Kamon

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
(Oʻq-yoydan yoʻnaltirildi)
Jump to navigation Jump to search

Kamon, kamalak, yoy, oʻq-yoy — mezolit davrida (miloddan avvalgi 10—5 ming yillik) ibtidoiy ovchilar tomonidan ixtiro qilinib, 17-asrgacha baʼzi joylarda 20-asrgacha qoʻllanilgan ov va jang quroli. Hamma xalq va qabilalarda (Avstraliya va Mikroneziyadan tashqari) qoʻllanilgan. Kamonning ixtiro qilinishi kishilik tarixida ulkan yutuq boʻlgan. U ibtidoiy odamlarning parranda va darrandalarni ovlashda juda qoʻl kelgan. Kamon aslini olganda inson tomonidan ixtiro etilgan birinchi mexanizm edi. Kamon yengilligi, qulayligi, moʻljalga bexato urishi hamda tez otishi jihatidan oʻzidan oldin ishlatib kelingan itqitiladigan diskdan ustun turgan. K.ning keng tarqalishi ibtidoiy ovchilikning yanada taraqqiy etishiga imkon berdi, ovchilarning kundalik mehnatini yengillashtirdi, ularga ozmi-koʻpmi oziq-ovqatni gʻamlab olishlariga imkon tugʻdirdi.

K. 2 qismdan iborat: egma choʻp; tirkash. K.ning egma choʻpi sariq tol, sambit, yovvoyi jiyda va jingʻil shoxidan yasalib, uning ikki uchiga baʼzan suyak yoki qimmatli metall qoplangan. K.ning tirkashi, asosan, paydan qilingan.

K.ning 2 xili mavjud: oddiy K.; murakkab K. Oddiy K. yarim doyra shaklida. Murakkab K. esa yoyilgan qoʻsh qanot shaklida. Murakkab K. asrlar davomida takomillashib borgan. Asosan, Sharq xalqlari qoʻllagan. Murakkab K. Oʻrta Osiyo xalklariga miloddan avvalgi 1-ming yillikdan maʼloʻm. U Oʻrta Osiyo xalqlari harbiy texnikasida soʻnggi oʻrta asrlarga qadar eng muhim jangovar qurol vazifasini bajarib kelgan. Xunnular davrida (miloddan avvalgi 3-asr) turkiy qavmlar K. oʻqini otganda hushtak tovushini eslatuvchi yangi turini ixtiro etishgan; hunnular saltanatini vujudga kelishida uning roli katta boʻlgan. Manbalarga koʻra, oʻrta asrlarda K. oʻqi 500–600 m.dan ziyod masofaga yetgan. Qadimdan hozirgacha K.dan oʻq otish sportning muhim turlaridan biri boʻlib musobaqalar uyushtiriladi. Musobaqalarda K. oʻqi 900 m gacha masofaga borgan.[1]

Manbalar[tahrir]

  1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil