Ozon

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Ozon (yun. ozon — hid tarqatuvchi), O3 — kislorodning allotropik shakli. O. molekulasida 3 ta kislorod atomi bor. O.ni ilk bor 1785 yilda gollandiyalik fizik Van-Marum havo orqali elektr uchqunlari oʻtkazilganda oʻziga xos hid paydo boʻlishi va oksid-lovchi xossaga ega boʻlishligini topgan. O.ning xossalari kislorodnikidan keskin farq qiladi. Koʻk tusli va odatdagi sharoitda portlovchi gaz. Qay-nash temperaturasi — 111,8°, suyuqlanish temperaturasi — 192,4°. Kuchli oksidlovchi va bekaror modda. Kaliy yodidning neytral eritmasiga O. taʼsir etganida, kaliy yodid oksidlanib, yod hosil boʻladi. Qora tusli qoʻrgʻoshin sulfid O. taʼsirida oksidlanib, oq tusli qoʻrgʻoshin sulfatiga aylanadi. O. baʼzi bir anor-ganik va organik moddalar bilan birik-kanda, ozonidlar (qarang Peroksidlar) vujudga keladi. O. hosil qilish uchun maxsus asbob — ozonator ishlatiladi. O. havoda juda oz miqdorda (1 m3 da 1 m2) boʻladi. Yer yuzasidan uzoklashgan sayin O. miqdori ortib boradi va 20–25 km balandlikda maksimumga yetadi. Oksidlovchi, dezinfeksiyalovchi va bakteri-yalarni oʻldiruvchi xossalarga ega boʻlganligi uchun ichimlik suvini to-zalashda, oziqovqat sanoatida, oksidlovchi sifatida yogʻ va qogʻozni oqartirishda ham ishlatiladi. O.ning havodagi konsentratsiyasi 5—10% dan osh-masligi kerak, chunki O. is gazi SO ga nisbatan ham zaharlidir.

Manbalar[tahrir]