Kontent qismiga oʻtish

Oltin sher

Vikipediya, erkin ensiklopediya
Oltin sher
Asl nomi Leone d'oro
Turi kinomukofot
Tavsif Venetsiya kinofestivalining eng oliy mukofoti
Sana har yili
Tadbir oʻtkazilgan joy Venetsiya
Mamlakat Italiya
Taqdim etuvchi Venetsiya kinofestivali
Nomzodlik huquqiga egalar festival tanlovida ishtirok etgan filmlar
Avvalgi nomi Golden Lion of Saint Mark (1949–1953)
Holati topshiriladi
Birinchi bor taqdirlanish 1949
Oxirgi bor taqdirlanish Father Mother Sister Brother (2025)
Vebsayt labiennale.org/cinema

Oltin sher (italyancha: Leone d’oro) — Venetsiya kinofestivalida filmga beriladigan eng oliy mukofot. Mukofot 1949-yilda tashkiliy qoʻmita tomonidan joriy etilgan va kino sanoatining eng nufuzli hamda eʼtiborli mukofotlaridan biri sifatida keng eʼtirof etiladi[1][2]. 1970-yilda kinematografiyaga katta hissa qoʻshgan insonlar uchun faxriy mukofot — „Hayot yoʻlidagi yutuqlari uchun Oltin sher“ joriy etilgan.

Mukofot 1949-yilda qadimgi Venetsiya Respublikasining eng mashhur ramzlaridan biri boʻlgan Avliyo Mark sheri nomi bilan taʼsis etilgan[3]. 1954-yilda mukofotga doimiy ravishda Oltin sher nomi berilgan.

Tarixi

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Roberto Rossellini va Mario Monicelli 1959-yilda chiqarilgan „General Della Rovere“ va „The Great War“ filmlari uchun Oltin sher mukofotini qoʻlga kiritgan.

Birinchi „Oltin sher“ mukofoti 1949-yilda topshirilgan. Ilgari unga teng keladigan mukofot 1947 va 1948-yillarda berilgan Gran Premio Internazionale di Venezia (Venetsiya xalqaro bosh mukofoti) edi. 1969-yildan 1979-yilgacha „Oltin sher“ mukofoti berilmadi. Biennalening rasmiy veb-saytiga koʻra, bu tanaffus 1968-yilgi „Sher“ning radikal tarzda eksperimental boʻlgan „Die Artisten in der Zirkuskuppel: Ratlos“ filmiga berilishi natijasi boʻlgan; saytda aytilishicha, mukofotlar „hanuz fashistlar davridan qolgan nizomga ega edi va umumiy siyosiy iqlimni chetlab oʻta olmasdi. Oltmish sakkizinchi yil oʻtmish bilan keskin uzilishni yuzaga keltirdi“[4].

Oʻn toʻrtta fransuz filmi „Oltin sher“ bilan taqdirlangan, bu har qanday boshqa davlatdagidan koʻproq. Biroq, gʻoliblar orasida sezilarli geografik xilma-xillik mavjud. Toʻqqizta amerikalik kinorejissyor „Oltin sher“ni qoʻlga kiritgan, jumladan John Cassavetes va Robert Altman (ikkala holatda ham mukofotlar teng natija qayd etgan boshqa gʻoliblar bilan boʻlingan), shuningdek, Ang Lee („Bukri togʻ“ filmi teng holatda natijasiz gʻolib boʻlgan birinchi AQSH filmi edi), Darren Aronofsky, Sofia Coppola, Todd Phillips, Chloé Zhao, Laura Poitras va Jim Jarmusch.

1980-yilgacha 21 nafar gʻolibdan faqat uchtasining kelib chiqishi yevropalik boʻlmagan edi. 1980-yillardan boshlab, „Oltin sher“ bir qator osiyolik kinoijodkorlarga topshirildi; xususan, 1980-yildan buyon besh nafar osiyolik rejissyorga berilgan Kann kinofestivalining oliy mukofoti — „Oltin palma novdasi“ bilan solishtirganda, „Oltin sher“ xuddi shu davr mobaynida oʻn nafar osiyolikka nasib etdi va ulardan ikki nafari ushbu mukofotni ikki martadan qoʻlga kiritdi. Ang Lee 2000-yillarda uch yil ichida ikki marta „Oltin sher“ni qoʻlga kiritdi — bir marta Amerika filmi va bir marta xitoy tilidagi film uchun. Zhang Yimou ham ikki marta gʻalaba qozongan. 1980-yildan beri „Oltin sher“ni qoʻlga kiritgan boshqa osiyoliklar qatoriga Jia Zhangke, Hou Hsiao-hsien, Tsai Ming-liang, Trần Anh Hùng, Takeshi Kitano, Kim Ki-duk, Jafar Panahi, Mira Nair va Lav Diaz kiradi. Rossiyalik rejissyorlar ham „Oltin sher“ni bir necha bor, jumladan, SSSR parchalanganidan keyin ham qoʻlga kiritishgan.

Shu kunga qadar 54 nafar gʻolibning 33 nafari yevropalik erkaklar boʻlgan, bunga sovet/rossiyalik gʻoliblar ham kiradi. 1949-yildan beri yetti nafar ayol rejissyorlik uchun „Oltin sher“ mukofotini qoʻlga kiritgan: Margarethe von Trotta, Agnès Varda, Mira Nair, Sofia Coppola, Chloé Zhao, Audrey Diwan va Laura Poitras. 1938-yilda germaniyalik rejissyor Leni Riefenstahl festivalda gʻolib chiqqan edi, oʻshanda uning eng oliy mukofoti „Coppa Mussolini“ boʻlgan. 2019-yilda „Joker“ original komiks qahramonlariga asoslangan va ushbu mukofotni qoʻlga kiritgan ilk film boʻldi[5].

Hayot yoʻlidagi yutuqlari uchun Oltin sher nominatsiyasi gʻoliblari

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Marcello Mastroianni 1990-yilgi gʻolib
Steven Spielberg 1993-yilda mukofotni Gillo Pontecorvodan qabul qilmoqda
Martin Scorsese 1995-yilda mukofotni Monica Vittidan qabul qilmoqda.
Omar Sharif 2003-yilgi gʻolib
YilGʻolib(lar)
1970 Orson Welles
1971 Ingmar Bergman, Marcel Carné va John Ford
1972 Charlie Chaplin, Anatoli Golovnya va Billy Wilder
1982 Alessandro Blasetti, Luis Buñuel, Frank Capra, George Cukor, Jean-Luc Godard, Sergei Yutkevich, Alexander Kluge, Akira Kurosawa, Michael Powell, Satyajit Ray, King Vidor va Cesare Zavattini
1983 Michelangelo Antonioni
1985 Manoel de Oliveira, John Huston va Federico Fellini
1986 Paolo Taviani va Vittorio Taviani
1987 Luigi Comencini va Joseph L. Mankiewicz
1988 Joris Ivens
1989 Robert Bresson
1990 Marcello Mastroianni va Miklós Jancsó
1991 Mario Monicelli va Gian Maria Volonté
1992 Jeanne Moreau, Francis Ford Coppola va Paolo Villaggio
1993 Steven Spielberg, Robert De Niro, Roman Polanski va Claudia Cardinale
1994 Al Pacino, Suso Cecchi d'Amico va Ken Loach
1995 Woody Allen, Monica Vitti, Martin Scorsese, Alberto Sordi, Ennio Morricone, Giuseppe De Santis, Goffredo Lombardo va Alain Resnais
1996 Robert Altman, Vittorio Gassman, Dustin Hoffman va Michèle Morgan
1997 Gérard Depardieu, Stanley Kubrick va Alida Valli
1998 Warren Beatty, Sophia Loren va Andrzej Wajda
1999 Jerry Lewis
2000 Clint Eastwood
2001 Éric Rohmer
2002 Dino Risi
2003 Dino De Laurentiis va Omar Sharif
2004 Stanley Donen va Manoel de Oliveira
2005 Hayao Miyazaki va Stefania Sandrelli
2006 David Lynch
2007 Tim Burton va Bernardo Bertolucci (kino tarixining so‘nggi 75 yili)
2008 Ermanno Olmi
2009 John Lasseter, Brad Bird, Pete Docter, Andrew Stanton va Lee Unkrich
2010 John Woo
2011 Marco Bellocchio
2012 Francesco Rosi
2013 William Friedkin
2014 Thelma Schoonmaker va Frederick Wiseman
2015 Bertrand Tavernier
2016 Jean-Paul Belmondo va Jerzy Skolimowski
2017 Jane Fonda va Robert Redford
2018 David Cronenberg va Vanessa Redgrave
2019 Julie Andrews va Pedro Almodóvar
2020 Ann Hui va Tilda Swinton[6]
2021 Roberto Benigni va Jamie Lee Curtis
2022 Catherine Deneuve[7] va Paul Schrader[8]
2023 Liliana Cavani va Tony Leung Chiu-wai[9][10]
2024 Peter Weir va Sigourney Weaver[11][12]
2025 Werner Herzog[13] va Kim Novak[14]

Yana qarang

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Manbalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ „25 Must-See Films That Won the Venice Film Festival“. IndieWire (2018). Qaraldi: 2019-yil 8-oktyabr.
  2. ↑ Maestro, B. B. C. „The different types of film and TV awards“ (en). BBC Maestro (2022-yil 12-avgust). — „A Golden Lion is considered one of the most prestigious prizes a film can receive.“. Qaraldi: 2025-yil 7-sentyabr.
  3. ↑ „Biennale Cinema History of the Venice Film Festival: The Forties and Fifties“. La Biennale di Venezia (2008). Qaraldi: 2008-yil 28-may.
  4. ↑ „Biennale Cinema History of the Venice Film Festival: The Sixties and Seventies“. La Biennale di Venezia (2008). Qaraldi: 2008-yil 28-may.
  5. ↑ Donaldson, Kayleigh. „Joker's Insane Venice Film Festival Win Explained“. Screen Rant (2019-yil 11-sentyabr). Qaraldi: 2020-yil 25-aprel.
  6. ↑ Vivarelli, Nick „Venice Film Festival to Honor Tilda Swinton, Ann Hui With Golden Lions for Career Achievement“ (en). Variety (2020-yil 20-iyul). Qaraldi: 2020-yil 23-iyul.
  7. ↑ „Venezia 79. Leone d'oro alla carriera a Catherine Deneuve: "È una gioia"“ [Venice 79. Golden Lion for Lifetime Achievement awarded to Catherine Deneuve: "It's a joy"]. La Repubblica (2022-yil 1-iyun). Qaraldi: 2022-yil 1-iyun.
  8. ↑ „Venezia Cinema: Leone d'Oro alla carriera a Paul Schrader“ [Venice Film Festival: Golden Lion for Lifetime Achievement awarded to Paul Schrader]. Agenzia Nazionale Stampa Associata (2022-yil 4-may). Qaraldi: 2022-yil 4-may.
  9. ↑ „A Liliana Cavani il Leone d'oro alla carriera dalla Mostra di Venezia“ [Liliana Cavani receives the Golden Lion for Lifetime Achievement at the Venice Film Festival]. Corriere della Sera (2023-yil 27-mart). Qaraldi: 2023-yil 27-mart.
  10. ↑ „Biennale Cinema 2023 | Director Liliana Cavani and actor Tony Leung Chiu-wai Golden Lions for Lifetime Achievement“ (en). La Biennale di Venezia (2023-yil 27-mart). Qaraldi: 2023-yil 25-iyul.
  11. ↑ „Peter Weir Leone d'Oro alla carriera della Biennale Cinema 2024“. labiennale.org (2024-yil 9-may). Qaraldi: 2024-yil 9-may.
  12. ↑ „Biennale Cinema 2024 | Sigourney Weaver Leone d'Oro alla carriera“ (it). La Biennale di Venezia (2024-yil 28-iyun). Qaraldi: 2024-yil 24-iyul.
  13. ↑ „Werner Herzog Leone d'Oro alla carriera“. labiennale.org (2025-yil 8-aprel). Qaraldi: 2025-yil 8-aprel.
  14. ↑ Vivarelli, Nick „Kim Novak to Be Honored at Venice Film Festival With Golden Lion for Lifetime Achievement“. Variety (2025-yil 9-iyun).

Havolalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
"https://uz.wikipedia.org/w/index.php?title=Oltin_sher&oldid=6002834" dan olindi