Paktio viloyati

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Paktiyo ( pashtu / dari . پکتيا – Paktyā ) — Afgʻonistonning 34 ta viloyatidan biri boʻlib, mamlakat sharqida joylashgan. Kattaroq Loya Paktiyo viloyatining bir qismini tashkil etuvchi Paktiyo viloyati 15 tumanga bo'lingan va taxminan 623 000 aholiga ega [1], bu asosan qishloq joylarda yashaydigan qabila jamiyatidir. Pushtunlar aholining koʻp qismini tashkil qiladi va oz foizga tojiklar kiradi [2] Gardez viloyat markazidir. Paktiyodagi an'anaviy taom guruch va mos loviya yoki yashil grammdan tayyorlangan (dandakai) deb nomlanadi.

2021 yilda Tolibon 2021 yilgi hujum paytida viloyat ustidan nazoratni qo'lga kiritdi.

Tarix[tahrir | manbasini tahrirlash]

 1985-yilda Xost alohida viloyatga aylangunga qadar Paktiyo Xost va Paktika bilan birlashgan viloyat edi.[3] Bu uch viloyat endi Loya Paktiyo deb ataladi, ya'ni "Katta Paktiyo". Paktiyo 1980-yillarda, Afgʻoniston rahbariyatining salmoqli qismi viloyatdan kelgan paytda mashhur boʻlgan. Najibulloh Ahmadzay (Afg'onistonning sobiq prezidenti), Muhammad Aslam Vatanjar, Shohnavaz Tanai va Sayid Muhammad Gulabzoi kabi taniqli rahbarlar orasida.

Sog'liqni saqlash[tahrir | manbasini tahrirlash]

Toza ichimlik suviga ega xonadonlar ulushi 2005 yildagi 30 foizdan 2011 yilda 36 foizgacha oshdi [3] Malakali tug‘ruqxona xodimlari ishtirok etgan tug‘ilishlar ulushi 2005 yildagi 9 foizdan 2011 yilda 3 foizga tushdi [3]

Ta'lim[tahrir | manbasini tahrirlash]

Umumiy savodxonlik darajasi (6+ yosh) 2005 yildagi 35 foizdan 2011 yilda 27 foizga tushdi [3] Umumiy sof roʻyxatga olish darajasi (6–13 yosh) 2005 yildagi 65% dan 2011 yilda 24% gacha tushdi [3]

Geografiya[tahrir | manbasini tahrirlash]

Paktiya viloyatidagi qor bilan qoplangan tog'lar

Paktiyo Xayber-Paxtunxva viloyatining Pokiston tomonidan boshqariladigan Kurram tumani bilan chegaradosh. Afgʻoniston hududida soat miliga teskari tartibda Logar viloyati, Gʻazni viloyati, Paktika viloyati va Xost viloyati bilan chegaradosh.

Paktiyo asosan togʻli viloyat boʻlib, aholisining koʻp qismi sharqda Ahmadxeldan tortib, Zurmatgacha va qoʻshni Paktika viloyatigacha choʻzilgan markaziy vodiyda yashaydi. Viloyatning sharqiy qismi, xususan Tsamkani va Dand Av Patan Pokistonga olib boradigan ikkinchi vodiydir.

  1. „Estimated Population of Afghanistan 2021–22“. National Statistic and Information Authority (NSIA) (aprel 2021). 29-iyun 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-iyun 2021-yil.
  2. „Paktiya Province“. Understanding War. Qaraldi: 17-avgust 2013-yil.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Archive, Civil Military Fusion Centre, https://www.cimicweb.org/AfghanistanProvincialMap/Pages/Paktiya.aspx