Orange-Nassau shahzodasi Friso

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Navigatsiya qismiga oʻtish Qidirish qismiga oʻtish
Orange-Nassau shahzodasi Friso
Turmush oʻrtogʻi
Mabel Wisse Smit (turm. 2004)
Issue Countess Luana
Countess Zaria
Toʻliq nomi
Johan Friso Bernhard Christiaan David
Uy Orange-Nassau (official)
Amsberg (agnatic)
Otasi Claus von Amsberg
Onasi Niderlandiya Beatrixi
Dini Niderlandiya protestant cherkovi

Orange-Nassau shahzodasi Friso (niderlandcha: Johan Friso Bernhard Christiaan David van Oranje-Nassau van Amsberg ; 1968-yil 25-sentabr — 2013-yil 12-avgust) Niderlandiya qiroli Villem-Aleksandrning ukasi edi. Shahzoda Friso Gollandiya qirollik oilasining aʼzosi edi, ammo 2004-yilda rozilik toʻgʻrisidagi hujjatsiz turmushga chiqqanligi sababli u Gollandiya qirollik uyi aʼzoligini yoʻqotdi va endi taxtga vorislik qatorida emas edi.

2012-yilning 17-fevralida shahzoda Friso Avstriyaning Lex shahrida changʻida uchayotganda qor koʻchkisi ostida koʻmildi. U Insbrukdagi kasalxonaga yotqizilgan, u yerda ogʻir, ammo oʻzgarmas ahvolda edi[1]. Uning shifokori Volfgang Kollerning soʻzlariga koʻra, u nisbatan qisqa vaqt davomida tuzoqqa tushib qolgan va umidlari dastlab yuqori boʻlgan boʻlsa-da, keyingi nevrologik tekshiruvlar oʻrtacha gipotermiyada ellik daqiqalik yurak-oʻpka reanimatsiyasidan soʻng kislorod tanqisligi tufayli miyasiga katta zarar yetkazilganligini koʻrsatdi. Uning dastlabki komasi keyinchalik minimal ong holatiga oʻtdi va u qachonlardir toʻliq hushiga kelishi mumkinligi nomaʼlum edi[2][3][4]. 2013-yil 12-avgustda, baxtsiz hodisadan bir yarim yil oʻtgach, shahzoda Friso asoratlardan vafot etdi[5].

Erta hayoti va taʼlimi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Johan Friso Bernhard Christiaan David (talaffuzi: Yoxan Frizo Bernxard Kristian Devid) 1968-yil 25-sentabrda Utrecht universiteti kasalxonasida (hozirgi Utrext universiteti tibbiyot markazi) Niderlandiyaning Utrecht shahrida tugʻilgan[6]. U malika Beatriks va shahzoda Klausning ikkinchi oʻgʻli[7] va Niderlandiya qirolichasi Juliana va shahzoda Bernxardning nabirasi edi[8]. Uning bir akasi, hozirgi Niderlandiya qiroli Willem-Alexandr (1967-yilda tugʻilgan) va bir ukasi shahzoda Constantijn (1969-yilda tugʻilgan) bor edi[7].

Tugʻilganda uning unvonlari Niderlandiya shahzodasi, Orange-Nassau shahzodasi va Jonkheer (talaffuzi: Jonxir) van Amsberg boʻlgan[9]. Shahzoda Friso 1968-yil 28-dekabrda Utrechtdagi Dom cherkovida suvga choʻmgan[10]. Uning ota-onasi Norvegiya shahzodasi Harald, Johan Christian Baron von Jenisch, Herman van Roijen, Niderlandiya qirolichasi Juliana va Christina fon Amsberg edi[11].

Shahzoda Friso 1986-yil

1986-yilda Gaagadagi Eerste Vrijzinnig Christelijk litseyining oʻrta maktabini tamomlagan[9]. 1986-yildan 1988-yilgacha u Berkli Kaliforniya universitetida mashinasozlik boʻyicha tahsil olgan[9]. 1988-yildan 1994-yilgacha u Delft texnologiya universitetida tahsil oldi va u yerda aviatsiya muhandisligi boʻyicha muhandis darajasini oldi. Bundan tashqari, u Rotterdam Erasmus universitetida iqtisod boʻyicha magistr darajasini oldi[9]. 1997-yilda INSEADda MBA darajasini oldi.

Ish[tahrir | manbasini tahrirlash]

Shahzoda Friso 1995-yildan 1996-yilgacha McKinsey xalqaro boshqaruv konsalting kompaniyasining Amsterdam filialida ishlagan. INSEAD da MBA dasturini tamomlagandan soʻng, shahzoda Friso 1998-yildan 2003-yilgacha Londondagi Goldman Sachs International kompaniyasida vitse-prezident lavozimida ishlagan. 2004-yilda u Delftdagi TNO Space kompaniyasining yarim kunlik hamraisi boʻldi[12]. 2006-yil oktabr oyidan boshlab shahzoda Friso Wolfensohn & Company xususiy investitsiya va maslahat firmasining Londondagi ofisida boshqaruvchi direktor boʻlib ishlagan[12].

Shahzoda Friso Amsterdamdagi MRI markazining hammuassisi edi, shuningdek, Sharqiy Yevropadagi eng yirik arzon aviakompaniya Wizzair asoschisi aktsiyadori edi. U Knyaz Klaus Madaniyat va Rivojlanish jamgʻarmasining faxriy raisi boʻlgan (u oʻzining ukasi knyaz Konstantiyn bilan birga ishlagan)[13].

Baxtsiz hodisadan oldin shahzoda Friso uranni boyitish boʻyicha URENCO kompaniyasida bosh moliyaviy direktor boʻlib ishlagan[14].

Nikoh va bolalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Shahzoda Friso rafiqasi Meybel va qizlari bilan 2010-yilda

2003-yil 30-iyunda shahzoda Friso Mabel Visse Smitga turmushga chiqishi eʼlon qilindi. Biroq, Gollandiya kabineti bu nikoh uchun parlamentdan ruxsat soʻramadi, agar shahzoda Friso Gollandiya Qirollik uyining aʼzosi boʻlib qolsa va taxtning vorisligi boʻyicha konstitutsiyaviy talab; oʻsha paytda u akasi Villem-Aleksandrdan keyin ikkinchi oʻrinda edi.

Bosh vazir Yan Piter Balkenende buni 2003-yil oktabr oyida Mabel Visse Smit bilan boʻlib oʻtgan munozaralar tufayli, u Gollandiyalik taniqli giyohvandlik baroni Klaas Bryunsma (1953-1991) bilan taxmin qilingan munosabatlari haqidagi avvalgi bayonotlarida bunday boʻlmaganini tan olganini tushuntirdi[15]. U avvalroq Bruinsma bilan bir necha oy davomida aloqada boʻlganini, lekin tasodifiy kontekstda, na samimiy, na biznes bilan bogʻliqligini va u Bruinsmaning kasbini bilish bilan aloqani uzganini aytdi.

Hukumat er-xotinning xohish-istaklarini inobatga olgan holda parlamentdan ruxsat soʻramaganiga aynan shu „ishonchni buzish“ sabab boʻlgan[16]. Shunga qaramay, ular 24-da Oude Kerkda (Delft) turmush qurishdi 2004-yil aprel, va Mabel Wisse Smit Gollandiya qirollik oilasining aʼzosi boʻldi, lekin Gollandiya qirollik uyining aʼzosi emas.

Uning katta akasi King Villem-Aleksandrning uchta farzandi borligini hisobga olsak, shahzoda Frizoning vorislikdan chetlatilgani Gollandiyadagi monarxiyaga taʼsir qilishi dargumon[17].

Nikohdan keyin shahzoda Friso va uning rafiqasi malika Mabel Londonda, Kew chekkasida uy qurishdi[18].

Er-xotinning birinchi farzandi, Orange-Nassaulik grafinya Emma Luana Ninette Sofi Jonkvrouve van Amsberg 2005-yil 26-martda Londonda tugʻilgan. Ularning kenja qizi Orange-Nassaulik grafinya Joanna Zariya Nikolin Milou Jonkvrouve van Amsberg 2006-yil 18-iyunda Londonda tugʻilgan.

Koʻchki halokati[tahrir | manbasini tahrirlash]

Avstriyaning Lex yaqinidagi qor koʻchkisi joyi

Baxtsiz hodisa[tahrir | manbasini tahrirlash]

2012-yil 17-fevralda shahzoda Frizo Avstriyaning Lex shahrida qor koʻchkisi ostida qolgan va Insbrukdagi kasalxonaga yotqizilgan[19][20]. Niderlandiya hukumati axborot xizmatining (RVD) rasmiy bayonotiga koʻra, prognoz faqat bir necha kundan keyin berilishi mumkin. Shahzodaning ahvoli „oʻzgarmas, ammo ogʻir“ deya taʼriflangan[21][22].

Natijada yuzaga kelgan asoratlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Gollandiya qirollik oilasi 19-fevral kuni bayonot berdi: „Qirollik oilasi oliy hazratlari shahzoda Frisoning changʻida halokatga uchraganidan soʻng barcha qoʻllab-quvvatlash va hamdardlik izhorlaridan juda minnatdor va chuqur taʼsirlandi. Bu ogʻir damlarda ular uchun katta yordam boʻldi“[23].

Uning sogʻligʻi boʻyicha prognoz bir necha kun ichida kutilgan edi, ammo bu voqea sodir boʻlganidan bir hafta oʻtgach, 24-fevralga surildi. RVDning sharhi oʻzgarishsiz qoldi: oʻzgarmas, ammo ogʻir. 24-fevral kuni Insbruk tibbiy guruhi shahzoda 25 daqiqaga dafn etilganini, soʻngra uning yurak tutilishini davolash uchun 50 daqiqalik yurak massaji oʻtkazilganini eʼlon qildi. Volfgang Kollerning taʼkidlashicha, bir kun oldin MRI tekshiruvi oʻtkazilgan va unchalik sezilarli boʻlmagan oʻzgarishlar aniqlangan, ammo boshqa nevrologik testlar kislorod tanqisligi tufayli jiddiy zarar koʻrgan. Shahzoda qachonlardir hushiga keladimi yoki yoʻqmi, nomaʼlumligicha qoldi. Kollerning aytishicha, shahzodaning oilasi endi reabilitatsiya muassasasini izlashi mumkin[24]. Oʻsha kuni Gollandiya qirollik oilasi shahzoda oilasining shaxsiy hayotiga havfsizligiga rioya qilishni soʻrab, uning ahvoli haqida kelishib olishlari uchun bayonot berdi[25].

2012-yil 1-mart kuni shahzoda Friso uzoq yillar davomida rafiqasi bilan birga yashagan Londondagi Vellington kasalxonasiga koʻchirildi[26].

2012-yil 19-noyabrda shahzoda hushidan ketish belgilarini koʻrsata boshlagani eʼlon qilindi, ammo u uygʻonganmi yoki yoʻqmi, agar uygʻongan boʻlsa, qanday holatda boʻlganligi aniq emas[27].

2013-yil 9-iyulda shahzoda Friso Niderlandiyadagi Huis ten Boschga koʻchirildi. Keyinchalik uning komasi minimal ongli holatga aylangani tushunildi. U endi kasalxona darajasidagi tibbiy yordamga muhtoj boʻlmagani uchun u yozda oilasi bilan qoldi[28].

Oʻlim va dafn marosimi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Orange-Nassau van Amsberg shahzodasi Frisoning qabri Lage Vuurschedagi Gollandiyaning isloh qilingan qabristonida.

2013-yil 12-avgustda shahzoda Friso Huis ten Boschda baxtsiz hodisa tufayli yuzaga kelgan asoratlar tufayli vafot etgani eʼlon qilindi[29]. U 16-avgust kuni u bolaligini oʻtkazgan va malika Beatriks 2014-yil fevral oyida qaytib kelgan Drakeshtayn qal’asi yaqinidagi Lage Vuursche qishlogʻidagi Gollandiyaning isloh qilingan qabristoniga dafn qilindii. Stulpkerk cherkovidagi dafn marosimi mutlaqo maxfiy boʻldi. Frisoning choʻqintirgan otasi Norvegiya qiroli Xarald V bundan mustasno, jamoat va ommaviy axborot vositalari vakillari qatnasha olmadilar, boshqa qirollik oilalari aʼzolari ham qatnasha olmadilar. 2013-yil 2-noyabrda Delftdagi Oude Kerkda xotira marosimi boʻlib oʻtdi[30][31].

Unvonlar, uslublar va sharaflar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Qirollik monogrammasi
  • 1968-yil 25-sentabr — 2004-yil 19-mart: Niderlandiya Qirollik shahzodasi Yoxan-Friso, Orange-Nassau shahzodasi, Jonkhir van Amsberg
  • 2004-yil 19-mart — 2013-yil 12-avgust: Oliy hazratlari Orange-Nassau shahzodasi Frizo, Orange-Nassau grafi, Jonkhir van Amsberg

„Qirollik uyiga aʼzolik toʻgʻrisida“gi qonunga (2002) koʻra, shahzoda Friso roziliksiz nikoh tuzib, „Niderlandiya shahzodasi“ unvonini yoʻqotgan.

2004-yil 19-martdagi qirollik farmoni bilan shahzoda Frisoga „Van Oranje-Nassau van Amsberg“ familiyasi, irsiy olijanob predikati „ Jonkhir (Jonkvrouw) van Amsberg“ va „Apelsin-Nassau grafi“ irsiy unvoni berildi. turmush qurishi bilan[32].

Xuddi shu farmonga koʻra, unga „Oranj-Nassau shahzodasi“ unvonini shaxsiy va meros boʻlmagan unvon va „Qirol Oliylari“ uslubi sifatida saqlab qolishga ruxsat berildi. Ushbu qirollik farmoniga koʻra, er-xotindan tugʻilgan har qanday bolalar „van Oranje-Nassau van Amsberg“ familiyasini olishlari va „Oranj-Nassau grafi (grafinyasi)“ boʻlishlari, shuningdek, „Jonkhir“ (Jonkvrouw) van Amsbergʻ. Shunday qilib, uning bolalari shahzoda Konstantijniki bilan bir xil unvon va ismlarga ega boʻlib, ular Qirolicha Beatriks va shahzoda Klaus avlodidan boʻlgan qirollik oilasiga tegishli ekanligini koʻrsatdi. Ijtimoiy foydalanishda ular komital unvonlari bilan nomlanadi[33][34]. Uning xotini erining uslubi va unvonlarining ayollik versiyasini xushmuomalalik unvoni sifatida oldi, chunki qirol oilasi aʼzolarining xotinlari erlarining unvonlarini olishlari odatiy holdir.

2004-yilda tugʻilganidan beri shahzoda Yoxan-Friso deb atalgan qirollik sudi u bundan buyon „Shahzoda Friso“ deb nomlanishini soʻraganini eʼlon qildi.

Faxrlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Milliy[tahrir | manbasini tahrirlash]

  •  Niderlandiya :
    • NLD Order of the Dutch Lion - Grand Cross BAR.png Niderlandiya sher ordeni ritsarining Buyuk xochi
    • Ordre du Lion d'Or de la Maison de Nassau ribbon.svg Nassau uyining Oltin sher ordeni ritsarlari (tugʻilish boʻyicha)
    • Royal Wedding Medal 2002.gif Qirollik toʻy medali 2002-yil (2-fevral 2002-yil)

Ajdodlari[tahrir | manbasini tahrirlash]

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
8. Wilhelm von Amsberg (nl)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
4. Claus Felix von Amsberg
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
9. Elise von Vieregge (nl)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
2. Jonkheer Claus von Amsberg
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
10. Baron Georg von dem Bussche-Haddenhausen (nl)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
5. Baroness Gösta von dem Bussche-Haddenhausen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
11. Baroness Gabriele von dem Bussche-Ippenburg (nl)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
1. Prince Friso of Orange-Nassau
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
12. Prince Bernhard of Lippe
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
6. Prince Bernhard of Lippe-Biesterfeld
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
13. Armgard von Cramm
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
3. Beatrix of the Netherlands
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
14. Duke Henry of Mecklenburg-Schwerin
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
7. Juliana of the Netherlands
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
15. Wilhelmina of the Netherlands
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. „Dutch Prince Johan Friso 'buried by Austria avalanche'“. BBC News (17-fevral 2012-yil). Qaraldi: 17-fevral 2012-yil.
  2. „Zeer ernstig hersenletsel Friso“ (nl). NU (24-fevral 2012-yil). Qaraldi: 24-fevral 2012-yil.
  3. „Dutch prince 'may never regain consciousness'“. AFP (24-fevral 2012-yil). Qaraldi: 24-fevral 2012-yil.
  4. „Dutch prince suffers brain damage after avalanche“. CNN (25-fevral 2012-yil).
  5. „Dutch prince dies after year in coma“. BBC (12-avgust 2013-yil). Qaraldi: 12-avgust 2013-yil.
  6. (niderlandcha) Geboorte prins Johan Friso, NOS, 2008. Retrieved 18 February 2013
  7. 7,0 7,1 (niderlandcha) Huwelijk en gezin, Royal House. Retrieved 18 February 2013.
  8. (niderlandcha) Jeugd, Royal House. Retrieved 19 February 2013.
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 Prins Friso, Retrieved 18 February 2013.
  10. (niderlandcha) Prins Friso wordt gedoopt in Utrecht, 2011. Retrieved 18 February 2013.
  11. Oorkonde, Nederlands dagblad, 30 december 1968
  12. 12,0 12,1 „Prince Friso“. Holland.com. Qaraldi: 12-avgust 2013-yil.
  13. Board members Prince Claus Fund for Culture and Development
  14. „Dutch Prince Friso dies after year in coma“. BBC News. Qaraldi: 12-avgust 2013-yil.
  15. „Prince Weds, Gives Up Any Claim to Throne“. Los Angeles Times (25-aprel 2004-yil). Qaraldi: 17-fevral 2012-yil.
  16. „Revelations About Dutch Princeʼs Fiancée Rattle Royal Family“
  17. Redactie NOS. „Gesprek met prins Friso en Mabel Wisse Smit (2004)“. Nederlandse Omroep Stichting (22-iyun 2009-yil). 23-fevral 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi.
  18. „Prince Friso, a ski accident and the terrible trauma facing the Dutch Royal Family“. The Telegraph (25-fevral 2012-yil). Qaraldi: 13-avgust 2012-yil.
  19. „Dutch Prince Johan Friso 'buried by Austria avalanche'“. BBC News (17-fevral 2012-yil). Qaraldi: 17-fevral 2012-yil.
  20. „Dutch prince rescued from avalanche, 'not out of danger'“. Los Angeles Times (17-fevral 2012-yil). Qaraldi: 17-fevral 2012-yil.
  21. „Het Koninklijk Huis“. Netherlands Government Information Service. Qaraldi: 17-fevral 2012-yil.
  22. In hospital MSNBC, 17 February 2012
  23. „Zijne Koninklijke Hoogheid Prins Friso“. Het Koninklijk Huis (19-fevral 2012-yil). 22-fevral 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-fevral 2012-yil.
  24. „Zeer ernstig hersenletsel Friso“ (nl). NU (24-fevral 2012-yil). Qaraldi: 24-fevral 2012-yil. „Zeer ernstig hersenletsel Friso“ (in Dutch). NU. 24 February 2012. Retrieved 24 February 2012.
  25. „Zijne Koninklijke Hoogheid Prins Friso, 24-fevral 2012-yil“ (nl). Het Koninklijk Huis (The [Dutch] Royal House). 27-fevral 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-fevral 2012-yil.
  26. „Zijne Koninklijke Hoogheid Prins Friso, 1 maart 2012 – 18:18“ (nl). Het Koninklijk Huis (The [Dutch] Royal House). 5-iyun 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-mart 2012-yil.
  27. „Tekenen van zeer gering bewustzijn bij prins Friso, 19-noyabr 2012-yil“ (nl). Qaraldi: 19-noyabr 2012-yil.
  28. „Prins Friso ligt nu in Huis ten Bosch“. NOS (9-iyul 2013-yil). Qaraldi: 12-avgust 2013-yil.
  29. „Zijne Koninklijke Hoogheid Prins Friso overleden“. Het Koninklijk Huis. Qaraldi: 12-avgust 2013-yil.
  30. „Prins Friso vrijdag in besloten kring begraven“ (nl). NU (13-avgust 2013-yil). Qaraldi: 15-avgust 2013-yil.
  31. „Noorse koning bij uitvaart prins Friso“ (nl). NU (14-avgust 2013-yil). Qaraldi: 15-avgust 2013-yil.
  32. „Besluit van 19 maart 2004, houdende bepalingen inzake titels, predikaat en geslachtsnaam van Z.K.H. Prins Johan Friso Bernhard Christiaan David der Nederlanden, Prins van Oranje-Nassau, Jonkheer van Amsberg, met ingang van zijn huwelijk“. Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden. No. 126 (31-mart 2004-yil). Qaraldi: 14-sentabr 2013-yil.
  33. „Besluit van 19 maart 2004, houdende bepalingen inzake titels, predikaat en geslachtsnaam van Z.K.H. Prins Johan Friso Bernhard Christiaan David der Nederlanden, Prins van Oranje-Nassau, Jonkheer van Amsberg, met ingang van zijn huwelijk“. Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden. No. 126 (31-mart 2004-yil). Qaraldi: 14-sentabr 2013-yil. „Besluit van 19 maart 2004, houdende bepalingen inzake titels, predikaat en geslachtsnaam van Z.K.H. Prins Johan Friso Bernhard Christiaan David der Nederlanden, Prins van Oranje-Nassau, Jonkheer van Amsberg, met ingang van zijn huwelijk“. Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden. No. 126. 31 March 2004. Retrieved 14 September 2013.
  34. „Prince Friso“. The Dutch Royal House. 4-oktabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-sentabr 2013-yil.