Olingo

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Олинго
Biologik klassifikatsiya
Olam: Hayvonlar
Tip: Xordoviylar turkumi
Sinf: Yiritqichlar oilasi
Turkum: Sut emizuvchilar
Oila: Yenot
Urugʻ: Olingo
Yuqoridan pastga: Bassaricyon neblina ruber, Bassaricyon medius orinomus, Bassaricyon alleni, Bassaricyon gabbii

Olingo (lotincha: Bassaricyon) — yirtqichlar turkumining yenotlar oilasiga mansub sutemizuvchilar sinfiga kiradi.

Tavsifi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Tanasining uzunligi 35-47 sm, dumi 40-48 sm, vazni 0,7 dan 2 kg gachani tashkil qiladi. B. neblina — yenotlar oilasining eng kichik turi[1]. Tanasi choʻzinchoq. Oyoq-qoʻllari nisbatan qisqa, oldingilari orqasiga qaraganda qisqaroq. Boshi keng va biroz yassilangan. Ogʻiz qisqargan, tishlari oʻtkir. Quloqlar oʻrta kattalikda, yumaloq, koʻzlari katta. Panjalarning osti sochlar, barmoqlari oʻtkir kavisli tirnoqlar bilan qoplangan. Quyruq choʻzilgan sochlar bilan qoplangan. Soch chizigʻi past, juda zich va yumshoq. Orqa tomoni qora va kulrang ohanglar aralashmasi bilan sargʻish-jigarrang yoki oltin rangga ega. Qorni och sargʻish rangda. Baʼzan quyruqda toʻq rangli halqalar koʻrinadi[2]. Ularda anal hidli bez mavjud boʻlib, u hududni belgilash va qarama-qarshi jinsdagi shaxslarni jalb qilish uchun ishlatiladi[3]. Genetik tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, olingosning eng yaqin qarindoshlari paltolardir. Olingo va kinkaju oʻrtasidagi yuzaki oʻxshashlik parallel evolyutsiyaning natijasidir.

Tish formulasi :

Tarmoq va yashash joylari[tahrir | manbasini tahrirlash]

Ular Nikaraguadan Perugacha boʻlgan Markaziy va Shimoliy Janubiy Amerikaning nam tropik va subtropik oʻrmonlarida yashaydi. Ular oʻrmonda dengiz sathidan 2750 m balandlikda joylashgan boʻladi[1].

Hayot tarzi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Ekologiya juda kam oʻrganilgan. Kechasi juda ham faol boʻladilar. Ular daraxtli turmush tarzini olib boradilar va ajoyib alpinistlardir. Yolgʻiz hayvonlar, lekin baʼzan katta mevali daraxtlarda kichik guruhlarda uchraydi. Ular asosan mevalar bilan oziqlanadilar, garchi ular nektar va gullarni ham isteʼmol qiladilar, shuningdek hasharotlar va mayda umurtqali hayvonlarni, shu jumladan issiq qonli hayvonlarni ovlaydilar. Asirlikda ular bajonidil goʻsht eyishadi. Axlatda faqat bitta bolasi bor, u koʻzlari yumilib tugʻiladi[2][4][3].

Olingolar yaguar kabi yirik mushuklar va ilonlar tomonidan oʻlja qilinadi. Ular kinkaju bilan uchrashishdan qochishadi, ularni daraxtlardan haydab chiqaradilar. Tabiatda umr koʻrish davomiyligi haqida aniq maʼlumotlar yoʻq, ehtimol 10 yildan ortiq emas; asirlikda 25 yilgacha yashagan[5][3].

Tasniflash[tahrir | manbasini tahrirlash]

Yaqin kungacha olingoning 5 turi koʻrib chiqilganboʻlib, ammo 2013-yilda amerikalik zoolog Kristofer Xelgen boshchiligidagi bir guruh tadqiqotchilar tomonidan Bassaricyon jinsini qayta koʻrib chiqishdan soʻng olingoning 4 turi ajratilgan:

  • Bassaricyon alleni — olingo Allena
  • Bassaricyon gabbii — pushistoxvostiy olingo
  • Bassaricyon medius
  • Bassaricyon neblina

B. neblina turi 2006-yilda Kristofer Xelgen tomonidan Ekvadorning And togʻlaridagi Las-Makinasda topilgan boʻib[6], bu tur 2013-yil avgust oyida rasman tasvirlab berilgan.

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. 1,0 1,1 Manba xatosi: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named ZooKeys
  2. 2,0 2,1 Sokolov V. Ye. Sistematika mlekopitayuщix. Tom 3. Kitoobraznie, xiщnie, lastonogie, trubkozubie, xobotnie, damani, sireni, parnokopitnie, mozolenogie, neparnokopitnie. — M.: Visshaya shkola, 1979. — S. 131. — 528 s.
  3. 3,0 3,1 3,2 Nowak R. 1999. Walker’s Mammals of the World. Sixth Edition. Baltimore and London: The Johns Hopkins University Press.
  4. Reid, F. & Helgen, K. 2008. Bassaricyon alleni. In: IUCN 2011. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2011.2. Provereno 19-noyabrya 2011
  5. „Iwokrama International Centre for Rain Forest Conservation and Development. 1999. «Mammals of Iwokrama» (On-line).“. 21-may 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-fevral 2011-yil.
  6. Wilson D. E., Mittermeier R. A. (editors) 2009. Handbook of the Mammals of the World. Volume 1. Carnivores. Lynx Edicions. 728 pp. ISBN 978-84-96553-49-1