Qaranqasho

Konfet va yongʻoqlardan iborat Qaranqasho idishi

Qaranqasho (arabcha: القرنقشوه‎‎), Ummonning shimolida Tog (arabcha: طوق‎‎) nomi bilan ham tanilgan, Ummon Sultonligida har yili oʻtkaziladigan anʼanaviy bolalar bayramidir. Ramazon oyining 15-kunidan oldingi kechada, yaʼni oy oʻrtasida, bolalar milliy liboslarni kiyib, mahalla va qishloqlarda uyma-uy yurib qoʻshiqlar aytib, konfet, yongʻoq, pul va halva toʻplashadi. Ilgari bolalar qoʻshiq aytib yurarkan, chigʻanoqlarni olib, ularni bir-biriga urib ovoz chiqarishardi. Bu bayram dastlab bolalarning oyning birinchi yarmida roʻza tutishni muvaffaqiyatli bajargani uchun ularni ragʻbatlantirish hamda ikkinchi yarmida ham davom ettirishga undash maqsadida boshlangan.

Soʻnggi yillarda Qaranqasho kengroq jamoaviy bayramga aylangan: oilalar uylarni bezatadi, tadbirlarda qatnashadi va sovgʻalarni ancha oldindan tayyorlab qoʻyadi. Uylar rang-barang bezaklar bilan yoritiladi, qoʻshnilar birga bayram qilish uchun toʻplanib, doʻstlik va hamjamiyat rishtalarini mustahkamlaydi. Bolalar anʼanaviy kiyimlar kiyadi va shirinliklar, yongʻoqlar, pishiriqlar, oʻyinchoqlar hamda kichik sovgʻalar kabi turli tuhfalarga ega boʻlishi mumkin. Bu zamonaviy shakl mahallalarda madaniy meros va birlikni taʼkidlaydi.

Etimologiyasi

Qaranqasho ummoncha soʻzlashuvdagi „Qarqash“ atamasidan kelib chiqqan boʻlib, „menga ber“ degan maʼnoni anglatadi.

Anʼana

Harmuldagi Qaranqasho bayramida uch qiz

Qaranqasho – Ramazon oyining oʻrtalarida har yili nishonlanadigan, Ummon madaniyatida chuqur ildiz otgan anʼanadir. Uni bolalar ham, kattalar ham intiqlik bilan kutadi, bayramga tayyorgarlik bir necha kun avval boshlanadi. Bayram kechasida bolalar madaniy iftixor va bayramona kayfiyatni aks ettirish uchun sinchkovlik bilan tanlangan, nafis tikilgan va yorqin rangli anʼanaviy liboslarni kiyishadi.

Shom namozidan soʻng, bolalar taxminan soat 23:30 gacha davom etadigan mahalla yurishini boshlaydi. Soʻngra ular jamoasidagi uylarni aylanib chiqib, anʼanaviy Qaranqasho qoʻshigʻini aytishadi: Qaranqasho ya nas, ‘atuna shvayat halva bu Qaranqasho vaqti keldi, bizga biroz shirinlik bering degan maʼnoni anglatadi. Bolalar turli neʼmatlar – odatda shirinliklar, yongʻoqlar va baʼzan kichik miqdordagi pulni bayramona oʻralgan paketlarda olarkan, bu har bir uyda takrorlanadi. Yurish yakunlangach, bolalar bir joyga yigʻilib, neʼmatlarni almashishadi va oʻzaro suhbatlashishadi, koʻpincha kim eng koʻp shirinlik yigʻganini solishtirishadi.

Tarixchi Ahmad al-Forsiy Qaranqashoning Ummon boʻylab turlicha nishonlanishi haqida fikr bildirgan. „Maskat va boshqa shaharlarda Qaranqasho mahallalarda uyushtirilgan uchrashuvlar bilan yanada yirik ommaviy bayramga aylangan. Aksincha, qishloq hududlarida hanuz oilaga yoʻnaltirilgan, yanada samimiy bayram saqlanib qolgan: bolalar uyma-uy yuradi, koʻpincha jamoasidagi har bir uyga kirish uchun katta masofalarni bosib oʻtadi. Qanday sharoit boʻlishidan qatʼi nazar, tadbirning asosiy qadriyatlari oʻzgarmaydi – hamjihatlik, saxovat va oila.“.