Qiz qalʼasi (balet)
 Baletning 1940-yildagi birinchi sahnalashtirilgan koʻrinishidan lavha. | |
| Kompozitor | Afrasiyob Badalbeyli |
|---|---|
| Libretto muallifi | Afrasiyob Badalbeyli |
| Xoreograf | |
| Asoslangan | |
| Pardalar soni | |
| Premyera sanasi | 18-aprel 1940-yil |
| Premyera joyi | Ozarbayjon davlat akademik opera va balet teatri, Boku |
| Davomiyligi | |
| Personajlar | |
Qiz qal’asi (ozarbayjoncha: Qız qalası) — birinchi Ozarbayjon baleti[1] va Musulmon Sharqidagi ilk balet hisoblanadi.[2][3] U proloq va epiloqli uch pardadan iborat. Musiqa va libretto muallifi — Afrasiyob Badalbeyli.[1]
Premyera 1940-yil 18-aprelda Ozarbayjon davlat akademik opera va balet teatrida boʻlib oʻtgan. 1999-yil 24-oktabrda baletning yangi talqini taqdim etildi. Ushbu yangi versiyada avvalgi talqindagi sovet propagandasi olib tashlangan.[4] Yangi versiya muallifi Yulana Alikishizoda boʻldi. Asosiy rollarni Madina Aliyeva va Gulagʻasi Mirzoyev ijro etgan. Qayta ishlangan musiqiy ball muallifi — Farhod Badalbeyli. Sahna koʻrinishida Afogʻ Malikova rahbarligidagi Ozarbayjon davlat qoʻshiq va raqs ansambli a’zolari ishtirok etgan.[5][6]
Syujeti
[tahrir | manbasini tahrirlash]Hikoya Xon Jahongirning jangdan saroyga qaytishi bilan boshlanadi. Xonning koʻplab xotinlaridan biri u ketishidan oldin homilador edi va xon oʻgʻil merosxoʻr kutayotgan edi. Biroq chaqaloq qiz boʻlib tugʻiladi, shunda xon chaqaloqni qatl qilishni buyuradi. Malika Gulyanag istalmagan bola sifatida, xonning koʻzidan yiroqda, voyaga yetguncha oʻstiriladi. Bu vaqtga kelib, uning Polad ismli sevgiisi bor edi. Ammo xon hozirda 17 yoshga toʻlgan Gulyanagni koʻrib qoladi va uning oʻz qizi ekanini anglamasdan, unga oshiq boʻladi. Shundan boshlab, asarning ikki talqini bir-biridan farq qila boshlaydi va oxirida yana birlashadi.[7]
Birinchi talqinda, xon qizining sevgilisidan xabar topgach, Gulyanagni Poladdan ayirish uchun uni minoraga qamab qoʻyadi. Polad oxir-oqibat minorani topadi, biroq xon ham Gulyanagga uylanish uchun u yerga kelgan edi. Polad va Xon Jahongir jang qilishadi va Polad gʻalaba qozonadi. Polad minora zinapoyalaridan yuqoriga koʻtariladi, Gulyanag esa qadam tovushlarini eshitadi. U Polad emas, balki xon uni olib ketishga kelyapti deb oʻylaydi va oʻzini minoraning derazasidan dengizga tashlab, halok boʻladi.[8]
Qayta ishlangan talqinda xon Gulyanagni oʻziga turmushga chiqishga majbur qiladi. Ammo malika rad etadi va vaqt yutish uchun xonga minora qurib bermagunicha unga turmushga chiqmasligini aytadi. Bu avvalgi sovet talqinida koʻrsatilmagan aqlli ayol qahramon obrazini namoyon etadi. Minora bitgach, xon uni ichkariga qamab, toʻyga tayyorgarlik koʻra boshlaydi. Ammo Polad uni saroyda topib, xonni oʻldiradi va minora tomon yoʻl oladi. Gulyanag xonning toʻyga tayyorlanayotganini bilgani uchun, shoshilinch qadam tovushlarini eshitgach, kelayotgan odam uning sevgilisi emas, balki u bilan birga boʻlishga kelayotgan xon deb oʻylaydi. U yana minoradan sakrab vafot etadi. Polad minora tepasiga chiqqanda Gulyanagdan asar ham qolmagan edi. Sevgilisi vafot etganini anglagach, u motam tutadi.
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- 1 2 Музыкальная энциклопедия. Гл. ред. Ю. В. Келдыш. Т 1. А — Гонг. 1072 стб. с илл. М.: Советская энциклопедия, 1973
- ↑ Чингиз Абдуллаев: «Вместо того, чтобы отталкивать нас, россиянам надо менять свои взгляды и отношение к народам бывших союзных республик» (Wayback Machine saytida 2014-05-31 sanasida arxivlangan)
…первый балет на мусульманском востоке появился у нас.
- ↑ Большая Советская Энциклопедия. Гл. ред. А. М. Прохоров, 3-е изд. Т. 1. А — Ангоб. 1969. 608 стр., илл.; 47 л. илл. и карт, 1 отд. л. табл.
- ↑ Azerbaijan International (7.4) Winter 1999.
- ↑ Azerbaijan music Afrasiyab Badalbayli Dance of Azerbaijan girls from ballet Maiden Tower, https://www.youtube.com/watch?v=MJG3PlAdpN8
- ↑ Alsu Gimadiyeva in "Maiden Tower" ballet. Iranian dance, https://www.youtube.com/watch?v=gCw-iUEUWYg
- ↑ Azerbaijan International (7.4) Winter 1999, pages 54-55
- ↑ Snodgrass, Mary Ellen. The Encyclopedia of World Ballet. Lanham, MD: Rowman and Littlefield, 2015 — 24–25-bet. ISBN 9781442245266.