Ozarbayjon geografiyasi

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Ozarbayjon geografiyasi
Satellite image of Azerbaijan in March 2003.jpg
Qitʼa Osiyo/qisman Yevropa[1]
Mintaqa Kavkaz
Koordinatalar 40°30′N 47°30′E
Maydoni 112-o‘rin
 • Jami 86,600 km2 (33,400 sq mi)
 • Yer 1,6%
 • Suv 98,4%
Qirg‘oq chizig‘i 713 km
Chegara 2 468 km
Armaniston 996 km
Gruziya 428 km
Eron 689 km
Rossiya 338 km
Turkiya 17 km
Eng yuqori nuqta Bazardüzü
(4466 m)
Eng past nuqta Kaspiy dengizi
(-28 m)
Eng uzun daryo Koʻra
(1364 km)
Eng katta ko‘l Mingechevir suv ombori
(605 km2)

Ozarbayjon geografiyasiOzarbayjon Respublikasining geografiyasi. Ozarbayjon sharqiy yarim sharda joylashgan[2]. Ispaniya, Gretsiya, Turkiya, Koreya Ozarbayjon bilan deyarli bir xil kenglikda joylashgan. Respublika hududi shimoldan janubga 400 km, gʻarbdan sharqqa 500 km[3]. Mamlakat shimoliy kenglikning 38° 25° va 41° 55° va sharqiy uzunligining 44° 50° va 50° oraligʻida joylashgan[4]. Hududining maydoni 86,6 ming km²[5], aholisi 10 million kishi (2019)[6].

Ozarbayjon hududining asosiy qismi Buyuk va Kichik Kavkaz togʻ tizimining janubi-sharqiy qismlari hamda Talish oʻrtasida joylashgan.

Geologik tuzilishi[tahrir]

Ozarbayjon hududi Alp geosinklinal mintaqasining Kavkaz segmentining sharqida joylashgan. Kaspiy dengizining ulkan meridional depressiyasi sharqdan Ozarbayjonga tutashgan. Ozarbayjonning shimoliy qismi Buyuk Kavkaz megantiklinoriumining kompleks ravishda boʻlgan janubiy qanotining sharqiy qismini hamda uning janubi-sharqiy choʻkish maydonini oʻz ichiga oladi. Ozarbayjonning ushbu qismi tarkibiga asosan yura, boʻr, paleogen, neogen va antropogen tizimlarning choʻkindi yotqiziqlari kiradi. Ularning xarakteristikasi: Oʻrta Yura davridagi loy-slanetsli qatlamlar, soʻnggi Yura davrining flysch shakllanishi - erta Paleogen va Oligotseneogen pekmezlari. Janubi-sharqiy yoʻnalishda qadimgi qatlamlar yoshroq, chiziqli katlama esa oraliq va davriy qatlamlar bilan almashtiriladi. Oʻrta yura va boʻrning vulkanogen shakllanishi Buyuk Kavkazning janubiy etagida, Sheki-Shamaxi chizigʻida rivojlangan.

Relyefi[tahrir]

Ozarbayjonning relyefi juda xilma-xildir[7]. Bu yerda asosan relyefning ikki shakli ustunlik qiladi: pasttekisliklar va balandliklar[8].

Ozarbayjon hududining yarmidan koʻpini shimolda Buyuk Kavkaz va gʻarb va janubi-gʻarbiy qismida Kichik Kavkaz tizimiga kiruvchi togʻlar egallaydi. Talish togʻlari bilan birgalikda ular shimol, gʻarb va janubi-sharqdan Kura-Araks pasttekisligini vujudga keltiradilar.

Respublikaning oʻrtacha balandligi 400 m gacha. Quruq balandliklarining amplitudasi okean sathidan 26,5 m (Kura-Araks pasttekisligi)dan 4466 m mutlaq balandligiga (Bazarduzu choʻqqisi) qadar davom etadi. Koʻrinib turibdiki, respublika hududida balandlik farqi 4500 m.

Absheron yarim orolining shimolida, Kaspiy dengizi boʻyida, Gusar qiya tekisligida joylashgan Samur-Divichinskaya pasttekisligi bor. Absheron yarim orolining janubida, Talish togʻlari yonbagʻrida, Lankaran pasttekisligining tor boʻlagi bor. Kura-Araksinskiy, Samur-Divichinskiy, Lankaran pasttekisliklarining aksariyati, shuningdek, Absheron yarim oroli okean sathidan pastda (-28 m gacha) joylashgan[9].

Tabiiy yodgorliklari[tahrir]

Ozarbayjon subtropik zonaga kiritilgan boʻlib, bu iqlimning ayrim turlarining shakllanishiga taʼsir qiladi. Mavjud 11 turdagi iqlimning 9 turi Ozarbayjon hududida joylashgan. Shuningdek, Ozarbayjon hududida 800 ga yaqin loy vulqonlari mavjud boʻlib, bu Ozarbayjonni loy vulqonlari soni boʻyicha dunyoda birinchi oʻrinda turadi.

Iqlimi[tahrir]

Ozarbayjonning tabiiy sharoiti xilma-xil - Lenkaran pasttekisligi va Talishning iliq va nam subtropiklaridan Buyuk Kavkazning qorli baland togʻlariga qadar.

Suv resurslari[tahrir]

Kaspiy dengizi[tahrir]

Daryolari[tahrir]

Koʻllar va suv omborlari[tahrir]

Manbalar[tahrir]

  1. При проведении границы Европа-Азия по Кумо-Манычской впадине Азербайджан находится полностью в Азии; при проведении границы по Большому Кавказу — частично к Европе (к которой тогда относятся ряд северо-восточных районов Азербайджана)
  2. География Азербайджана.
  3. Географическое положение Азербайджанской Республики. azerbaijan.az. Asl nusxadan arxivlandi (2019-05-15). 2019-05-23.
  4. Реферат География Азербайджана
  5. Azərbaycan :: Baş səhifə. www.azerbaijans.com. 2019-05-23.
  6. Азербайджан празднует рождение 10-миллионного гражданина. Eurasianet. 2019-05-23.
  7. Основные типы рельефа в Азербайджане. www.ksam.org. 2019-05-23.
  8. CIA — The World factbook
  9. Кура-Араксинская аллювиальная низменность сухих субтропиков. big-archive.ru. 2019-05-23.