Oy pirogi
 Lotus urugʻi pastasi bilan toʻldirilgan kantoncha oy pirogi | |
| Turi | Shirinlik |
|---|---|
| Milliy oshxona | Xitoy oshxonasi |
| Kelib chiqishi | Xitoy |
| Asosiy komponentlari | Qobigʻi: choʻchqa yogʻi yoki oʻsimlik yogʻi; Ichligi: qizil loviya pastasi yoki lotus urugʻi pastasi, tuzlangan tuxum sarigʻi |
| Boshqa komponentlari | Qoʻshimcha yongʻoq, meva yoki urugʻlar boʻlishi mumkin |
Oy pirogi (soddalashtirilgan xitoy tili: 月饼, Anʼanaviy xitoycha 月餅) – bu xitoycha pishiriq mahsuloti boʻlib, anʼanaviy ravishda kuzning oʻrtasida nishonlanadigan festival paytida isteʼmol qilinadi[1]. Ushbu festival asosan hosil yigʻimi bilan bogʻliq boʻlsa-da, afsonalarda u oy tomosha qilish bilan ham aloqador. Oy piroglari bayramning eng asosiy ramziy taomlaridan biri hisoblanadi. Bayram paytida ular doʻstlar oʻrtasida sovgʻa sifatida yoki oila davrasida taom sifatida tortiladi. Kuzgi festival Xitoydagi toʻrtta eng muhim bayramlardan biri sifatida keng nishonlanadi[2].
Xitoyning oʻzida ham, shuningdek, chet ellardagi xitoy diasporalari orasida ham oy pirogining koʻplab turlari isteʼmol qilinadi. Eng mashhuri – kantoncha oy pirogi hisoblanadi[3]. Anʼanaviy kantoncha oy pirogi – dumaloq shakldagi pishiriq boʻlib, taxminan diametri 10 sm va qalinligi 3–4 sm boʻladi. Uning ichi odatda nilufar urugʻi pastasi (boshqa keng tarqalgan toʻldirmalar qatoriga qizil loviya pastasi yoki aralash yongʻoqlar kiradi) bilan toʻldiriladi. Oy pirogining ust qismi esa 2–3 mm qalinlikdagi yupqa xamir qobigʻi bilan qoplangan boʻladi va baʼzida ichiga tuzlangan oʻrdak tuxumining sarigʻi ham qoʻshiladi[4].
Oy pirogi odatda kichik boʻlaklarga boʻlinib, choy bilan isteʼmol qilinadi. Bugungi kunda esa tadbirkorlar va ayrim oilalar ularni mijozlari yoki qarindoshlariga sovgʻa sifatida taqdim etishadi, bu esa qimmatbaho oy piroglari bozorining rivojlanishiga turtki boʻlgan[5].
Xuddi kuzgi festival Osiyo mamlakatlarida yashovchi xitoy jamoalari tufayli turli hududlarda nishonlanadiganidek, oy pirogi ham Osiyoning boshqa qismlarida isteʼmol qilinadi[6]. Bundan tashqari, oy pirogi Gʻarb mamlakatlarida ham asta-sekin tansiq taom sifatida tanila boshlagan[7][8][9].
Umumiy tavsif
[tahrir | manbasini tahrirlash]
Aksariyat oy piroglari yumshoq va biroz qalin xamir qobigʻi hamda shirin, zich toʻldirma bilan tayyorlanadi. Baʼzida oʻrtasida bir yoki bir nechta tuzlangan oʻrdak tuxumi sarigʻi joylashtiriladi. Bu toʻlin oyni ramziy tarzda ifodalaydi. Hududiy urf-odatlarga qarab, oy piroglari bugʻda pishiriladi, pechda pishiriladi yoki qovuriladi[10].
Anʼanaviy oy pirogi ustiga odatda „uzoq umr“ yoki „tinchlik, uygʻunlik“ kabi xitoycha iyerogliflar bosiladi. Shuningdek, unda pishiriqxona nomi va ichi nima bilan toʻldirilgani ham koʻrsatiladi[11]. Qoʻshimcha bezak sifatida oy tasviri, oy maʼbudasi Changʻe, gul naqshlari, uzum shoxlari yoki quyon rasmi (oy ramzi) ham tushiriladi.
Anʼanaviy turlari
[tahrir | manbasini tahrirlash]
Toʻldirmalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]An’anaviy oy piroglarida turli xil to‘ldirmalarni uchratish mumkin[12]:
- Nilufar urugʻi pastasi (蓮蓉, lián róng): Baʼzilar bu toʻldirmani asl va eng hashamatli oy pirogi toʻldirmasi deb hisoblaydi. Nilufar urugʻi pastasi turli xil oy piroglarida keng qoʻllaniladi[13]. Oq nilufar pastasi esa yanada qimmatbaho mahsulot sanaladi. Nilufar urugʻining qimmatligi sababli baʼzida oq loviya pastasi aralashtirilib ishlatiladi.
- Shirin dukkak pastasi (豆沙, dòu shā): Xitoy shirinliklarida koʻplab dukkakli pastalar ishlatiladi. Eng keng tarqalgani – qizil loviya pastasi boʻlib, u adzuki loviyasidan tayyorlanadi. Biroq ayrim hududlarda mosh yoki qora loviyadan tayyorlangan pastalar ham afzal koʻriladi.
- Jujube pastasi (棗泥, zǎo ní): Bu toʻldirma pishgan xurmo mevasidan tayyorlanadi. Rangi toʻq qizil, mevaning taʼmi biroz tutunli va sal nordon boʻladi. Baʼzida pastaning sifatiga qarab, xurmo pastasini qizil loviya pastasi bilan adashtirish mumkin.
- Besh urugʻ (五仁, wǔ rén) yoki aralash yongʻoqlar: Bu turdagi toʻldirma besh xil urugʻ va yongʻoqning mayda boʻlaklaridan iborat boʻlib, unga malt siropi quyiladi. Tarkibi hududga qarab farq qiladi, lekin odatda yongʻoq, qovun urugʻi, tarvuz urugʻi, yeryongʻoq, kunjut yoki bodom ishlatiladi. Mazani boyitish uchun baʼzida qishki qovun qoqisi, jinhua yoki novvot ham qoʻshiladi.
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ „MOONCAKE - Cambridge Dictionary“.
- ↑ „既是节气又是节日的清明“. www.visitbeijing.com.cn. Qaraldi: 2025-yil 2-noyabr.
- ↑ „Traditional Mooncakes in China - 12 Types of Regional Variations“. TravelChinaGuide.com (2019-yil 15-avgust). 2022-yil 8-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 8-sentyabr.
- ↑ „10 Most Popular Mooncake Flavors - Which one do you like?“. TravelChinaGuide.com (2021-yil 14-aprel). Qaraldi: 2022-yil 8-sentyabr.
- ↑ Asianweek (Wayback Machine saytida 26 May 2010 sanasida arxivlangan)
- ↑ „Mid-Autumn Festival“. www.roots.gov.sg. 2021-yil 23-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 22-iyul.
- ↑ „Mid-Autumn Festival in Other Asian Countries“. Travelchinaguide.com. 2018-yil 10-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 27-may.
- ↑ Parulis-Cook, Sienna. „Mooncakes: China's Evolving Tradition“. The Atlantic. 2017-yil 18-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 27-may.
- ↑ „Customs around the Mid-Autumn Festival“. China Today (2016-yil 7-sentyabr). 2018-yil 5-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 27-may.
- ↑ „人民日报海外版-人民网“. paper.people.com.cn. Qaraldi: 2025-yil 2-noyabr.
- ↑ „月饼：传统与团结的美味象征“ (zh). iweiyi.com - Flowers and Gifts Delivery in China. Qaraldi: 2025-yil 2-noyabr.
- ↑ „月饼小知识-新华网“. www.xinhuanet.com. Qaraldi: 2025-yil 2-noyabr.
- ↑ „莲蓉月饼的莲蓉是什么“. www.sohu.com. Qaraldi: 2025-yil 28-oktyabr.
Havolalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Chinatownology – Moon cakes and social solidarity
- Origin and meaning of Vietnam mooncake (Wayback Machine saytida 2020-11-06 sanasida arxivlangan)
- What is Mooncake?