Kontent qismiga oʻtish

Qoʻy goʻshti

Vikipediya, erkin ensiklopediya
Qoʻzichoq goʻshti
Qoʻy goʻshti

Qoʻzi va qoʻy goʻshti, umumiy nom bilan qoʻy goʻshti, dunyo boʻylab eng keng tarqalgan goʻsht turlaridan biri hisoblanadi. Bu goʻsht uy qoʻyi Ovis aries dan olinadi va odatda uch turga boʻlinadi: bir yoshgacha boʻlgan qoʻylardan olinadigan qoʻzichoq goʻshti, ikki yoshli qoʻylardan olinadigan hogget, hamda katta yoshdagi qoʻylardan olinadigan qoʻy goʻshti. Umuman olganda, „hogget“ va „qoʻy goʻshti“ Norvegiya, Yangi Zelandiya, Janubiy Afrika, Shotlandiya va Avstraliyadan tashqaridagi boshqa mamlakat isteʼmolchilari tomonidan isteʼmol qilinmaydi. Xogget Angliyada, ayniqsa shimolda (Lankashir va Yorkshir) koʻpincha noyob zot va mahalliy qishloq xoʻjaligi bilan bogʻliq holda keng tarqalgan.

Janubiy Osiyo va Karib dengizi mintaqalari oshxonasida „qoʻy goʻshti“ atamasi koʻpincha echki go‘shtiga nisbatan ishlatiladi[1][2][3][4][5]. Turli davr va joylarda „qoʻy goʻshti“ yoki echki „qoʻy goʻshti“ atamasi baʼzan echki goʻshtini anglatish uchun qoʻllanilgan[1].

Qoʻy goʻshti uch turdan eng qimmati hisoblanadi va soʻnggi oʻn yilliklarda qoʻy goʻshti koʻpincha faqat „qoʻzichoq“ nomi bilan sotilmoqda. Bu holat baʼzan yuqorida keltirilgan anʼanaviy farqlarni kengaytirmoqda. Buyuk Britaniyadagi Qoʻy goʻshti Renessansi kampaniyasining barcha saʼy-harakatlariga qaramay, kuchli taʼmli qoʻy goʻshtini hozirda koʻplab hududlarda topish mushkul boʻlib qolmoqda. Avstraliyada asl qoʻzichoq atamasi koʻpincha goʻsht uchun boqilgan qoʻzichoqlarga nisbatan ishlatiladi[6]. Boshqa tillarda, masalan, fransuz, ispan va italyan tillarida qoʻy goʻshti yoshi, baʼzan jinsi va dietasi boʻyicha shunga oʻxshash yoki yanada batafsilroq farqlanadi – masalan, lechazo ispan tilida sut bilan boqilgan (sutdan ajratilmagan) qoʻzichoqlarning goʻshtini anglatadi.

Tasniflari va nomenklatura

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Yangi kartoshka va yashil loviya bilan qoʻzichoq goʻshti.

Qoʻzichoq, qoʻy goʻshti va qoʻy goʻshtining taʼriflari turli mamlakatlarda bir-biridan sezilarli darajada farq qiladi. Yosh qoʻzilar kichikroq va yumshoqroq boʻladi. Qoʻy goʻshti ikki yoshdan oshgan qoʻyning goʻshti boʻlib, uning goʻshti qattiqroq boʻladi. Umuman olganda, rangi qanchalik toʻq boʻlsa, hayvonning yoshi shunchalik katta boʻladi.

Britaniya, Avstraliya va Yangi Zelandiya

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Qoʻzichoq
Bir yoshdan kichik boʻlgan yosh qoʻzi. 2019-yil 1-iyuldan boshlab Avstraliya taʼrifiga koʻra, „qoʻy zotiga mansub hayvon: (a) 12 oylik yoshdan kichik boʻlsa, yoki (b) doimiy kesuvchi tishlari yoʻq boʻlsa.“ Ushbu yangi taʼrif Avstraliya fermeri „qoʻzichoq“ atamasini yana bir oyga choʻzish mumkinligini anglatardi[7]. Bu 2018-yilda Yangi Zelandiyada ham shunga oʻxshash taʼrif oʻzgarishini kuzatib kelgan edi. Britaniyada hali ham „doimiy kesuvchi tishlar nolga teng“ degan taʼrif qoʻllaniladi. Agar doimiy kesuvchi tish eng yaqin sut tishlaridan koʻproq chiqib tursa, u „ishlatilayotgan“ deb hisoblanadi[7].
Hogget
Ikki jinsdan biriga mansub boʻlgan, faqatgina ikkitagacha doimiy kesuvchi tishi chiqib ulgurib, boqilgan qoʻy[8]. Bu atama yuqorida aytib oʻtilgan hayvonning goʻshtiga nisbatan ham ishlatiladi. Buyuk Britaniyada bu 11 oydan 24 oygacha boʻlgan hayvonlarni anglatadi, avstraliyalik qassoblar esa bu atamani 13 oydan 24 oygacha boʻlgan hayvonlar uchun ishlatishadi[9][10]. Qishloq xoʻjaligida va ixtisoslashgan qassoblar orasida hali ham keng tarqalgan boʻlib, hozirda Britaniya, Avstraliya va Yangi Zelandiya supermarketlarida kamdan-kam uchraydigan atama boʻlib, u yerda ikki yoshdan kichik boʻlgan barcha qoʻylarning goʻshti „qoʻzichoq“ deb ataladi.
Qoʻy
Ikkitadan ortiq doimiy kurak tishlari boʻlgan urgʻochi (qoʻy) yoki erkak (qoʻy) qoʻy goʻshti.

Italiya

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Abbacchio butun markaziy Italiyada Pasxa va Rojdestvo taomi sifatida isteʼmol qilinadi[11][12][13]. Bu PGI belgisi bilan Yevropa Ittifoqi tomonidan himoyalangan mahsulotdir[14].

Romanesk shevasida hali emizikli yoki endigina sutdan ajratilgan qoʻyning bolasi abbacchio deb ataladi, deyarli bir yoshli qoʻyning ikki marta juni olingan bolasi esa agnello (soʻzma-soʻz „qoʻzichoq“) deb ataladi[15]. Bu farq faqat romanesk shevasida mavjud[15]. Abbacchio butun markaziy Italiya boʻylab Pasxa va Rojdestvo taomi sifatida isteʼmol qilinadi[11][12][13]. Ushbu mahsulot PGI belgisi bilan Yevropa Ittifoqi tomonidan himoyalangan mahsulotdir[14].

Janubiy Osiyo

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Hind uslubidagi qoʻy goʻshti biryani

Janubiy Osiyoning koʻplab mamlakatlarida „qoʻy goʻshti“ atamasi echki go‘shtiga nisbatan ishlatiladi va echkilar soni ortib bormoqda. Misol uchun, qoʻy goʻshti karri deb ataluvchi taom har doim echki goʻshtidan tayyorlanadi. Taxminlarga koʻra, har yili echkilarning uchdan bir qismidan koʻprogʻi soʻyilib, qoʻy goʻshti sifatida sotiladi. Hindiston va Hindiston yarimorolidagi xonaki qoʻylar soni 40 yildan ortiq vaqt davomida kamayib bormoqda va togʻli hududlarda yovvoyi qoʻy zotlariga asoslangan va asosan jun ishlab chiqarish uchun cheklangan darajada saqlanib qolgan[16].

Qassobchilik va pazandachilik

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Qoʻy goʻshti ishlab chiqarish

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Quyidagi jadvalda ishlab chiqaruvchi mamlakatlar namunasi keltirilgan, ammo 50-120 kt oraligʻidagi boshqa koʻplab muhim ishlab chiqaruvchilar koʻrsatilmagan.

Qoʻy goʻshti ishlab chiqarish (kt)
2008 2009 2010 2011 2012
Dunyo
 8,415 8,354 8,229 8,348 8,470
179 197 205 253 261
660 635 556 513 556
79 80 82 84 85
1,978 2,044 2,070 2,050 2,080
130 126 119 115 114
38 38 38 39 36
91 90 90 90 90
275 286 289 293 296
113 128 113 113 113
170 114 90 104 126
110 116 123 128 128
598 478 471 465 448
145 149 171 172 174
156 164 167 171 173
278 262 240 253 272
124 128 130 130 133
326 307 277 289 275
81 80 76 69 72
Manba: Helgi kutubxonasi[17], Jahon banki, FAOSTAT

Manbalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ 1,0 1,1 Oxford English Dictionary, 3rd edition, June 2003, [https://www.oed.com/view/Entry/124371 s.v., definition 1b
  2. ↑ „Whose goat is it anyway?“ (2012-yil 11-fevral). 2018-yil 25-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 15-may.
  3. ↑ Charmaine OʻBrien, The Penguin Food Guide to India, section „The Commons“, under „Mutton“, ISBN 9780143414568
  4. ↑ Madhur Jaffrey, An Invitation to Indian Cooking, ISBN 0375712119, p. 49
  5. ↑ Janet Groene, Gordon Groene, U. S. Caribbean Guide, 1998, ISBN 1883323878 p. 81
  6. ↑ Australian Prime Lamb Industry, 2000 (Wayback Machine saytida 13 April 2011 sanasida arxivlangan)
  7. ↑ 7,0 7,1 „Australiaʼs New Definition of Lamb – What You Need to Know“[sayt ishlamaydi] (4 July 2019). SheepProducers.com.au. Retrieved 28 September 2019.
  8. ↑ Delbridge, Arthur, „The Macquarie Dictionary“, 2nd ed., Macquarie Library, North Ryde, 1991
  9. ↑ What is the difference between lamb, hogget & mutton? Farmison & Co (British online butcher). Retrieved 27 August 2022.
  10. ↑ Lamb versus Hogget Meat: Whatʼs the Difference? Border Parks Organics (Australian online butcher). Retrieved 27 August 2022.
  11. ↑ 11,0 11,1 „Abbacchio Romano IGP“. abbacchioromanoigp.it. 2014-yil 14-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 10-iyun.
  12. ↑ 12,0 12,1 „abbàcchio“. Vocabolario – Treccani. Qaraldi: 2016-yil 15-yanvar.
  13. ↑ 13,0 13,1 „Abbacchio“ (en-US). La Cucina Italiana (2019-yil 19-iyul). Qaraldi: 2022-yil 1-noyabr.
  14. ↑ 14,0 14,1 „Abbacchio Romano IGP“ (it). qualigeo.eu. Qaraldi: 2024-yil 7-yanvar.
  15. ↑ 15,0 15,1 „Osservatorio sulla spesa di Roma“ (it). Qaraldi: 2024-yil 8-yanvar.
  16. ↑ „Sheep (new, with animal welfare information) | Infonet Biovision Home.“. infonet-biovision.org. 2022-yil 4-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 17-iyun.
  17. ↑ „HelgiLibrary - Sheep Meat Production“. helgilibrary.com.

Adabiyotlar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  • K. F. Warner, „Boning Lamb Cuts“, Leaflet 74, U. S. Department of Agriculture, Bureau of Animal Industry, June 1931. full text
  • Bob Kennard, „Much ado about mutton“. Ludlow: Merlin Unwin, 2014 [1]

Eslatmalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ „Much Ado About Mutton“. www.merlinunwin.co.uk.

Havolalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Andoza:Commons category multi 

"https://uz.wikipedia.org/w/index.php?title=Qoʻy_goʻshti&oldid=5503066" dan olindi