tashkenttimes.uz (3-iyul 2022-yil). Qaraldi: 5-iyul 2022-yil.
  26. „Жапаров менен Мирзийоев телефон аркылуу сүйлөштү. Талкууланган маселелер“ (ky).
  27. „Foreign Ministry Spokesperson Zhao Lijian’s Regular Press Conference“. Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China (4-iyul 2022-yil). Qaraldi: 7-iyul 2022-yil.
  28. „Turkmenistan Foreign Ministry’s press release on recent events in Karakalpakstan“. www.newscentralasia.net (5-iyul 2022-yil). Qaraldi: 5-iyul 2022-yil.
  29. Abdulkerimov, Bahtiyar. „18 people killed during protests in Uzbekistan's Karakalpakstan“. Anadolu Agency (4-iyul 2022-yil). Qaraldi: 7-iyul 2022-yil.
  30. U.S. calls for investigation into deadly Uzbekistan violence | National Post

Havolalar[tahrir | manbasini tahrirlash]